Бороотой өглөө иржээ
Хүслээр болов.
Бодлоо норгож зогслоо
Хайр төрөв.
Хаанаас ирдэг юм бол
Энэ их сэтгэлийн уянга, бас
Хаашаа оддог юм бол
Тэр их уяралын шаргиа . . .
Сэтгэл чандын ийм л орон зайд
Нэг дүүрч, нэг хоосорсоор
Дүрт биеийг элээж
Тоот насыг үрэх нь дээ . . .

Т. Бум-Эрдэнэ. 2015.4.30. 7:45 Бүрэн эхээрээ...

* * *

Харанхуй шөнөөр хөгшин нохой
Хий хардан хуцах, тийм нэг мэдрэмжийг
Халуухан янаг минь хаа нэгтэй
Хархан үсээ урсган гинших, тийм нэг мэдрэмжийг
Дулаан хөнжилд эргэж хөрвөөвч
Дурлалын мөсөнд биеэ тумлайдах, тийм нэг мэдрэмжийг
Холын хүний хүндхэн амьсгааг
Ойрын хүний дэргэд сонсох, тийм нэг мэдрэмжийг
Анаад анаад ирээгүй ганцхан мөр үгс
Аньсган дундуур зуралзах, тийм нэг мэдрэмжийг
Хайнгадуухан харцтай хөгшин янхан шиг гудамжаар
Халамцуухан гэлдрэх, тийм нэг мэдрэмжийг
Хар дарсан зүүд шиг хачин хүйтнээр инээж ирснээ
Хаашаа ч юм уйлсаар одох, тийм нэг мэдрэмжийг
Хүйтний чичрүүдэс дунд халууныг оочлох шиг
Хөлөрч ирээд хүйтнийг залгилах, тийм нэг мэдрэмжийг
Урдуур шургасан гурван адууны аль нэгнийх нь толгойд
Уургын хуйвыг даялуулах, тийм нэг мэдрэмжийг
Амьсгаа даран сортолзох хээнцэр нэгэн ангийн
Амин газар нь гурван бие барих, тийм нэг мэдрэмжийг
Мэдэхгүй газарт зорчсон аавын минь араас
Миний сүнс, мэнд асуухаар тасрах, тийм нэг мэдрэмжийг
Урд шөнө унтсан хэрнээ унтаагүй юм шиг
Унтаагүй атлаа үүрд нойрсох, ийм олон мэдрэмжтэй найрсжээ.

Т. Бум-Эрдэнэ. 2015.04.21 4:15 Бүрэн эхээрээ...

Нэргүй шүлэг

. . .
Нэг залуухан хүү
Надад заахаар шийджээ
Тэгээ, тэг
Яагаад болохгүй гэж
Ирж буй чамайг
Явж буй би л ойлгоно
Хориодхон настай чиний зүрхэнд
Хорвоо тэр чигтээ багтаа л биз
Намайг нэг удаа наана чинь явахад
Нар хүртэл ердөө л
Над шиг, хорьтой л байлаа ш дээ
Тэгэхээр дүү минь
Адуу манахаас бусдыг
Ах нь чамаар заалгая . . . Бүрэн эхээрээ...

Нэргүй шүлэг

Өчигдөр би зусландаа очив
Өнө холыг мөрөөсөн жаал гөлрөв
Энэ жилийн сүүлчийн цасан дор
Хэдэн хөх яргуй
Эгээ л хүүхэд шиг
Эрхэлж гүйцсэн хэвтэнэ
Хөөрхөн гэж жигтэйхэн
Мөдхөн тэд толгой дараалан хагдарч
Сэтгэлийн мухарт гэгээ цацчихаад
Хаашаа ч юм нисэж одно
Хэдэн хаврын яргуй тэнд буйг
Хэзээ нэгэн цагт би л очиж тоолно . . . Бүрэн эхээрээ...

Нэргүй шүлэг

. . .
Цав цагаахан би бутарч бударсаар
Хав хар орчлонгийн өнгийг засав.
Хүн төрөлхтөн өглөө сэрүүтээ
Хүрзээ бариад над руу дайрна.
Хорвоог харлуулахдаа тэд
Хачин бяртай, бас
Хосгүй баяртай.
2014.05.09 Бүрэн эхээрээ...

Зовох, зовох тусам . . .

Бичих, бичихдээ яарах
Бишдэх, бишдэхдээ яргах
Бухимдах, бухимдалдаа ялагдах

Хаях, хаяхаараа босох
Харамсах, харамсахдаа гуних
Шаналах, шаналсандаа урах

Эхлэх, эхлэхдээ цэлмэх
Эрчлэх, эрчиндээ чангарах
Эцэслэх, эцэлсэнээ уншуулах

Атаархах, атаархсандаа магтах
Ханилах, ханилахаараа хараах
Зүхэх, зүхэхэд нь бардамнах

Өөр, бүр өөрийг сэдэх
Өдөр хоногуудад тасчуулах
Зүтгэх, зүтгэсээр амьдруулах

Боорлуулах, боорлуулахдаа жаргах
Бодох, бодох тусам дотогшлох
Анирлах, анирлсаар алсрах . . .

Хааяа гэнэтхэн шүлэг бичдэг хүн болох гэж тэнэгтдэг гэж байгаа
Бүрэн эхээрээ...

Шинэ хуучин

Шинэхэн агаар сэнгэнэсэн хуучин тагтан дээр
Хуучин аяганд хийсэн шинэхэн кофегоо барьж зогсоно
Шинэхэн навчтай хуучин улиасны мөчир дээр
Хуучин болжмор шинэхэн дууг чадлаараа жиргэнэ
Шив шинэхэн тунгалаг өглөө
Хув хуучин дэлхийд иржээ.
Хуучин байшингийн хуучин хүмүүс
Хуучин сандал дээр хууч хөөрцгөөнө
Шинэ хотын шинэ залуус
Шинэхэн инээдийг цангинуулсаар өнгөрнө
Хуучин шинийн завсар дахь
Хачин их гүн ангалыг
Тархи зүрх хоёроороо
Тэнчээлэн зогсох шиг мэдрэмж төрнө
Ингэхэд би
Хуучирч буй шинэ хүн үү?
Эсвэл
Шинэ рүү тэмүүлэх хуучин найдвар уу?
Мэдэхгүй юм. За за ерөөсөө
Шинийг дуулагч хуучин болжморын
Хуучин харцнаас шинийг хайхаас . . .
Бүрэн эхээрээ...

Зүрхэн дундуур цогих бор морьтон.

Тэнгэрийн, тэртээх зүүн хаяанаас ганц бор морьтой хүн газрын намыг барин цогиж яваа мэдрэмж намайг ихээ бага байхад олзолж билээ. Тэр хүн сэтгэхүйн гүнд минь их олон жил цогисондоо. Санаагаар юм бол юу юугүй л ороод ирмээр. Гэтэл яагаад ч юм харах бараанд торойсоор уджээ. Нар мандах тоолонд наашилсаар л байдагсан. Үлгэр домогт л цаг хугацаа ийм удаан үргэлжилдэг гэж би боддог байлаа. Гэтэл тэр хүний бараалан ирж буй төрх нүдэнд (тархинд) хоногштолоо удсан юм.

Тэгж, тэгж нартай бороон дусал ганц нэгээр сувдарсан зуны нэг тийм намуухан үдшээр өнөөх бор морьтон манай зүүнтэй дөхөөд ирлээ шүү. Олон жил хүлээсэн болоод тэр үү би байж суух газраа олохгүй орж гараад сэтгэл гэгэлзэж орхив. Гэртээ орохоор дээвэр дээр бороон дуслууд под под хийх нь зүрхэн дээр буух шиг хөндүүр. Гараад харахаар нялх багын сэтгэл мэт гэрэвшээд ч байх шиг нэг биш. Хичнээн гэгэлзлээ гээд миний санаснаар дөхөөд ирсэнгүй. Тэгсэн атлаа зогссонгүй. Наран уруу ч гэлээ холын барааг дөтлүүлэх гэсэн шиг үе үе саравчилна. Баруунаа ташсан наран сөргөө, намайг чиглэн яваа тэр бор морьны магнайд наран ойж гялайна. Борооны хэд гурван том дуслууд энд тэнд унаж бөөрөнцөглөнө. Миний сэтгэлийг яагаад тэр хүн тэгтлээ их догдлуулсныг ойлгосонгүй. Ойлгох сөгөө ч байсангүй.
Амгай нь шаргиж, явдал нь газар товшихыг мэдрээд ирэхэд учиргүй сандарсан би ухасхийн гэртээ орж, онгорхой үүдээр удаан ширтлээ. Удтал хүлээсэн юм болохоор урт холын тэр гийчинд “тунирхсан” ч байж болох.
Базаалтай ургаагүй ч гэлээ хоёр тийш далавчлаад унжсан дэлтэй бор морьны сагага нь багсайж, туур нь парвайсныг бодоход яалт ч үгүй хөгшин адуу юм. Хүн морь хоёр газрын хээл, салхины хэцэнд алжааж, аяншсан нь илхэн.
Үгүй ээ, тэгтэл нэг л биш. Би зугатах биш угтах ёстой гэж хэн нэгэн хэлэх шиг. Онгорхой үүдээр оголхийн гарснаа бэтгэрсэндээ гэрэвшсэн хүүхэд шиг харцаа тэнүүлэн өөдөөс нь хэд алхавал тэр намайг харсан шинж огт алга. Морь хүн хоёрын хараа хөшчихөө юу гэлтэй алс баруунтайг чиглээд таг ширтээстэй. Манай хоёр халтар хүртэл хуцахгүй байхыг бодоход надаас бусад нь түүнийг хараагүй бололтой. Хамгийн хачин нь би түүнийг дөч гаран жил хүлээсэн атал одоо өөрийгөө харвал миний бие алиа бяцхан арван хэдтэй хүүхэд хэвээрээ.
Бор морьтон цогин цогисоор гэрийн зүүнтэйхэн ирээд бөг бөг шогшуулав. Гэрийн үүдээр, тугалын зэлний урдахнуур өнгөрөхдөө бор морь сэвэлзтэл алхлав. Сайвар бор алхаатай юм. Би өөрийн мэдэлгүй түүн рүү алхам алхамаар дөхсөөр.
Далавчилж ургасан дэл нь дэвж, эмээл дээрээ ташаалдаж суусан ногоон дээлтэй, саарал бүрх малгайтай нар салхинд гандсан хэдий ч цаанаа шингэн шар царайтай, өргөн шанаатай, онигор нүдтэй, том биетэй тэр хүн миний өмнүүр өнгөрөхдөө гэнэтхэн над руу харж, харцаа нилээн тогтоов. Түүний гэнэтийн энэ хөдөлгөөнд би учиргүй цочсон хэдий ч хөдлөх нь битгий хэл нүдээ ч цавчиж чадсангүй. Тэнгэрээс од харвах шиг, талд аянга цахилах шиг яг юу гэмээр юм бэ дээ тийм нэг мэдрэмж тархинд гялсхийв.
Тэр хүн хачин гунигтай харцтай ч жижигхэн тагжгар шүд гарган инээмсэглэлээ. Яагаад ч юм миний ам жаахан хүүхдийнх шиг өмгөнөн, хоёр нүднээс нулимс урсав. Намайг тэглээ гээд тэр хүн мориныхоо амыг татсангүй. Тэр бүү хэл сайхан сайвар алхааг нь ч сааруулсангүй. Харин ч бүр манай үүдээр өнгөрөв үү, үгүй юу хуучин монгол гутлаараа дөрөөн суранд элэгдсэн хуучин ногоон гөлмөө зөөлөн давчихад бор морь толгойгоо нэг ольс гээд цааш цогив. Бор морины саарал сүүл усны урсгал мэт үелзсээр баруун гүвгэр дээгүүр давах нь шингэж буй улаан нар луу цогиогоороо яваад орчих шиг харагдана. Одоо надад амгайн шаргиа, адууны амьсгаа аль аль нь мэдрэгдэхгүй болов. Зөвхөн нартай борооны бүлээхэн дуслууд намайг, нарыг, газар дэлхийг онож буй бүдэгхэн товшоо сонсогдож, хуурай газрыг норгож ядан байгаа халуухан чийгний үнэр хамар цоргиж байлаа. Сэтгэлээс минь нэг их гуниг явчихав уу, эсвэл зүрхэн дээр минь нэвсийтэл дараад үлдчихэв үү. Алин болохыг ялгасангүй.
Тэр бор морьтой, ногоон дээлтэй өвгөжөөр насны хүнийг харангуут тархинд маналзсан анхны мэдрэмж бол “Энэ би байна” гэсэн бодол болохыг сая ойлгов. Зүүнтэйгээс ирэхдээ тэгж их удсан атлаа яг миний өмнүүр өнгөрч, баруун зүг одохдоо яагаад тийм хурдан өнгөрснийг би ойлгосонгүй. Гэхдээ би тэнд ямар нэгэн хэмжээс байна гэдгийг хачин сайн мэдэрсэн.
Тиймээ тэр бор морьтой хүн бол би эсвэл миний аав мөн. Хэрвээ аав минь бол энэ шөнө зүүдэнд минь өөрийнхөө орших орон зайгаа олчихоод явж байсан ч байж болох юм . . .
Харин би бол . . . Яг үнэндээ тэртээх баруунтайд чухам юу байдгийг би мэдэхгүй юм даа.

2013.03.4-5ны шөнө. 02 цаг 24 минут орчим

Бүрэн эхээрээ...

Альфред Нобель

А.Нобель 1833 онд Шведийн Стокольм хотод тєрсєн. Тvvний гэр бvл Олоф Ридбек-ээс гаралтай бєгєєд Олоф Ридбек нь тухайн 17-р зууны Шведийн техникийн суут ухаантнуудаараа хойд Европод алдартай газар байв. Нобель 1866 онд "динамит” тэсрэх бодис зохион бvтээсэн. Ингээд дэлхий даяар 20 гаруй оронд компани болон лабораториудаа байгуулсан. 1895 оны 11р сарын 27 нд Нобелийн шагнал бий болсон тухай сvvлчийнхээ гэрээслэлд гарын vсэг зурсан.
Тэр 1896 оны 12-р сарын 10нд Италийн Сан Ремод байх гэртээ тархины цус харвалтаар єєд болжээ.

Алфред Нобелийн хvvхэд нас

1833 оны 10-р сарын 21-нд Шведийн Стокгольмд нэгэн хvv тєрсєн нь Нобелийн шагналыг vндэслэгч, нэрт эрдэмтэн, зохион бvтээгч, бизнесмен Нобель байлаа.Тvvний аав Эммануэль Нобель (1801-1872) , ээж нь Андриет Айсел Нобель байлаа. Тэд хvvгээ Алфред гэж нэрлэв.

Алфредийн аав нь инженер зохион бvтээгч хvн байсан. Тэр гvvр, барилга барихаас гадна хад чулуу тэслэх туршилт хийдэг байв. Алфредийн тєрсєн жил тvvний эцгийн бизнес амжилтгvй болж хаагджээ. 1837 онд Эммануэль Нобель бизнесээ Финлянд эсвэл Орост хийхээр шийдсэн. Алфредийн ээж нь гэр бvлээ асарч байхаар Стокгольмдоо vлдсэн.

Роберт Нобель

Людвиг Нобель


Алфред 2 ахтай байсан. Ах Роберт нь 1829 онд ах Людвиг нь 1831 онд тєрсєн. Андриет Нобель чинээлэг гэр бvлээс гаралтай. Тэр хvнсний дэлгvvр ажиллуулж эхэлсэн. Хvнсний дэлгvvр нь гэр бvлээ тэжээхэд л хvрэлцэхvйц орлого олдог байлаа.

Нобелийн гэр бvл Орос руу нvvв

Эммануэл Нобель Оросд бизнесээ сайн эхлvvлж чадсан.

Энэ үед хаант Орос улс газар тариалангийн орон байсан ч хүчирхэг армитай байхын тулд цэргийн зэр зэвсэг үйлдвэрлэдэг томоохон үйлдвэртэй болохыг хүсч байв. Тэр Оросын армийг техникээр хангах механик эд ангийн, дэлгvvр нээсэн. Тэр Оросын хаан болон, тvvний генералуудад далайн тэсрэх бодис нь дайсны довтолгоог зогсооход хэрэгтэй гэдэгт итгvvлж чадсан. Далайн тэсрэх бодис 1853-1856 онд болсон дайны vед Петербургийн галын шугам руу нэвтрэхийг оролдсон Британийн эзэн хааны тэнгисийн флотыг зогсоож чадсан. Энэ амжилтынхаа дараа Эммануэл гэр бvлээ Петербургт 1842 онд авчрах боломжтой болсон. 1843 онд нэг хvv тєрсєн нь Эмиль байв.

Эмиль Нобель
Ах дvv 4 Нобелууд анхан шатны боловсролыг хувийн багш нараас авав. Тэдний хичээлд байгалийн шинжлэх ухаан хэл уран зохиол орж байв. Алфред 17 насандаа Швед,Орос, Франц, Англи, Герман хэлээр ярьж бичиж чаддаг болсон байлаа.

Алфред хилийн чанадад явсан нь

Алфред уран зохиол, хими, физикт, их сонирхолтой байсан. Эцэг нь хvvгээ яруу найраг бус харин єєрийн мэргэжлийг євлєж шийрийг хатаасан хvн болгохыг хvссэн. Тийм учраас химийн инженер болгохоор хилийн чанад руу сургуульд явуулав. Парист Алфред нэрт химич профессор Пелоузын хувийн лабараторид ажилласан. Тэнд тэр залуу итали химич Асацанио Собреротой танилцсан. 3 жилийн ємнє Собреро дээд зэргийн тэслэх чадалтай шингэн болох нитроглицеринийг зохион бvтээсэн. Энэ нь практикт ашиглахад маш их аюултай байлаа. Алфред нитроглицеринийг их сонирхож яаж барилгын ажилд ашиглаж болохыг судлах болов. Тэр сураад Оросод буцаж ирсэнийхээ дараа нитроглицеринийг арилжих болон техник ашиглалтийг хєгжvvлэхийн тулд эцэгтэйгээ хамт ажиллаж эхэллээ.

Алфредийнх Швед рvv буцаж нvvв

Крымын дайн дууссаны дараа Альфредын эцгийн бизнес муудах болсон тул Швед рvv буцаж нvvхээр шийдсэн.
Нобелийнх 1863 онд Шведэд буцаж ирсэний дараа Алфред нитроглицериний тэсэлгээний ашиглалтыг сайжруулахын тал дээр ажиллах болов. Харамсалтай нь энэхvv туршилтууд нь амжилтгүй болсноор барахгүй 1864 онд Стокольм хотод тvvний хамгийн бага дүү (1842 - 1864) Емиль Нобель нарын хэдэн хvний аминд хvрсэн осол гаргасан юм. Бага хүүгээ өнгөрсөнийг дуулсан эцэг Эммануэль Нобель саа өвчинд нэрвэгдэн найман жилийн дараа буюу 1872 онд нас баржээ. Засгийн газар Стокгольм хотын нутаг дэвсгэрт дахин ийм туршилт хийхийг хориглов. Альфред бууж єгсєнгvй туршилтаа Маларем нууран дахь гэр завь, эсвэл ачааны усан онгоц руу шилжvvлсэн. 1864 онд тэр нитроглицериний vйлдвэрлэлийг эхлvvлэх боломжтой болсон. Тэрээр vйлдвэрлэлийг аюулгvй байлгах нэмэлт орцыг судалсан хэвээр байв.

Алфред "Динамит” зохион бvтээв

Туршилтынхаа явцад "kieselguhr” гэж нэрлэгдсэн торгон элстэй нитроглицеринийг хольсон зуурмаг нь саваанд хэвлэх боломжийг олгосон.

Эдгээр савааг дараа нь єрємдсєн нvх рvv хийнэ. Энэ бvтээлээ 1866 онд хийсэн. Алфред дараа жил нь бvтээлдээ "Динамит” гэж нэрлээд, эзэмшигчийн хууль ёсны патентаа авав. Алфред бас тэсэрч асах гэрэлтдэг толгойтой салют буудуулагч зохион бvтээв. Эдгээр бvтээлийг хийх vед алмазан єрємдлєг болон хийн даралтын єрємдлєгийн технологийг ашиглах болсон. Эдгээр бvтээл нь туннел єрємдєх, хад чулуу тэслэх, гvvр барих зэрэг олон барилгын ажлыг хєнгєвчилж зардал их хэмнэх болсон давуу талыг бий болгож байв.

Дэлхий дээрх vйлдвэрvvд

Динамит болон салют буудагч нь барилгын vйлдвэрлэлд их хэрэгцээтэй болсон. Vvний улмаас єєр єєр газруудад 90 vйлдвэр барьсан . Тэр Парист амьдардаг боловч ихэнхдээ 20 гаруй оронд байх vйлдвэрvvдээрээ явдаг байв. Тvvнийг бас "Европын хамгийн баян тэнvvлч " гэж нэг удаа хэлж байв. Тэр Шведийн Стокгольм, Германий Ханбург, Шотландын Ардер, Шведийн Карлкога , Италийн Сан Ремо хотод эрчимтэй ажилладаг байв. Тэр бас нийлэг резин, савхи, торго зэргийг туршиж байв. 1896 онд тvvнийг нас барахад тvvний нэр дээр 355 патент байв.

Берта вон Зутнертэй танилцсан нь

Алфред єєрийн гэр бvлгvй байлаа. Нэг єдєр тэр сонинд нарийн бичиг авна гэсэн зар тавьжээ. Австри хатагтай Берта Кински вон Хиник Тетау энэ ажилд орсон байна. Богино хугацааны дараа тэр Австри руу Коунт Артур вон Зутнертэй гэрлэхээр буцаж явсан байна. Алфред Берта нар найзууд болж олон жил захидлаар харилцдаг байжээ. Тэр эмэгтэй энхтайвны vйл хэрэгт идэвхтэй оролцдог байв. Сvvлд тэр "Гараа буулгацгаа” гэдэг алдарт номоо бичсэн. Алфред Нобел сvvлд Нобелийн шагналаа бий болгож, тvvнд энхтайвны vйл хэрэгт гавъяа байгуулсан хvмvvст олгодог шагнал байх болно гэж гэрээсэлсэн юм.

Берта Кинки Зутнер
Тэр 1905 онд “Энх тайваны” шагнал авсан бөгөөд Нобелийн шагнал хүртсэн хоёр дахь эмэгтэй юм.

Нобелийн шагнал

Тэрбээр дэлхий дахинд алддартай нэгэн байвч хувийн амьдрал нь аз жаргалгүй нэгэн байв. Түүний эхнэр Софи Гесс нь зугаа цэнгэл хөөж явсаар эцэст нь өөр хүний хүүхэд төрүүлэв. Тэдний 18 жил амьдарсан хамтын амьдрал сүйрэв. Түүнээс хойш хоср жилийн турш нойр хоолгүй явсаар сэтгэлийн гүн хямралд орж, Алфред Италийн Сан ремо хотод 1896 оны 12 сарын 10-нд 63-н насандаа зарц нарийн хяналтан доор нас эцэслэв.

Тэр хvн тєрєлхтний сайн сайхны тєлєє физик, хими, анагаах, утга зохиол энхтайвны салбарт амжилттай ажилласан хvмvvст шагнал єгч байхыг гэрээсэлсэн юм. Хvн бvрд энэ таалагдаагvй. Тvvний энэ гэрээслэлтэй нь хамаатнууд болон олон оронд байсан албан ёсны хамтрагчид нь эсрэг саналтай байв. Тvvний гэрээсийг биелvvлэгч хvмvvс тэдгээр эсрэг байр суурьтай хvмvvсийг ятгахад бvтэн 4 жилийг зарцуулсан байна.
Тэр гэрээслэлдээ математикийн салбарыг дурдсангүй. Учир нь Альфрэд Данийн усан онгоцны үйлдвэрийн эзний охин Анна Дезрид ухаангүй дурлаж байжээ.

Анна Дезри
Гэвч Анна бүсгүй залуухан царайлаг математикч Франц Лемаржийг сонгосон байна. Түүгээр ч зогсохгүй Лемарж Альфрэдийг олны өмнө математикийн ямар ч авъяасгүй нэгэн хэмээн доромжилж байжээ. Үүнээс үүдэн энэ шагналд математикийн салбарт амжилт гаргасан хүн ордоггүй юм байна.
1901 онд Физик, хими, анагаах, утга зохиолын салбарт хvмvvсийг Шведийн Стокгольм /одоогийн Осло/ хотод олгожээ.
Нобелийн Энхтайваны шагналтныг Норвеги улсын парламентийн Нобелийн шагналын хороо, Утга зохиолын салбарын шагналтныг Шведийн акамеми, Физик, Химийн салбарын шагналтныг Шведийн эзэн хааны шинжлэх ухааны академи, Анагаах ухааны салбарын шагналтныг Шведийн Каролины институт, Эдийн засгийн салбарын шагналтныг Шведийн төв банк тодруулан шалгаруулдаг уламжлалтай.

Уг шагналыг Нобелийн хeргийг товойлгон сийлсэн дvрстэй алтан медаль, диплом, мөнгө дагалддаг. Мeнгeн шагналын хэмжээ нь фондоос хамааран 30-70 мянган долларт байдаг ажээ. Уг шагнал нь соёлт хүмүүн төрөлхтөний хувьд хамгийн нэр хүндтэй шагналын нэг байсаар иржээ.

Нобелийн гарын үсэг.

Бүрэн эхээрээ...

Явахыг хүснэм би

Явахыг хүснэм би
Яагаадыг бүү мэд дээ

Талын тэртээх буйдхан алсад
Таанын толгой имэрч суумаар
Тэнгэрт бутарсан оддын зүг
Тийм нэг, дурсамж болон алсармаар
Яагаадыг бүү мэд дээ
Явахыг л би хүсэх юм даа
Орчлонд буй байгааг минь шивнэсэн
Оройн нарыг гөлөрч зогсмоор
Оногдсон тавилангийнхаа хамгийн сайхныг
Ондоо газраас нэг хармаар
Гэгэлзсэн зүрхний гунигийн дарстай
Гэгээн алсад шингэж одмоор
Надаас асгарах гунигсийг цуглуулан
Навчис мэт хөглөрүүлэн туучиж орхимоор
Явмаар л байх юм даа
Яагаадыг бүү мэд дээ
Санаанд аяглах үрийнхээ аалиар
Саранд, нар байдгийг сануулмаар
Ээждээ үнсүүлэх хүүгийнхээ даахинд
Эргэж, би үнэр болон буумаар
Яасан юм бол, мэдэхгүй дээ
Ямар ч байсан явмаар . . .

Бүрэн эхээрээ...

Дөрвөн мөрт-8

Хосгүй хайрын минь эзэн хүний нутагт байгаа
Хонгор намайгаа гэсэн сэтгэл тэнд байгаа
Хоног хоногоор хүлээх итгэл нь хамт байгаа
Хос зүрхний минь өрөөсөн холын хол байгаа

Бүрэн эхээрээ...

Дөрвөн мөрт-7

Зэрэглээ наадаж , солонго татсан
Зээр нь сүрэглэж , янзага тонгочсон
Зэл нь уртсаж , мал нь өссөн
Зэгс нь хүртэл дуугий нь хөөмийлдсөн
Зэмлэж бас эвийлж хүлээх эх орон мину

Бүрэн эхээрээ...

Дөрвөн мөрт-6

Цэцэг халууцах зундаа ой хүрнээ миний охин
Зулай нь битүүрээд ирэхээр хүн болноо миний ангаахай
Санчиганд минь сор унахад тохойг минь өргөнөө миний шувуухай
Сарьдагийн энгэрт нойрсоход толгойг минь түшнээ миний тасархай

Бүрэн эхээрээ...

Дөрвөн мөрт - 5

Бурхангүй газрын бумба галзуурна гэгчээр
Бор гэртээ би найрагч болон дөвчигнөнө
Бодол мөрөөдөлдөө автан солиорохоороо
Болор цом-оор хэмээн ... гэвч гэртээ ганцаарханаа

Бүрэн эхээрээ...

Би гэж...

Би гэж хүн байсым
Би өөрийнхөө эхлэл байсым
Биенээс тасарсан үргэлжлэл байсым
Бичиж дуусаагүй шүлэг байсым
Биелэгдэж гүйцээгүй мөрөөдөл байсым
Би гэж хүн байсым
Биесээ дуурайсан үрстэй байсым
Биендээ ууссан ханьтай байсым
Биеэрээ үүсгэсэн амьдрал байсым
Би өөрийнхөө төгсгөл байсым
Би гэж хүн байсым Бүрэн эхээрээ...

Дөрвөн мөрт-4

Бодлын бороо асгарсан уйтгарт энэ орой
Борхон зүрх минь нэвтэрч нөмөр бараадан цохилно
Бодол бодлын дундаас чи минь л ганцаар хоцорч
Бодь ертөнцөөс тасран надтай хамт тэнүүчилнэ.

Бүрэн эхээрээ...

Дөрвөн мөрт-3

Эртэй бяртай бөхчүүд дэвэж, шаваж байгаа
Эрхий мэргэн харваачид татаж, тавьж байгаа
Эрэмгий хурдан хөлгүүд сунаж, сугарч байгаа
Эх оронд минь өдийд эрийн гурван наадам болж байгаа. Бүрэн эхээрээ...

Дөрвөн мөрт-2

Санах бүрийд чи минь тархи эзэмдэнэ
би бодлогоширно
Сар гарахад чи минь зүүдэнд ирж шивнэнэ
би сонсоно
Сайхан төрсөн бие чинь бодол дунд зэрвэлзэнэ
бие эрвэгнэнэ
Санахын төдийд тавьж сэтгэлийн тэнхээ асгарана
би солиорчээ .

Бүрэн эхээрээ...

Дөрвөн мөрт-1

Оройтоод ирэхдээ чи минь уруулаа будахаа мартчихаж
Орчлонгоос тасарсан тэр л чигээрээ ирчихэж
Чимээ анир эвдэх гэрийнхээ жаргалыг огоорчихож
Чихний чинь омгийг эрвэгнүүлэх миний уруулыг гээчихэжээ.

Бүрэн эхээрээ...

Зүгээр л дуртай

Хундага дарсны ард шүлэг унших дуртай
Хуучин андынхаа хамт худлаа ярих дуртай
Хурын их нүргээн шиг нижигнэтэл инээлдэх дуртай
Хулгайн нүдээр хүүхнүүдийг харах л дуртай
Цагаан өнгөтэй дарсыг шимэж суух дуртай
Цагаан гунигийн хэмнэлийг тэрлэж суух дуртай
Цагаан сартай шөнөөр одод анивчихад дуртай
Цагаан бошинзтой хүүхний хормой нь дэрэвхэд дуртай
Зуны үдшийн бороо зөөлөн шиврэхэд дуртай
Зулзаган моддын доорхи хосуудыг харах дуртай
Зуу зуун дуслаараа чамайг норгоход дуртай
Зулба норсон цамцнаас хөх чинь гэрэлтэхэд дуртай

1997,УБ
Бүрэн эхээрээ...