# #

Нурам - 15 (тууж)

6 Сэтгэгдэлүүд:

* * *
Нэг өдөр Суурь дээр очлоо. Суурь өдөр хоногоор тэнхэрч байгаа ч тэрээр дахин хөл дээрээ босохгүй нь тодорхой болжээ. Тэр сэтгэлээр унасан нь илт байлаа.
- Би амьдралд гэрэл гэгээ байдаг гэдэгт арай чүү гэж итгэж эхэлсэн юмсан. Чи бод л доо, эмэгтэй хүнийг хүртэл ойлгож эхлэх шиг болсон. Би одоо л хүн болж байна даа. Энэ бүх мэдрэмжүүдийг ахиад алдахгүй юмсан. Хайр сэтгэл, хань ижил, магадгүй үр хүүхэдтэй ч болчих юм бил үү гэсэн итгэл төрж эхэлсэнсэн. Гэтэл чи хар даа . . . гээд хөнжлөө ярж
- Ийм болчих юм гэлээ. Түүний харц харамслаар дүүрэн байв. Тэр Хэрлэнгийн тухай ярьж байгаа нь ойлгомжтой. Ингээд байгаа хүний өөдөөс чи санаатай гал тавьсан гэж яаж хэлэх билээ. Тэр миний өөр юм бодож байгааг сая анзаарав уу гэлтэй хараад
- Би чамд огт хамаагүй зүйл яриад байх шиг байна аа даа
- Үгүй ээ, яалаа гэж. Ингэхэд Хэрлэн ирсэн үү? гэж дүйвүүллээ.
- Ирээгүй. Битгий ирээсэй ч гэж бодож байгаа. Одоо тэр хүүхэд над дээр ирээд яах юм? Орчлонгийн хамгийн утгагүй юм гэж тэр байхаа гээд нэг их санаа алдав.
- Магадгүй, хамгийн утгатай нь ч болох юм бил үү гэж хэлэхдээ би олон юм бодсонгүй. Тэгтэл Суурийн харцанд намайг зэвүүцсэн зэвүүцэл тодорч
- Яасан? Намайг одоо жаахан даапаалж, доромжилмоор санагдаад байна уу? Энэ муу ямар босоод ирэх биш юу ч гэсэн яадаг юм гэж санагдаад байна уу? Болно болно. Чи намайг юу ч гэж доромжилж болно.
- За, би ер илүү дутуу юм бодолгүй хэлчихлээ. Чи юунд дандаа ингэж ярдаглаж байдаг юм бэ? Эр эмийн хэрүүл шиг ийм юм ярилаа гээд юу өөрчлөгдөх юм. Эргэн тойрондоо байгаа хүмүүсийг яахаараа өөрийнхөө эсрэг байна гэж бодох ямар үндэс байгаа юм? гэвэл тэр бас ч гэж юм бодоод байгаа бололтой чимээгүй болов.
- Тэр намайг аварсан байдаг. Гэтэл би одоо “Энэ намайг гал дундаас чирч гаргах уу” гэж хашгирч байснаа тодоос тод санаж сууна. Хэрвээ Хэрлэн ороод ирвэл би ямар нүүрээрээ түүнийг харах вэ? Тиймээс би түүнийг миний амьдралд дахин битгий харагдаасай гэж бодож байна. Хүнд бас санаа зовох, ичих үе гэж байх юмаа гэж нилээн хүлцэнгүй өнгөөр хүүрнэлээ. Энэ үнэн байж мэднэ. Тийм их бардам явсан хүн ийм байдалд орохоор ямар байдгийг мэдэхгүй юм.
“Сэтгэл санааны асар их хэлбэлзэл дунд амьдардаг хүмүүсийн амьдрал сонирхолтой, олон янзын тод өнгөтэй байдаг байх. Харин би бол бардам хүн биш. Тэгэхээр миний үзэл бодол, аливаад хандах хандлага Суурийнхийг бодвол нэг л өнгөтэй, уйтгартай байж болох юм” гэж бодогдож байлаа. Бид хоёр мөн л чимээгүй сууцгаав.
- Эмэгтэй хүн эр хүний толгой дээр гарахаараа яадгийг, хэтэрхий хүлцэнгүй эр хүний хүзүүг амьдрал буулгаараа хэрхэн дардгийг би хүүхэд ахуйн амьдралаараа мэдэх юм гэж Суурь энгийнээр өгүүлэв. Би түүнийг гайхан харвал
- Чи гайхаж байна уу? Аргагүй дээ. Чи бид хоёр бие биенээ мэддэг юм шиг хэрнээ огт мэдэхгүй шүү дээ. Би чиний багын амьдралыг мэдэхгүйтэй адил чи миний ямар амьдрал туулж хүн болсныг мэдэхгүй. Тийм биз? гэж асуулаа. Энэ үнэн байв. Би түүний бага насыг үнэхээр мэдэхгүй. Нэг өрөөнд тэгтлээ удаан амьдарчихаад яагаад бид энэ тухай ярилцдаггүй байсан юм бол?
- Тийм шүү, бид бие биенийхээ бага насыг мэдэхгүй юм байна гэхэд
- Би хойд эхийн гар дээр өссөн л дөө. Гэхдээ энэ нь тэр хүн намайг тэгтлээ их зовоодог байсан гэсэн үг биш. Зүгээр л намайг ааваас минь салгачихсан юм. Манай аав тэр хүүхэнд хэтэрхий их эрх мэдлийг өгснөөс сүүлдээ өөрөө гудамжинд гарахад хүрсэн л дээ гээд уртаар санаа алдлаа. Манайх хаана яаж амьдрах, мөнгө төгрөгөө хэрхэн зарцуулах гээд гэрт, гадаагүй бүх асуудлыг тэр хүн мэддэг байв. Манай аав цалингаа гар дээрээ авч үзээгүй гэвэл итгэх үү? Сүүлдээ эцгийн минь амнаас гарах үг бүрийг хянаж цагдаж, хэнд юу гэж хэлэх, хэнээс юу гэж асуухыг нь хүртэл зааж, зурдаг болсон байсан. Эцэстээ намайг эмээ рүү явуулахыг шийдэж байхад хүртэл миний эцэг тэр нэг юмныхаа өөдөөс ган гэж ганц үг хэлээгүй юм ш дээ. Намайг тэр гэрээс явснаас хойш ердөө жил хагасын дараа эцэг маань гэрээсээ хөөгдсөн юм даа гэхэд нь би түүн рүү гайхсан харцаар харвал
- Тийм арчаагүй. Эр хүн гэдэг тийм арчаагүй байж болох уу? Энэ хайр уу? Энэ одоо хамтын амьдрал уу? Тэр үед л би эм хүн эрх мэдэлд хандаггүй юм байна гэдгийг мэдсэн юм.
- Аав чинь . . .?
- Архи . . . Арчаагүй хүнийг архи өөрөө уучихдаг юм билээ. Тийм учраас л би эмэгтэй хүнийг толгой дээрээ гаргахгүй гэж бат нот боддог болсон доо. Өсвөр насны хүүхэд нэг юмыг сэтгэлдээ хоногшуулчихаар тавьдаггүй юм билээ. Тэр л зөнгөөрөө би өдий болтол амьдарсан. Хэнд ч бууж өгөхгүй. Миний бодсон санасанд садаа болсон болгоныг би үзэн ядсаар ирсэн. Тэдний нэгэнд чи багтдаг байсан. Чи бид хоёр амьдралын замаар хөндийрсөн нь чамайг үргэлж бодоод байхгүй болгосон болохоос, чамайг ор тас мартуулсан юм биш. Гэтэл чи миний амьдралд дахиад л гараад ирсэн. Чамайг ирэх сургаар миний дотор нойрсож байсан чиний тухай хар бодлууд сэрж эхэлсэн. Гэтэл зүгээр ч үгүй чамайг дагаад Хэрлэн ирсэн. Би бүр галзуурах шахсан. Чамд шатсан уураараа танай салааныхантай харьцаж байлаа. Гэтэл . . . гэснээ Суурь үгээ тасалж, бодлоо цэгцлэх гэсэн мэт тамхи гарган асаалаа. Эмнэлэгт болж байгаа юм уу? гэсэн харцаар би түүнийг харвал
- Хаалгаа хаагаад, цонхоо онгойлгочих. Би хааяа ингээд татчихдаг юм. Босож чадахгүй хүнийг эд яав л гэж гээд тоосон ч шинжгүй сорж гарав. Би хаалга цонхыг хэлснээр нь болгов. Суурь тамхиа хэд хэд сороод
- Гэтэл нэг л өглөө сэрээд орондоо хэвтэж байтал Хэрлэнгийн инээмсэглэсэн төрх бодогдоод ирсэн. Эхэндээ нэг их юм бодсонгүй. “Яагаад байгаа муу шулам бэ” л гэх ухааны юм бодогдож байв. Гэтэл цай уусан ч, сахлаа хуссан ч боссон ч суусан ч бодогдоод болохоо байдаг байгаа. Шар сэмжилнэ гэж нэг үг байдаг гэсэн тэр нь юм болов уу ч гэж бодох шиг. Сүүлдээ цухал төрдөг юм билээ. Ямар сайндаа танай салааныхныг бэлтгэл хийлгэнэ гэж арын талбай дээр гүйлгэж байхав. Амьхандаа үйлийг нь үзэж өөртөө зэвүүцэл төрүүлэх гэж байгаа нь тэр. Тэгтэл яасан гээч. Хөлс нь цутгасан Хэрлэн улам сайхан харагдаад болдоггүй. Түүний халууцаж мэнчийсэн улаан хацар, хөлсний үнэр нь хүртэл сайхан санагдах шиг. Хашаан дээр хатаах гээд тохчихсон нэвт норсон кителээс нь нэг тийм гэхийн аргагүй эм үнэр үнэртээд байсан даа гээд тэрээр шүүрс алдлаа.
Энэ завсар би ямар нэгэн юм ярих ёстой байсан байж магадгүй. Гэвч надад ярихаас сонсох нь илүү санагдах тул түүнийг хүлээлээ.
- Өдөр хоног өнгөрөх тусам түүнийг харахсан гэж, болж өгвөл хажууд нь очихсон гэхдээ танай тасаг руу гүйчих гээд болдоггүй. Түүний үнэрийг ч үнэртэх гээд байсан байж магадгүй. Дурлал гэдэг тийм л юм билээ. “Намайг хоттойгоо танилцуулаа ч” гэж Хэрлэнгийн хэлсэн тэр өдрийг чи ч гэсэн санаж байгаа байх. Тэгэхэд би гайхсан чиг, баярласан чиг. Тэр энгийн даашинз өмсөж, үсээ задгай тавьсан нь улам эрхэмсэг, эмэгтэйлэг харагдуулж байв. Хот ч гэж дээ тоос шороонд дарагдсан тосгоноо юу гэж хэлвэл таалагдах бол гээд их л санаа зовж байсан юмдаг. “Танай хотыг бодвол жижигхэн байгаа биз дээ?” гэвэл “Аливаа юм жижиг байх тусмаа сэтгэлд ойр байх шиг байдаг юм. Магадгүй, би ийм л хотод амьдрах дуртай байх” гэж тэр хэлсэн. Би түүний амнаас ийм догь үг гарна гэж огт бодоогүй болохоор гайхсан л юм. “Чи гэрийнхнийхээ тухай яриач” гэхэд “Надад эцэг эх байдаггүй юмаа” гэлээ. Надад өрөвдмөөр санагдсан. Би ч гэсэндээ бараг л өнчин өрөөсөн өссөн болохоор түүний ганцаардлыг ойлгож, мэдэрч байлаа. Тэгээд түүн рүү хартал Хэрлэн намайг цоргих шахам ширтэж байснаа “Хэрэггүй дээ. Би өрөвдүүлэх дургүй” гэсэн. Надад түүний ингэж хэлэх нь ямар их таалагдсан гээ. Хүүхнүүд чинь юм л бол нус нулимстайгаа холилдож орхидог. Тэр тэгсэнгүй. Гэхдээ түүнийг эвгүй байдалд оруулчихгүй санаатай “Үгүй ээ, үгүй. Би нэг их хүн өрөвдөөд байдаг ч хүн биш. Би чамайг их хэрсүү охин юмаа л гэх гэсийн. Ярьж байгаа чинь том хүн шиг л юм гэхэд “Би том хүн ш дээ. Насанд хүрсэн” гэснээ сэтгэл гижигдсэн цойлгон инээдээр учиргүй инээгээд “Би угаасаа л үеийнхэнтэйгээ ярих дургүй. Яагаад ч юм яриа таардаггүй юм. Яг юу гэх гээд байгаа нь ойлгогдохгүй, дүлэгнэлдээд л, жаахан хүүхэд шиг утгагүй” гэхээр нь “Тэгвэл ахмад хүнтэй бол . . .?” гээд түншээд орхисон чинь “Тулхтай, ухаантай, бас шийдэмгий эр хүнтэй ярилцах сайхан. Ядаж юу гэх гээд байгаа нь ойлгогдоно. Яриа ч эвлэнэ” гэж ирээд л их хөөрхөөн гээд Суурь Хэрлэнг санаандаа дүрслэв бололтой инээмсэглэлээ. Түүний харц нялхарсан харагдана. Тэгснээ
- Тэр анхны уулзалтаасаа эхлээд намайг соронз мэт татсан. Түүний нүд хөмсөг, уруул бүгд сэтгэлд дотно. Ялангуяа харц нь жаахан охиных шиг биш, яг л нас тогтсон ухаалаг эмэгтэйн харц шүү. Насаараа намайг ширтэх юм шиг санагдсан нь одоо бодоход тэнэг л юмаа даа. Тэр шөнөдөө би түүний зургийг зурж эхэлсэн. Нүүрийг нь тэр тусмаа харцыг нь хурдхан гаргахсан гэж яарч байлаа. Тэгэх л юм бол би түүнийг үргэлж дэргэдээ байлгах юм шиг санагдсан. Хэрлэн өөрийн гэсэн бодолтой, хэвлүүхэн яриа хөөрөөтэй. Миний бодсоноос тэс өөр охин. Ямар сайндаа л би түүнтэй уулзах тоолондоо насны зөрөөгөө мартчихдаг юм гээд Суурь одоо яг түүний дэргэд байгаа юм шиг эсвэл намайг хажуудаа байгааг мартчихаад гав ганцаараа өөрөө өөртөө ярьж байгаа юм шиг инээмсэглэв. Тэрээр цааш нь
- Дурлал намайг ахин тоож байхад одоо л алдаж болохгүй юм шүү гэж би бодож байлаа. Энэ охинд дурласан дурлалаар Сүрнээгийн өмнө хийсэн нүглээ наминчилж, энэ дурлалаар түүнээс уучлалт гуйж болох юм шиг төсөөлөгдөж явсан юм шүү. Энэ бүхэн хоорондоо хэр авцалдах байсныг мэдэхгүй ч ингэж л бодож байсан. Чамд тэнэг ч санагдаж магадгүй гээд тэр дотор байгаагаа нэг мөсөн дууслаа гэсэн шиг уртаар санаа алдлаа.
Тэр үнэхээр дурлажээ.
- Та хоёрын хооронд хайрын сэдэл үүслээ гэдгийг цаадах чинь мэдсэн болов уу? гэж намайг болгоомжтой асуувал
- Мэдсэн л гэж бодож байна гэж сулавтар хариулахаар нь
- Чи тийм ч итгэлтэй биш байгаа юмаа даа? гэвэл
- Чиний юу гэх гээд байгааг би ойлгож байна л даа. Бид хоёр унтаагүй
- Би тэгж асуух гэсэн юм биш ээ
- Унтах нь битгий хэл үнсэлцээгүй. Намайг үнсэх гэхээр тэр духаа л өгдөг юм. Би ч гэсэн тэгтлээ шунаглан дайраагүй. Одоо бодоход тэр маань ч болж гэхээр би гайхан харвал
- Яахав дээ, хэрвээ унтаж хэвтээд янз бүр болчихсон бол өдийд салж хагацахад төвөгтэй байж мэднэ ш дээ. Харин одоо түүнд намайг мартахад амар. Надад ч гэсэн тийм хэцүү биш.
- Ямарч байсан хайр сэтгэл гэдгийг тэр мэдсэн юм байна. Тэгэхээр та хоёр уулзах ёстой юм биш үү? гэхэд
- Хэрэггүй. Тэр охин одоо амьдралынхаа мөрийг хөөг. Би одоо садаа болохыг хүсэхгүй байна.
- Садаа болохдоо ч гол нь биш л дээ. Ядаж . . . гэтэл тэр миний үгийг тасалж
- Чинийхээр бол тэгээд би тэрний өмнө босъё босож чадахгүй, сууя сууж чадахгүй ийм арчаагүй царайлчихаад байж байвал сайхан уу?
- Чи ядаж миний юу гэх гээд байгааг сонсохгүй юм уу?
- Тэгээд бас хайр майр яриад шүү гэж цухалдлаа.
- Чи түүнд баярласнаа илэрхийлж болно шүү дээ
- Яагаад? Намайг ийм тахир дутуу амьтан болгож үлдээсэнд үү?
- Нэгд, тэр чамайг ийм болгоогүй. Хоёрт, тэр чамд яг ямар муу юм хийсэн юм бэ? Айн? Хэлээд орхи л доо. Чамайг галаас аварч, чамд хэсэгхэн хугацаанд ч болов хайр сэтгэл гэж юу байдгийг мэдрүүлж. Чиний хэлж байгаагаар бол чамайг орчлон хорвоог арай өөрөөр харахад чинь тусалж. Гэтэл чиний байж байгааг.
- Магадгүй ээ, магадгүй. Чиний зөв юм шиг байна. Гэхдээ би урдынх шигээ хайр сэтгэлийн тухай түүнтэй ярих нь битгий хэл бодохын ч хэрэг алга. Харин зүгээр, хэзээ нэгэн цагт таарвал баярлалаа гэж хэлэх ёстой гэдгээ ойлгож байна.
- Манай салааныхан мөдхөн цугларна л даа.
- Эр эм хоёрын хооронд илжиг бүү жороол гэж үг байдаг. Чи л бидний хооронд янз бүрийн юм ярьж битгий гүйгээрэй. Би хүсэхгүй байна. Надад одоохондоо сэтгэлээ онгойлгоод ярьчих хүн байхгүй болохоор л энэ бүхнийг чамд ярьчихлаа.
- Би ярихгүй ээ. Харин тэр надаас асуувал би оч л гэх байх даа
- Чамаас асуухгүй. Тэр бие даасан бодолтой, чадвартай охин.
- Чи боломж гарвал түүнтэй уулзах л юм байна. Тийм үү?
- Баярлалаа гэдгээ хэлнээ гэж Суурь хэллээ.
Суурь түүнтэй уулзахыг маш их хүсэж байгаа юм байна гэдэг нь надад ярьж хэлж байгаа байдал, сэтгэл хөдлөлөөс нь мэдэгдэж байлаа. Харин тэр охин одоо энэ хүнийг тоохоосоо өнгөрсөн байхаа даа гэж бодохоор гунигтай ч юм шиг. Тэгж их дур зоргоор мэт гялалзаж явсан хүн одоо ийм болчих нь хичнээн харамсалтай. Амьдрал гэдэг хатуудаа хатуу.

* * *
Манайхан цугларлаа. Хөдөө байснаа бодвол бүгдээрээ өнгө засчихаж. Хэрлэн ч гэсэн жаахан бор дуу л болохоос хотын хүүхэн болсон байв. Би түүнийг урдахаасаа тэс өөрөөр харж байгаа нь сонин. Тэр бол дурлал амсаж буй бүсгүй. Уг нь санаагаар юм бол одоо л аз жаргалын үзүүрээс атгачихсан нисэж байх ёстой. Гэтэл арай биш юмаа. Түүний харцнаас уй гунигийг, магадгүй цөхрөлийг олж харав. Тиймээ, тэр гунигтай, зүрх нь шаналантай байгаа нь илт. Яагаад гэдгийг зөвхөн би л ойлгож байгаа. Тэр одоо “Суурийг яах вэ?” гэсэн ац бодолд шаналж яваа. Ийм залуухан зүрх “чухам ямар сонголт хийх бол” гэдэг нь надад ч сонин.

Үргэлжлэл бий . . .

"ҮР ХАРАМ" туужмйн түүврээс
Бүрэн эхээрээ...

Нурам - 14 (тууж)

5 Сэтгэгдэлүүд:

Яриа миний санаснаас илүү гүн эхэлчих шиг.
- Тэгээд таньд аль талаасаа илүү харагдсан юм бэ дээ. Та надад үүнийг хэлсэнгүй.
- Манай хүн ч жаахан ширүүн л дээ гэж хэлэхдээ “эмэгтэй хүнд” гэсэн үгээ хаслаа.
- Би жинхэнэ эр хүнд дуртай. Тэр тусмаа тулхтай, ухаантай бас шийдэмгий. Тийм эр хүнтэй ядаж ярилцахад ч сайхан байдаг юм гэж хэлээд Хэрлэн “Тэгвэл та яахын” гэсэн шиг ширтлээ. Түүнтэй яриа өдсөн энэ хэдхэн хоромд би түүний аманд багтсаар байгаад таарав. Түр ч атугай зай авах гэсэндээ ч биш бүр хэлэх үг олдоогүй тул хий дэмий гараа халаасандаа хийн алсыг харж зогслоо.
- Би угаасаа үеийнхэнтэйгээ нийлдэггүй. Тэд хэтэрхий жаахан, хэтэрхий арчаагүй байдаг юм гэж араас хэлж байна. Түүнийг яг түрүүний харцаараа араас харж байгаа гэдгийг мэдрээд байв. Гэсэн ч дуугарсангүй.
- Та хэл л дээ. Хайр гэж яг юу юм бэ? гэж байна. Энэ асуулт намайг түүн рүү харахад тус болж мэдэхээр санагдлаа.
- Хайр гэж үү? гээд эргэв. Тэр намайг өөрт нь таалагдахгүй хариулт хэлвэл юу юугүй тасчих нь уу гэлтэй харж байлаа. Би зөв хариулах ёстойгоо ойлгов. “Хэрвээ эерэг хариулт хүлээж байсан бол ингэж харахгүй дээ” гэж бодож амжсан би
- Хайр бол өндөгний хальстай хор юм шүү дээ гэхэд Хэрлэнгийн харц яльгүй уярах нь анзаарагдав.
- Хэврэгхэн гэж жигтэйхэн. Хагалахгүй бол хэдэн зууныг ч өнгөрөөж мэднэ. Даанч бид тэгэсгээд л хагалчихдаг болохоос гэхэд Хэрлэн инээмсэглэснээ
- Та бас романтиклаж чадах юмаа гэнэ.
- Ингэхэд чи хэдтэй билээ?
- Хорь
- Аан
- Яасан?
- Би нэг удаа чиний насан дээр байсан юм байна гэхэд Хэрлэн түсхийтэл инээснээ
- За за ойлголоо би буруу ярьчихаж гэлээ. Бидний энэ өдрийн яриа тэгсгээд өндөрлөлөө. Хэрлэн миний санасан шиг жаахан биш ажээ. Хэдий завандаа тэр ийм том болж төлөвшсөнийг ер ойлгосонгүй. Эндээс би түүнийг ахмад эрэгтэй хүн сонирхдог, үеийнхэндээ байхааргүй өвөрмөц охин юм гэж ойлгов. Манай салааныхны хэдэн маанагийн маазралт түүнд ёстой үдийн будаа гэгч болохоор санагдана. Ялангуяа Сансар бол бүр жижигдэнэ. Гэхдээ Хэрлэн Сансарт цаагуураа нэг талтай хандах нь эгч нь дүүгээ халамжлах мэт санагдах болов. Магадгүй би л тэгж мэдрээд байсан байж болох юм.

* * *
Хэд хоног дүлэгнэж байгаад хурандаатай ярилаа. Өөрт байгаа бүх сэжиг таамгаа хэллээ.
- Одоо тэгээд Эрдэнэ Хайрхан уул ямар байдалтай байна.
- Дүнхийсэн хар юм л байна. Би Их тулгатын цэвэрлэгээний бригад мөдхөн тийшээ орно гэж бодож байна. Тэгвэл тэнд бариад авчих юм үзэгдэхгүй байх. Одоо ч гэсэндээ олны хөл их дарсан. Тоймтой юм байгаа гэдэгт итгэхгүй байна.
- За ойлголоо Галаа, би энд ярилцъя. Ямар ч байсан чи сайн ажилласан байна. Танай салааг газар чийгшиж, ногоо цухуйхад эргээж татна гээд утсаа тасаллаа.
Хурандаатай яриад удаагүй байтал аймгийн цагдаагийн хэлтсээс нэг ахмад ирж надтай уулзлаа.
- Дээрээс бидэнд Эрдэнэ Хайрханд хөл хорь, үзлэг хий гэсэн тушаал ирсэн. Мөн тантай уулзаж үзсэн харсныг чинь асуу гэсэн гэлээ. Би өөрийн үзсэн харснаа тамхины ишнээс бусдыг хэлсэн ч таамаглалаа хэлээгүй. Тэр ахмад тийм ч анхааралтай биш сонсож, алба юм даа гэсэн байдлаар протокол бичээд гарын үсэг зуруулж
- Тэгвэл тийм ч сүр болох юм байхгүй юм шив дээ гэлээ. Би мөрөө хавчаад өнгөрөв.

* * *
Хаврын шар өдрүүд ар араасаа хөвөрч, модод нахиалж, зуны дэлгэр цаг өнөө маргаашгүй болжээ. Бидэнд тийм ч олон дуудлага ирсэнгүй. Нэг үдэш манай залуус хашаандаа сагс тоглож би тэднийг харж суув. Яагаад ч юм Хэрлэн харагдсангүй. “Дэвтрээ тэврээд л нэг газар суугаа биз” гэж бодов. Тэгтэл сараалжин хашааны цаанаас нэг банди гүйж ирснээ
- Ахаа, таныг тэнд нэг эгч уулзъя гэнээ гэлээ
- Хаана?
- Тэр хашааны цаана гээд заав. Харвал хүн харагдсангүй. Намайг эргэлзсэнийг анзаарсан хүү
- Тэр, тэр хашааны буланд
- Өөрөө ирэхгүй яасан юм?
- Ичээд байна гэсэн
Би гайхаж орхилоо. “Энэ аймгийн төвд намайг таньдаг эмэгтэй хүн байх. Тэгээд бас ичих” гэж бодогдоно. Гэхдээ суугаад байж чадсангүй. Нэг их яаралгүйхэн тийшээ чиглэлээ. “Үгүй ээ, ингэхэд Хэрлэн юм болов уу. Гэхдээ ичих гэх. Ичихээ энэ хүүд хэлсэн байна гэхээр биш ээ. Энэ нэг л биш” гэж бодож явсаар хашааны булан тойртол улаан нүүрэн дээр дөрвөлжин тоосго гарч ирээд манараад явчихлаа. Нүүрээ даран суун тусахад хэдэн залуус тал, талаас баахан өшиглөөд пижигнээд алга болов. Эвхэрч, өнхөрч байхдаа тэдний араас харсан боловч нэгд холдсон, хоёрт тэр гээд хэлчихээр таних биеийн хэлбэр харж чадсангүй. Цусаа тогтооох гэж хамраа даран хэсэг суулаа. Харин ч хаа очиж нэг их хүчтэй цохисонгүй. Тоосгондоо л болохоос гарын бяд нь гайгүй юм. Түүнээс биш алж ч болохоор цохилт. Буцаад иртэл манайхан “Хэн бэ? Яасан бэ? Хаана вэ?” гээд бүчээд авлаа. Хэрлэн
- Энэ чинь одоо юу болж байнаа? Цагдаад хэлээч ээ гэхээр нь
- Одоо ч бараг хэрэггүй биз дээ. Харин та нар гадуур дотуур ганц нэгээрээ явж болохгүй шүү гээд Однарыг
- Чи яг одоо ийш тийш сэмхэн байшин цонх булан тохой болгоныг сайн хар. Нүдэнд торох юм байна уу гэсээр байр луугаа орцгоолоо.
Ээлжинд гарсан сувилагчаар мөстэй жин авчруулж тавиад хэвтэж байтал хэн нь дуудсан юм мэдэхгүй хоёр цагдаа ороод ирлээ.
- Ямархуу залуус болохыг хараагүй юм байж. Хоорондоо юм ярьцгаав уу? Дуу хоолойг нь сонсов уу?
- Үгүй ээ, намайг унав уу үгүй юү хэд өшиглөчихөөд арилаад өгсөн. Тэрхэн үед өсвөр насны хүүхдүүд болов уу л гэж бодогдсон. Яагаадыг мэдэхгүй байна гэж өөрт санагдсанаа хэллээ.
- Яагаад таныг бүр дуудан байж хүүхдүүд зодох билээ? Тийм шалтаг шалтгаан танд бодогдож байна уу?
- Би ер ойлгохгүй л байна даа гэхэд Хэрлэн хажуугаас
- Нутаг орныг нь галын аюулаас хамгаалах гэж ирж байхад ингэж хандахыг юу гэж ойлгох вэ? Ёстой сонин газар юм даа
- Манай эндхийнхэн ч уг нь гайгүй л байдаг юмсан. Яасан юм бол доо гэсэн тойруу утгатай үг цагдаагийн амнаасаа гаргав. Хэрлэн эгдүүцсэн янзаар
- Тэгээд одоо яана гэсэн үг вэ? Хэзээ хаана тоосгоор цохиулах бол гэж бодож явах хэрэг үү?
- Та бидэнтэй ингэж яриад яахав дээ гэж нэг цагдаа хэдэрлэх маягтай хэлэхэд
- Та нар ядаж хай л даа. Ажлаа хий л дээ. Үгүй ядаж бид олно гэсэн итгэл төрүүл л дээ. Миний яаж ярих таны ажлаа хийхэд саад болохгүй биз дээ? Эсвэл ингэж хэдэрлээд байвал олж өгөх ч үгүй гэх гээд байгаа юм уу? Та нараас ер нь гуйгаагүй шүү.
- Бид танд тэгж хэлснээ санахгүй байна.
- Та нарын байж байгаа байдал тэгж хэлээд байна. За за ер нь дарга нартай чинь уулзах ёстой юм шиг байна гэж Хэрлэн цочир ууртай хэллээ. Ингэж уурлана чинээ бидний хэн нь ч санасангүй. Хоёр цагдаа хүртэл гайхсандаа гэхээсээ илүү албан үүргээ гэнэт ухамсарлав уу гэлтэй.
- Бид байгаа бүх боломжоороо хайна. Та нар санаа зоволтгүй гэсээр гарцгаалаа. Гэхдээ тэд бид заавал олно гэж хэлсэнгүй. Харин би Хэрлэнг “Өөртөө байхааргүй биеэ даасан чадвартай охин юм байна даа” гэж бодож хэвтэв.
Аймгийн цагдаа нар тэдгээр залуусыг олоогүй юм. Би гомдол мэдүүлсэнгүй. Надад тэднийг биш арай томхон юм хөөцөлдсөн нь дээр санагдана. Нас биенд хүрээгүй шахуу залуус байсан гэдэгт би итгэлтэй байсан хэдий ч эдгээр залуус яах гэж ингэв? Хэний заавраар ингэв? гэдэг нь надад таавар хэвээр үлдэв. Битүүдээ би цэвэрлэгээний бригадын шар залууг хардсан хэдий ч тэдгээр залуус манайхныг хот руу буцан буцтал миний нүдэнд харагдаагүй. Эрдэнэ Хайрхан ууланд ч энэ цэвэрлэгээний бригадыг оруулаагүй юм.
Энэ жил хур ус ихтэй сайхан зун болох нь мэдэгдэж байв. Учир нь түймэр унтраасан тэр борооноос хойш гэхэд хоёр ч удаа нойтогноод авсан байлаа. Нутгийн зон олон ч дэлгэр сайхан зун болох байх гэсэн амтай байсан юм.

* * *
Бидэнд таван сарын эхээр буцах тушаал ирэв. Эргээд гэртээ ирэхэд хичнээн сайхан. Зам замын дундаас гэртээ харих зам сайхан гэсэн нэгэн найрагчийн мөр хичнээн үнэн юм дээ. Сэлэнгээ маань хүүхэд шиг баярлаж, хоол цай барин миний энд тэнд гарч гүйгээд л . . . Эмэгтэй хүн баярласнаа үүнээс илүү яаж илэрхийлэх билээ. Тэгээд бүр нөхөртөө шүү.
- Чи Суурь дээр очив уу?
- Би Базараатай хамт очсон л доо. Цэхвэлзээд л жигтэйхэн байх болов уу гэсэн чинь харин гайгүй шүү. “Золтой л явчихсангүй. Та хэдийн царайг харах хувьтай л юм байна” гээд л
- Овоо доо. Дээрээс нь унасан мод толгойд нь овоо юм оруулж л дээ.
- Яахнав, хөөрхийг. Өвчин зовлонд уначихаад байхад нь үгээр ч болов дэмжих байтал гэж Сэлэнгээг хэлэхэд “Нээрээ ч дээ, яасан гэж түүнийг тийм муухайгаар бодох билээ” гэж бодогдоод
- Өнөөдөр хоёулаа очъё доо. Чи нэг аятайхан хоол унд хий
- Тэгье дээ, хоол унд юухан байхав дээ насаараа л хийлээ гээд хөөрхөн талимаарч, бас ч гэж айлгүйтэх маягтай хөнгөмсөхөд миний тархи руу юу ч юм манасхийж байна. Бид бие биенээ санажээ. Хүнд хайртай байх, түүнээ хүсэн хүлээх, хүрээд ирэхэд нь баярлах, бие биенээ хайрлан энхрийлэх, хоёр биендээ оногдсон хэсэгхэн цаг мөчийг ханатлаа, халууцатлаа, ер нь л тэр гэж тоймломгүй тийм их аз жаргал дунд умбаж өнгөрөөнө гэдэг амьдралын хамгийн сайхан мөч ажээ.
Сэлэнгээгийн хийсэн хоол цайг барьсаар эмнэлэг явлаа. Нүүр амнаас бусад нь бараг битүү боодолтой болсон Суурь орныхоо цээжин хэсгийг хагас өндийлгөн суужээ.
- За та нар буугаад ирчихсэн үү? Энэ жил овоо чийг унах шиг боллоо
- Өчигдөр л ирцгээлээ. Харин чиний бие. . .?
- Би ч үхсэнээс ялгаагүй болчихлоо. Хөл дээрээ босохгүй гэж бодохоор заримдаа бачимдаад байж ядах үе байх л юм. Гэхдээ нэг үеэ бодвол бас ч гэж гайгүй ээ.
- Юу гэсэн үг вэ? Сэтгэлээр чанга байна шүү хө. Хөл дээрээ босож л таараа. Харин эмчилгээгээ л сайн, гүйцэд хийлэх хэрэгтэй.
- Хэлэхэд ч амархан л даа. Би ч урд нь амьдралыг алганд байдаг л гэж бодож явлаа. Гэтэл тийм биш бололтой юмаа.
- Ингэхэд, манайхнаас хүн ирэв үү? гэж асуухдаа би дотроо Хэрлэнг бодож байв. Суурь ч гэсэн намайг ойлгов бололтой муухан мушийж
- Танай салааныхан харагдсангүй ээ. Тэгээд ч өчигдөр л ирцгээсэн юм бол өдийд унтацгааж байгаа биз. Залуу улс гээд хэсэг чимээгүй суулаа. Бидний яриа нэг олигтой эвлэж өгөхгүй нохой амлана. Тэгтэл тэр чимээгүйг эвдэж
- Ингэхэд Эрдэнэ Хайрхан хэр зэрэг. . .?
- Түнтийсэн хар овоо л болсон. Хэрвээ хэн нэгэн тийм болоосой гэж хүссэн бол тийм л болсон гэхэд Суурь над руу нэг их сүрхий харснаа
- Хүснэ ч гэж юу байхав дээ гээд харц нь ширүүсч байна. Гэхдээ түүний харцанд урдын ихэмсэг бардам байдал гэхээсээ илүүтэй ийм байдалд орсондоо харуусан бахардсан өнгө илэрч байв. Би энэ яриаг цааш нь үргэлжүүлэхийг хүссэнгүй. Гэхдээ Хурандаа дээр орохдоо сэжиг таамгаа бодитой болгох хэрэгтэй байна гэсэн бодол давхар бодогдож байв. Дөнгөж уулзсан болоод ч тэр үү эсвэл ерөөс бидний сэтгэл зүй гэнэтхэн өөр нөхцөлд байгаа болохоор ч тэр үү бид тэгэсгээд өндөрлөхөөс өөр аргагүй болов.
Суурьтай уулзсаны дараа Хурандаатай уулзахаар очлоо. Намайг бодож сэжиглэж буй бүхнээ ярьсны дараа Хурандаа
- За тийм байж. Тэгэхээр Базараатай уулзаж шинжилгээнийхээ хариуг баталгаажуулж ав. Би цааш нь энэ бүгдийг хэлж ярина. Чиний ярьсан бүхэн үнэний сэжимтэй санагдана. Хамгийн гол нь бидэнд буурьтай нотолгоо чухал. Хэрвээ үндсээ сайн тавьбал үр дүнд хүрэх нь гарцаагүй. Үнэндээ ч энэ улс амьтны шунал арай хэтэрлээ. Олз ашиг олж л байвал орон нутгаа юман чинээ бодохоо байж гэж бодолдоо нилээд ундууцав уу гэлтэй дүрэлзэж ирснээ
- Гэхдээ батлагдаагүй санаанд багалзуурдуулж болохгүй. Тэгэхээр эгээрэл гэгээрлийг харахаа байдаг гэмтэй гэж надад ч юм шиг, өөртөө ч юм шиг хэллээ.
- Мэдлээ, Би Базараатай уулзаад ямар хариу гарсныг танд илтгэе гэсээр хурандаагийн өрөөнөөс гараад Базараагийн өрөө рүү орлоо. Нөгөө л нүүр дүүрэн инээмсэглэлээрээ намайг угтав. Хүн ер нь инээж л явбал зүгээр юм даа гэж бодогдоно
- За баатар минь өнөө хоёр чинь яг л нэг хүнийх шүү. Шүлсний найрлага, шүдний зуулт гээд бүгд яг мөн гэж Базараа их л итгэлтэй хэлэв.
- Баараагүй биз? Учир нь би ганцхан энэ хариултаар чинь их том чулууг хөдөлгөх гээд байна шүү дээ
- Өдий болтол би аливааг шинжлэхдээ одоогийнх шиг ийм итгэлтэй байсангүй гэчихвэл арай худлаа болох байх. Гэхдээ энэ удаадаа би эзэн сууна шүү гэж тэрээр бардам хэллээ. Надад “Юм ингээд эргээд ирвэл би чухам яадаг билээ” гэж бодогдож байна. Учир нь энэ бүхэнд Суурь чирэгдэж магадгүй болохоор дотор эвгүйцсэн ч байж болох. Гэхдээ би одоо зогсож чадахгүй. Шар залуу тэнд гал тавьж явсан. Би тэр шөнө саад болоогүй бол гал гарах л байсан. Тэр бас Суурийнд архидаж хоносон байдаг. Тэгээд дараа нь манай салааг санаатайгаар Бүрэнгийн нуруунд олон хоног “хорьсон”. Тэр хооронд Эрдэнэ Хайрханыг санаандаа тултал шатаасны дараа манай салааг буцааж татсан. Энэ бол санаатай үйлдэл л дээ. Хэрвээ миний бодож байгаа үнэн байж гэмээ нь надад л сайн. Гэтэл надад энэ бүх зүйл хүнд хэцүү болж байлаа. Ядаж Суурь эрүүл саруул байсан бол хачин дээр байхсан.Үнэн гэдэг заримдаа яаж ч болдоггүй цалам ажээ. “Өнөө Галаа чинь Суурийн бөгсийг ухах гэхдээ амарч ч чадахгүй үүгээр гүйж явна” гэсэн яриа Ерөнхий газраар нэг тарсан ч байж магад. Гэтэл үүний цаана ямар эрээ цээрээгүй сувдаг санаа энэ улс орон даяар угаар нагаар ханхлуулан уугиж байгаа ч тэр бүр хүн ойлгохгүй. Би бодолдоо дарагдаад нилээн хэд хоночихлоо. Яг үнэндээ байгаа бүх сэжиг таамгаа яаж батлахаа мэдэхгүй байв.

Үргэлжлэл бий . . .

"ҮР ХАРАМ" туужийн түүврээс
Бүрэн эхээрээ...

Нурам - 13 (тууж)

7 Сэтгэгдэлүүд:

- Харин тиймээ, юу юугүй тулчихаад байна. Бид ч энэ уулыг харсаар байгаад алдах нь дээ
- Тэр яахав ээ, хүнээ л бодоорой гэхийг би арай чүү гэж сонсов. Суурийн хэлж байгаа туйлын үнэн. Ийм цагт хүнээ л бодохгүй бол яахан болох.
Ойр орчим олигтой харагдахгүй, битүү хар утаа хоолой хорсон гашуу оргиулна.
- Хэрлэн хаагуур байнаа?
- Цаана чинь нэг их холгүй байх ёстой. Би дуудах уу?
- Хэрэггүй, хэрэггүй. Би өөрөө гээд яагаад ч юм миний мөрөн дээр алгадчихаад явж одов. Хүний сэтгэл гэдэг юуханд ч гэсэн хөдөлж л байдаг юм хойно “Яасан юм бол доо” гэж бодогдож л байх. Би станцаа авч залуусаа хойш нь татах команд өглөө.
Доошоо, бэлд бууж ирсэн хойноо хүнээ бүртгэвэл Хэрлэн ирсэнгүй. Станцаар залгавал хариу байдаггүй. Би гэлтгүй манайхан бүгд сандарлаа.
- За та нар ямар ч байсан цуруу татах жим, сайр олохыг бод. Би эргэж Хэрлэнг хайя гэхэд Однар
- Өө, яалаа гэж, хамтдаа явцгаая. Энэ их утааны хаана гэж та ганцаараа явах юм. Тэгээд ч энэ олон нүд таны хоёроос л дээр байж таараа гэлээ.
Тэдний царайг харахад одоо миний үгэнд орохгүй нь тодорхой байв. Би түрүүлж, тэд миний араас гинжин тархалт хийн буцлаа.
Энд тэндгүй шатсан мод хөндөлдөн унаж, шад пад дуугаран, хар утаа хуйлран, галын дөл угалзарна. Гэвч энэ сүрдэм дүр төрх бидэнд нэгэнт ижил дасал болчихож.
- Ахлах дэшлэгчээ энд байна гэж Сансарын хашгирах дуу надаас холгүй сонсогдов. Би чимээ гарсан зүгт гүйсээр ирлээ. Тэгтэл Сансар
- Энд, энд... энэ доор орчихшон гээд бөөрөөрөө унаад шатаж байгаа нэг их том модыг заагаад орилоод байв. Итгэхэд нэн бэрх. Дүрэлзсэн улаан гал заагаад байгаа юм чинь яаж ч итгэх билээ.
- Хэн орсон гээд байгаа юм бэ? гэхэд
- Хэрлэн, Хэрлэн. Харсаар байтал гүйгээд оршон. Би юу гэж худлаа ярих юм бэ гэж хашгирав. Нээрээ ч яалаа гэж худлаа хэлэх вэ дээ? Тэгтэл гайхалтай нь их гал болсон модны доороос нуруугаараа бөгтөрсөн нэг хүн гараад ирэх нь тэр. Харвал түүний хувцас галд автан ноцож байгаа харагдав. Бид гүйж очих гээд чаддаггүй. Хий дэмий л тойрч гүйцгээлээ. Тэгтэл гарч ирсэн хүн маань бас нэг гал авацлсан том хар юм чирсээр ухарч харагдана. Галын дөлөөс мултарав уу үгүй юү бид битүү юмаар хоёуланг нь дараад авлаа. Хэсэг байзнаад хучлагаа автал нүүрээ битүү юмаар ороосон Хэрлэн түүний дор хөдөлгөөнгүй болсон Суурь хоёр байв. Энд тэнд авалцсан галыг нь хурдхан шиг унтраагаад Хэрлэнгийн нүүрний боолтыг автал нүүр нь гайгүй, үс нь умарсан, гар чих нь галд долоолгосон байв. Харин Суурь нилээн түлэгдэлттэй харагдана. Ухаан тавьчихаагүй бололтой. Хүрэх тоолонд ёолох нь түлэгдсэндээ ч биш яс үс нь хугарч гэмтсэнээс зайлахгүй. Манайхан түүний цээж бөгсөн доогуур гадуур хүрмээ шургуулан дамнуурга маягтай болгоод доош нь авч явлаа. Хэрлэн хэсэг тасралтгүй ханиалгаж байснаа гайгүй болов. Биеийг нь асуутал
- Би гайгүй. Энэ хүний амийг авраач, би танаас гуйж байна гээд нулимс асгаруулан хэлэв. Утаанаас уу, уйлж байгаа нь тэр үү ялгагдсангүй.
- Тэгэлгүй яахав. Бид цөмөөрөө амьд үлдэнэ. Алив явъя гээд түүнийг сугадан доош явлаа.
Хэрлэнгээс шатсан даавуу, хуйхлагдсан үсний үнэр үнэртэж байлаа. Биднийг машин дээр ирэн иртэл Хэрлэнгийн нүднээс нулимс тасарсангүй.
Суурь ч гэсэн явдлын сэгсэргээнд хамаг яс нь салах мэт өвдсөн байх. Тэрээр яраглан гиншсээр байв. Ямартай ч гэсэн хоёуланг нь аваад аймгийн төв рүү давхилаа. Төд удалгүй аймгийн эмнэлэгт ирэв. Хэрлэнд энд тэнд нь наалт, боолт тавиад гаргав. Харин Суурийг
- Хот руу яаралтай явуулахгүй бол болохгүй. Түлэгдэлт ихтэй, нуруу нь гэмтэж, аарцаг бяцарсан байна. Унааны асуудал хүнд байна гэхээр нь албанаас нэг тэрэг гаргуулахаар болов. Суурийг машинд суулгах тэр агшинд Хэрлэн түүний нүүрэнд нүүрээ бараг тулгаад
- Та тэсээрэй. Битгий үхээрэй. Надад танаас өөр хэн ч байхгүй шүү гэж хэлж байв. Тэднийг хараад аргагүй л дурлаж дээ гэж бидний хэн хэнд маань бодогдсон доо.
Би яаж ч бодоод тэднийг тэр модон дор орчихсоныг ойлгосонгүй. Сансар болохоор Хэрлэнг тэр гал руу орсон гээд байдаг. Тэгэхээр тэр мод Суурийн дээрээс унаж, араас нь Хэрлэн орсон байх магадлалтай. Харин тэр их гал руу гүйж орно гэдэг эрүүл ухаанд багтамгүй.

Бидний буцаад иртэл манайхан галаас үндсэндээ холдсон учир арай тайвширсан байлаа. Бөөгнөрөөд сууж байтал Лхагва юу ч бодож суусан юм бүү мэд
- Ахмад даанч нэг онгироод байсан юмаа гэж ямар ч бодлогогүй ам алдахад Хэрлэн
- Тэр чамд ямар гэм хийгээв? Юу ч хараагүй, юу ч мэдэхгүй байж амныхаа зоргоор чалчаад байх даа яадгийн. Нэг чинь бараг үхэх гэж байна гэж хашгираад босоод явчихав. Бид бүгдээрээ Лхагвааг зэмлэсэн харцаар харлаа. Тэгсэн тэгээгүй тэр гэмшсэн байх. Энэ үед би тэртээ цаана цаашаа хараад зогсчихсон Хэрлэнг Суурьт үнэн сэтгэлээсээ дурлажээ гэж итгэсэн юм. Гэхдээ энэ бүхэн хэнд хамаатай гэж. Хоорондоо л болж байвал болох нь тэр. Юуны түрүүнд энэ хайрханы галыг унтраах, дараа нь Суурийн биеийг асууж сурах тийм л гарц байлаа.
Бид энэ удаагийн галтай бараг хоёр долоо хоног ноцолдсон боловч үнэндээ дийлээгүй. Хурмаст тэнгэр ивээлээ хайрлаж, нэг л шөнө хүйтэн бороо асгаснаар бидний гар бие, сэтгэл зүрхийг амраав. Гайхамшиг гэдэг л тэр байх. Бид, биднээр тогтохгүй энэ гал түймэрт ажилласан бүх бие бүрэлдхүүн, сайн дурынхан ягтаа тултал ядарсан байсан юм. Гал нэгэнт унтарсан тул бид аймаг руу явж, Эрдэнэ Хайрхан гэж нүүрс шиг овойсон хар юм түнтийж үлдэв. Энэ бол дөрвөн сарын сүүлч байлаа.
Бид аймагт ирсэн ч хот руу татагдсангүй. Буусан өдөр бид гэртээ ирсэн юм шиг байцгаалаа. Усанд орох нь орж, утсаар ярих нь ярьцгаана. Манайхан ядарсан уу л болохоос Хэрлэнгээс бусад нь түлэгдэж барьсангүй. Эндээс явснаас хойш сар гаран болсон байв. Би ч гэсэн гэрлүүгээ залгалаа.
- Амьд уу? Ямар удав аа? Яасан бол гэхээс байж сууж чаддаггүй. Чи минь тэгээд зүгээр биз?
- Зүгээрээ, жаахан ядарснаас бусдаар давгүй. Харин Суурь наана чинь эмнэлэгт байгаа
- Харин тийм гэнэ. Би санаа зовохдоо танай ажлаар очсон чинь Базараатай таараад Суурин тухай сонслоо
- Чи тэгээд аяга шөл бариад очив уу?
- Үгүй ээ, Ам асууж байгаа юм шиг санагдах байх гэж санаад чадсангүй.
- Үгүй ээ чи . . .
- Тэгээд ч эхний хэдэн өдөр ухаангүй шахам байсан гэсэн. Би асуусан л даа. Харин одоо бол хэн хүнийг ялгаад байгаа сурагтай.
- Ямар ч байсан нэг очоо. Бие хааг нь асуу
- За,за нэгийг нь дагуулаад очъё. Харин чи зүгээр биз?
- Бид зүгээр. Бороо ороогүй бол дийлэхгүй янзтай. Унтарлаа гэхээр л дахиж гараад болдоггүй.
- Мөдхөн бууна биз дээ?
- Хэзээ буу гэнэ тэр цагт л бууна.
- Бүтэн л эргэж ирээрэй дээ гэсэн нөгөө л үгээ хэлснээр төгсгөлөө.
Хэдэн өдөр байрандаа амарцгаасан тул хүн бүр дор бүрнээ тайвширсан харагдана. Залуу хүн гэдэг нойр хоол нь бүтэн болчихвол сэргэхдээ амархан байдаг хойно аргагүй. Хэрлэн ч гэсэн нэг үеэ бодвол гайгүй болов. Тэр үсээ халимаг болгон засуулаад
- Би хөөрхөн болж уу? гээд сахилгагүй ч юм шиг инээмсэглэв. Залуу бүсгүй хүн гэдэг ямарч үедээ аятайхан харагдаж чаддаг хойно доо.
Нэг өдөр Суурь тэр хоёрт юу тохиолдсоныг нь асуувал
- Би та нарын араас явж байгаад нэг харах нь ээ ганцаараа болчихож. Тэгтэл Хэрлээн гэж хашгирах сонсогдохоор нь хартал Суурь ахмад над руу ухасхийж байв. Тэр агшинд миний дээрээс нэг их гал ирэх шиг болсон чинь би тэртээ хол үсэрсэн. Унаж явахдаа Суурь ахмадын дээрээс мод унаж байхыг хальтхан харсан. Би нүүрээ юугаар ч билээ ороогоод түүний араас орсон
- Айгаагүй юү?
- Айх тухай бодоогүй. Тийм завдал ч болоогүй
- Хүний амь аварч байгаа хүн чинь яалаа ч гэж айх тухай бодохов дээ
- Тэр тухай ч бас бодоогүй гээд Хэрлэн намайг ширтлээ.
- Чамайг яг гал руу орж байхыг Сансар харсан шиг байгаа юм. Тэгээд л энд, энд гээд хашгираад бид очсон л доо.
- Амьдрах л ёстой байсан юм байлгүй дээ гээд Хэрлэн санаа алдлаа.
- Амьдрах ёстой гээд би үгээ чирж, уртаар санаа алдав.

* * *
Базараатай ярих уу, болих уу гэж хэдэн өдөр дүлэгнэв. “Миний бодсон битгий л батлагдаасай” гэж гэнэтхэн бодогдох нь сонин. Юунаас болоод тэгж бодсоноо ойлгосонгүй. Суурийн байгаа байдлаас ч байж болох л юм. Үнэндээ бол муухай л даа. Бэртэж гэмтээд бараг хүний гарт орчихсон байхад ар хударгаар нь ажлыг сандаачаад байгаа юм шиг. Лав олигтой эрийн зан биш. Гэтэл би энэ сэрдэх сэжиглэх ажлаа аль эрт эхэлчихсэн байдаг. Юутай ч гэсэн Базараатай ярих л хэрэгтэй болов.
- Сайн уу хө. Сүйд болжээ танай тэнд гэсээр Базаараа утсаа авлаа.
- Сайн сайн. За тэр яахав. Нөгөө хоёр юу болов?
- Эндээ гэж хэлэхэд нэг л хүнийх байна лээ дээ.
- Яг уу?
- Шүлс болоод шүдний зуулт нь яг. Хэрвээ биш бол би халагдсан ч болно.
- Итгэлтэй байгаа чинь сайн байна. Ямар ч байсан илтгэл бичээд хавсаргаарай.
- Өө тэр мэдээж. Харин танай салаа хэзээ ирэх гэж байна?
- Удахгүй байхаа. Чи Сэлэнгээтэй цуг Суурь дээр нэг очоодохооч. Цаадах чинь ганцаардаад байна гэнэ.
- Намайг ч нэг их сайн таних биш дээ
- Тэр нь яахав ээ, Хань болоод өг
- За тэгэхээс дээ даргаа
Базараатай ярьсны дараа сэтгэл түгшээд нэг л дараатай болж орхилоо. Уг нь одоо хурандаатай яривал болох. Гэтэл сэтгэл төвдөж өгсөнгүй. Суурь тэр цэвэрлэгээний шар залуутай ямар сүлбээтэй вэ? Яагаад тэр залуу шөнө дөлөөр Эрдэнэ Хайрханд гал тавих гэж оролдсон бэ? Яагаад манай салааг Бүрэнгийн нуруунд хэрэггүй шахам олон хонуулав. Энэ хооронд Эрдэнэ Хайрханд тийм том гал гарсан шалтгаан юу вэ? Суурь үүнд холбоотой юу? гээд надад түм буман асуултууд тодорхойгүй байлаа. Хий таамгаас өөр юмгүй. Хоёр тамхины иш бүрэн баталгаа болно гэж үү? Хурандаад энэ бүгдийг танилцуулах арай л эрт шиг санагдана. Хэлэхгүй гэхээр би юунаас, хаанаас эхэлж энэ бүхнийг мухарлах вэ? Бодоод, бодоод бодын шийр дөрөв гэгч нь энэ болж байлаа. Би бодолд орж гөлийсөнтэй адилхан манай салааныхан ч гэсэн орон дээрээ адар ширтэн хэвтэхээс өөр зүйл хийсэнгүй. Хэн одоо биднийг бэлтгэлд гар гэж хөөх вэ. Үнэндээ бол хангалттай ядарцгаасан тул тэр талын юм бодох ч хэрэггүй. Хэрлэн ч гэсэн бодолд дарагдан хаа бол хаана өнөөх жижиг дэвтэрээ тэврэн үзэгдэх. Одоо түүнтэй маазарч марзаганах ч хүн үгүй болж.
Цаг тавирдгаараа тавирч, айлгүй хаврын ааш нэг үеэ бодвол овоо нугарсан байв. Өдөр сунаж, өглөө оройдоо нар уртассаар байлаа. Хэрлэн хашаан доторх сандал дээр өнөөх дэвтэрээ дэлгэн ямар нэгэн юм бичиж сууна. Би тамхиа соронгоо аажуухан гэлдэрсээр очив. Тэр мөн л урьдынх шигээ жижиг цаасаа дэвтэртээ хавчуулж хаагаад, намайг ирсэнд дургүйцээгүйгээ илтгэж инээмсэглэлээ. “Инээмсэглэл заримдаа хориг ч болдог, эсрэгээрээ уриалагхан ч болгодог юм байна даа” гэж бодож амжлаа. Би бага зэрэг түгдэрч
- Уучлаарай, энэ миний хэрэг биш л дээ, гэхдээ яагаад ч юм асуумаар санагдаад болдоггүй.
- Асуу л даа. Танд үнэхээр хэрэгтэй бол би хариулъя гээд над руу нэг их сүрхий харлаа. Халимаг үс нь түүнийг нилээн оворжуулсан уу эсвэл үргэлж цуг байсан болоод тэр үү Хэрлэн урдынх шигээ жаахан охин харагдсангүй. Харин ч бүр харц нь тогтоод цаанаа нэг тохь суусан шиг санагдана. Гэхдээ мэдээж надаас хамаагүй дүү байлгүй яахав.
- Нэг их хэрэгтэй биш л дээ. Гэлээ гээд цаг нөгцөөх гэсэн ч юм биш гэхэд
- Тэгвэл амны зугаа болгох гэсэн юм уу? гээд тэр мөнөөх л хөшинг харцаараа ширтлээ. Үнэндээ бол энэ нөхцөл байдалд тэр надаас илүүрхэж байв. Уг нь би илүү дутуу юм ярихаа больчихмоор. Гээд болих гэхээр ийм жаахан охинд амаа таглуулж, шилээ маажилтай биш. Бас нэрлэхмэр болоод ч байх шиг.
- Юу л даа, чи мэдэх үү үгүй юу Суурь бид хоёр оюутан цагийн найзууд л даа.
- Мэднээ, Та нарыг юунаас болж муудсаныг ч мэднэ
- Өө тийм үү? Чи их юм мэддэг юм байна
- Ахмад өөрөө надад ярьж өгсөн л дөө.
- Аан, уг нь нэг их муудсан ч юм байхгүй л дээ. Амьдралыг үзэх үзэл таараагүй гэх үү дээ. Тэгээд л бид сургуулиа төгсөөд өөр өөрийн замаар явцгаасан юм.
- Мэдээж хоёр эр хүн цуг амьдрахгүйгээс хойш тэгэлгүй яахав.
- Суурийг би сайн талаас нь яримаар байна л даа
- Өвчтэй болохоор нь уу?
- Үгүй ээ яалаа гэж. Эрүүл байсан ч би энэ талаас нь л ярих байсан. Ер нь бол байна шүү дээ хүнд заавал сайн зүйл байдаг юм шүү
- Муу ч бас байна биз дээ?
- Байлгүй яахав. Хүнийг би бурхан буг хоёрын тэнцэтгэл гэж боддог
- Ямар хүнд, аль талаасаа харагдах вэ гэдэг нь л чухал юм шив дээ гэж Хэрлэн асуух гэхээсээ илүүтэй миний хэлэх гэсэн дараагийн дүгнэлтийг хэлж орхив
Үргэлжлэл...
Бүрэн эхээрээ...

Нурам - 12 (тууж)

5 Сэтгэгдэлүүд:

Тэгээд Суурийн гудамж уруудаж явтал тэдний жижиг явган хаалгаар Суурь Их тулгатын шар залуутай гараад ирэх нь тэр. Би бараг нүдэндээ итгэсэнгүй. Гэхдээ болохгүй ч юмгүй л дээ. Яагаад тэд бие биенийхээрээ орж гарч болохгүй гэж. Нэг нутаг оронд ажиллаж амьдарч байгаа улсад байх л зүйл. Гэхдээ л ийм үүрээр үү? гэсэн бодол сэтгэлийн мухарт сэртхийв. Би машинаа хурдхан шиг хоёр булан тойруулан зогсоогоод явган харайсаар тэднийг алсаас ажив. Хаалганы дэргэд тэд тамхи баагиулан ярилцах агаад бие биенийхээ мөрийг их л найрсагаар алгадалцаж, юу ч юм ярин инээлдэнэ. Тэгснээ шар залуу цаашаа явж, Суурь ийш тийш сортолзон харснаа буцаж орлоо. Суурийн араас шууд л яваад орчихлоо. Хаа байсан Бүрэнгийн нуруунд хэвтэж байх ёстой хүн өдий цагаар гэнэтхэн ороод ирэхээр гайхсан нь мэдээж. Тэр намайг согтуу нүдээр гөлөрч зогссоноо
- Чамайг энд юу хийж явааг асуух илүүц биз. Гэхдээ айлд орж ирсэн хүн байна ийшээ суу гээд ширээ рүү заалаа.
Ширээн дээр нэг шил вискиг хоосолсон харагдана. Виски л уудаг болчихсон байгаа юм даа гэж бодогдож байна. Тамхийг ч харин нэг татаж өгсөн бололтой үнсний сав нь ишээр дүүрчихэж. Нөгөө зургийн урландаа шинээр зураг эхлээд талдаа орсон нь дүрэмт хувцастай Хэрлэнгийн инээмсэглэсэн зураг ажээ. Би өөрийн эрхгүй зургийн дэргэд очсон байв. Тэр намайг түншсэн янзаар
- Арай харамлах гээгүй биз дээ, салаан даргаа?
- Юм болгон надад хамаатай биш л дээ
- Хэзээнээс? . . . хэзээнээс эхлээд чамд би тийм их хамаагүй болчихоов?
- Чамайг Сүрнээ хаясан тэр цагаас
- Сүрнээ намайг хаячихсан бил үү?
- Үнэндээ бол тийм шүү дээ. Чи л өөрөөр бодоод явдаг болохоос.
- Тэгэхээр, намайг үерхдэг эм нь хаячихаар чи надад гомдсон юм биз дээ? Нэг л авцалдахгүй л байна даа. Чи жаахан ухаантай, ядаж өөртөө үнэнч бай л даа
- Тэр тал дээр санаа зоволтгүй. Над шиг өөртөө үнэнч хүн ховор шүү
- Чи тэр Сэлэнгээдээ л үнэнч байх. Үнэнч ч гэж дээ хонь байх гэснээ хоёр гараараа толгойгоо түшин суулаа. Тэр муудаж байгаа бололтой. Би ширээн дээрх бараг дүүрэх шахсан үнсний савыг харж
- За, за тэр авгай хүүхэн ч яахав. Их тулгатын цэвэрлэгээний бригад, аймгийн ОБА хоёр их түншлэлтэй ажилладаг юм аа даа гэж түрүүнээс хойш аман дээр гарч ирээд байсан үгээ тэсэлгүй хэлээд тавьчихлаа. Тэгтэл Суурь алгуурхан толгойгоо өргөж, ус гүйсэн нүдээр удаан гэгч нь харснаа
- Чи яагаав? Шөнөжингөө гадаа зогсоо юу? Мэдэх л хүндээ чи
- Үгүй дээ. Чамайг ингэж их тамхи татдаг гэж бодоогүй юм гээд харцаараа үнсний савыг ширвэхэд
- Түншлэлтэй биш гэрээтэй гэдэг юм. Гал гарч болзошгүй гэж тусгай гэдэг сүртэй салааг байгуулсан байхад бага дээр нь цэвэрлье гээд бригадаа явуулсан байж болноо доо
- Сонин л юм. Чи өөрийнхөө мэдэх ёстой ажлыг цагдаа мэднэ гэх атлаа чи мэдээд ч хэрэггүй байгаль орчны яамны асуудлыг сайн ойлгох юм гэхэд Суурь түрүүнээс хойш арайхийн барьж байсан уур нь тэсэрч
- Хаана байна? Нөгөө юм болгон надад хамаатай биш гээд байсан чинь. Чамд хүний баастай бөгс шиншлээд явах тийм сайхан байдаг уу? Айн?
- Бидний ажил шүү дээ. Тэгээд ч сэжиг таамаг бүхэн үмхий байдгийг чи мэднэ дээ
- Ажил гэнээ? Онцгой обектыг орхин энүүгээр тэнүүчилж яваагаа ажил гэх үү? Чи хоёр удаа үйлдэж байгаа энэ үйлдлээрээ л гэхэд ажлаас халагдахад хангалттай. Гэхдээ би чам шиг биш л дээ. Харин чамайг наад олж авсан үнэртэйгээ хэр удаан зууралдахыг харж л байя
- Сүрдүүлж байгаа хэрэг үү?
- Яасан ч гэж ойлгож болно. Гэхдээ одоо эндээс зайл. Би зургаа зурмаар байна гээд цааш эргэхэд нь би үнсний савнаас нэг иш хурдхан шиг авлаа. Гадаа нэгэнт гэгээ орсон тул би гарлаа. Суурь надтай ахиж дуугарсангүй.

* * *
Аймгийн холбооны жижүүрт утсаа цэнэглүүлэхээр өгөөд, танхимд орж ажил эхлэх хүртэл хэсэг хүлээлээ. Шуудангийн хүн ирэнгүүт гялгар уутанд хийсэн гурван тамхины ишийг Базараад хаяглан явуулав. Энэ хооронд утас ч овоо цэнэг авчихаж. Хурандаа руу залгалаа
- Ямар эрт залгаж байх юм? Танай салаа лагерласан гээгүй бил үү?
- Тэгсэн эрхэм хурандаа. Би шөнө аймгийн төв орж ирээд байна. Нэгд, хоол хүнсний зүйл татах, хоёрт гэвэл танд дуулгах юм гараад байна. Сэжиг төдий ч гэсэн анхаарахгүй байж болохгүй юмаа
- Юу байдаг билээ?
- Эндхийн Эрдэнэ Хайрхан ууланд сүүлийн хоёр жил тогтмол гал гарч байгаа. Гэтэл тэр нь хэн нэгэнд хэрэгтэй байх шиг санагдаад байх юм.
- Чи нотолгоотой юм ярьж байгаа биз? Наанаа хүмүүст мэдэгдсэн юм уу?
- Уг нь мэдэгдсэн боловч нэг их ойшоохгүй байна. Гэхдээ сэжиг төдий болохоор төдийлөн хүчилж чадахгүй байна.
- За ойлголоо. Ямар ч байсан ажиглалтаа үргэлжлүүл. Хамгийн гол нь баталгаа, нотолгоо гэдгийг ойлгож байгаа биз дээ? Бид хэн нэгнийг хэлмэгдүүлж болохгүй. Би эндээс шинжээчдийг явуулж болох юм.
- Одоохондоо арай болоогүй. Юм нилээн тодорхой болохоор би танд мэдэгдье гэснээр бидний яриа тасарлаа. Хурандаатай ярьсны дараа санаа зоволт улам ихэслээ. Хэрвээ миний хэлсэн батлагдахгүй бол би юу гэж тайлагнахаа мэдэхгүй. Гэтэл энд ямар нэгэн зорилгоор гал гараад байгаа бол тэднийг илрүүлэх нь чиний үүрэг. Бүхэл бүтэн уулыг шатааж дуусгана гэдэг юу гэсэн үг вэ? Байж болно гэж үү? Арай таарахгүй байхаа.
Сэлэнгээтэй ярина гэж бодож байсан хэдий ч яг одоо яримааргүй санагдчихлаа. Бодвол би өөрөө өөрийнхөө сэжигт чирэгдэж байгаа бололтой. Аймгийн зах нээгдэнгүүт нөгөө хэддээ хоол хүнс тамхи тариа аваад шуудхан буцах минь. Би шуурхайлж жаал жуул юм аваад, худалдагчаар нь падан бичүүлээд ар тийшээ яаравчлав. Аймгаас гарахын өмнө Базараа руу залгав.
- За алдарт шинжээч минь нэг тус болж үз
- Шинэхэн цэрэг минь юу шиншлээд олчихов?
- Хоёр юм явууллаа. Хоорондоо холбоотой эсэхийг үзээд хариуг нь яаралтай мэдээдхээч, ариутган шүүгч минь
- Албан журмаар уу? Амин хувиар уу?
- Одоохондоо дээдчүүд мэдээгүй нь дээрээ
- Ойлголоо шинэ цэргээ. Ингэхэд чи бас юу л сэдээ бол доо?
- Сэдсэн юу байхав ээ, сэжигтэй санагдаад. За, за түргэхэн үзчихээрэй. Намайг ярьтал хүлээж бай. Би хэд хоногоос залгана гээд яриа дууслаа. Аймагт ирсэн хэрэг үндсэндээ шувтарсан тул хаазаа гишгэлээ. Бүрэнгийн нуруу чиглэн тоос татуулан давхиж явахдаа яагаад ч юм хэн нэгэнд буруу хийчихсэн юм аятай сэтгэл хүндрээд замын турш санаа алдсаар явлаа. Уг нь санасан болгоноо хийсэн. Гэхдээ л сонин. Далдуур юм хийх угаасаа л хүсмээр зүйл биш. Гээд одоо яая гэхэв нэгэнт л эхэлсэн хойно.
Намайг ирэх бараанаар манайхан хүүхэд шиг л тосон гүйлдлээ. Миний авчирсан юмнуудыг задалж, эгээ л эцэг эх нь хол газраас ирсэн юм шиг л аашилцгаав. Хамгийн түрүүнд нэг, нэг тамхи угзарч аваад сая нэг юм хөдөлгөөн нь татарлаа. Тэгтэл Однар
- Өнөө өглөөний Сансарын онигоог даргад яриа ч гэхэд тэд зэрэг шахам инээлдлээ. Лхагва
- Өглөө Мягаа бид хоёр майхнаасаа гараад суниаж байсан чинь Сансар гэж нэг юм цээж нүцгэн, өрөөсөөн гараараа өмдөө барьчихсан тэр баруун жалгаас наашаа харайж байна. Шургачаад л унах юм, босоод л гүйх юм. Хөлс баас нь цувчихсан, өнөө туулайн хорголон эрх нь ар нуруун дээр нь гарчихсан ёстой нөгөө дөвчин бууна гэдэг нь л боллоо гэхэд Хэрлэн ярианд оролцож
- Хөөрхий, үнэхээр айсан байхаа. Сансарын нүд нь . . . гээд л цааш нь ярьж чадахгүй инээж байснаа нэг амьсгаа аваад
- Ийм том болчихсон гээд хоёр гараараа дүрсэлж үзүүлэв. Би сайн ойлгож өгөхгүй суутал Сансар
- Тэгэлгүй яахын. Би тамхиа татангаа хүндрээд шууж байшан чинь яг миний архан талд чад пад гээд мөчир хугарахаар нь эргээд харшан чинь мангар том баавгай. Би ч ухаан алдахаа шахшан. Тэгээд яах вэ гээд бодлоо . . . гээд нэг их бодлогоширсон царай гаргахад нэг нь яриаг тасалж
- Уа, чи мөн бодсон байхдаа. Өмдөө ч татаж чадахгүй босон харайсан байж
- Тэгээд бөгшөө арчаад л зогшоод байх уу? гэж Сансар тэр үеэ дүрслэх мэт бүр оцойж ирээд зогсож байгаад хэлэхэд нь би хүртэл тэсэлгүй инээд алдав.
- Та нар тэгээд яав? Арай баавгайн дайралтанд өртсөнгүй юу? гэхэд Однар
- Худлаа, худлаа. Наадах чинь нэг муу бут сөөгхөн л харсан байх. Түүнээс биш . . .
- Байшан за юу. Би бүр хоёр нүдээрээ харшан за юу
- Нүдээрээ л харахгүй тэгээд бөгсөөрөө харав гэж дээ. Гэхдээ л чи худлаа харсан гэхэд Сансар
- Үгүй. Баавгай байшан гэж ялагдангуй өнгөөр хэлэхэд бусад нь бас л инээлдлээ.
- Нээрээ, болгоомжтой л байхгүй бол одоо амьтан бүхэн сэрж байгаа цаг шүү гэж тэдний инээдийг ч намжаан, Сансарыгаа ч аврахыг хичээлээ.
Хэрлэн хоол хийх болж тэр хооронд бид тардгаараа тарж, ойр хавийнхаа уул нуруудыг дурандлаа. Ямар ч байсан утаа униар уугисан юм харагдсангүй. Өвлийн хүнд хүчир цагийг арай хийж давсан уул хангай цаанаа нэг уйтгартай дүнхийж харлана. Мөдхөн модод нахиалж, өвс ургамал ургах ч гэлээ тэр сайхан цаг хараахан ирэх болоогүй
- Биднийг хэзээ арагш нь татна гэсэн бэ? Та асуув уу? гэж Хэрлэнг асуухад би түүнд хариулах үг олдсонгүй. Гээд ямар асуугаагүй гэлтэй нь биш.
- Би хурандаатай ярьсан. Ямар ч байсан хэд хоног эндээ байсан нь зөв гэж байна лээ гээд Хэрлэнд хандан
- Холбоогоо л найдвартай байлгаарай. Хэзээ ч, юу ч сонсогдож магадгүй шүү гэж хэллээ. Яг үнэндээ бол Суурьтай маргалдсанаасаа болоод хэзээ биднийг татахыг асуугаагүй.

* * *
Зүүмгэр хаврын зэрэвгэр өдрүүд ар араасаа шил даран хөвөрч, Бүрэнгийн нуруу цаагуураа дулаацаж, өнөө мөдгүй өнгө төрхөө өөрчлөх нь хэн хүнд мэдрэгдэж байлаа. Харин бидний байгаа байдал өдөр өнгөрөх тусам уйтгар дагуулж, эрчүүдийн сэтгэлийн нүдийг хужирлаж байсан Хэрлэн маань дуугаа хурааснаар үндсэндээ лаа унтарсан үдшийн бүрийгээр асрын дээвэр дэрвэгнүүлэх салхи шиг сэтгэлд гуниг хүүгүүлнэ. Хүн бүр дор бүрнээ бодолд автан дуугаа хурааж, хаа нэг маазрах гэсэн хэн нэгний оролдлого хүч авч чадалгүйгээр хаврын хавсарга даган хаашаа ч юм арилж одох аж. Яг л нэг тийм үдшээр бид гэж хэлэх ярихаа барсан улс хэвтэр, хэвтэртээ тэлчилж, дээвэр балбах салхитай нөгцөж хэвттэл гал тогооны майхнаас
- Ахлах дэслэгчээ, Түгшүүр ... хэмээн хашгирах Хэрлэнгийн дуу хөгжим шиг л сонсогдох нь тэр. Манайхан ч дэрхийн бослоо. Би ч Хэрлэнгийн майхан руу гүйлээ.
- Тусгай-2-оо, Тусгай-2-оо... байрлалаа орхиод Эрдэнэ Хайрханы зүүн суганд эцсийн хурдаараа ир гэх Суурийн сандруухан дуу сонсогдов. Би
- Майхнаа хураа, машинаа асаа гэж хашгираад ухасхийлээ. Унтах гэж биш зөвхөн ийм л команд хүлээж байсан мэт манайхан яах ийхийн зуургүй л хөдлөхөд бэлэн боллоо.
- Бүх юмаа авсан биз?
- Тиймээ, эрхэм ахлах дэслэгч ээ
- Давхар шалгаарай гэж хэлээд хэдэн долоо хоног амьдарсан бууриа харцаараа гүйлгэвэл харцанд торох юм байсангүй. Манай залуусын харцнаас гэрэл гялалзаад байгаа нь үдшийн бүрийд ч гэлээ харагдаж байв.

* * *
Хар хурдаараа давхисаар Эрдэнэ Хайрханд арваад км дөхөж ирэхэд шөнийн харанхуйд улаан гал дүрэлзэж, энэ шөнө байтугай энэ хавартаа унтархааргүй тийм их гал гарчээ. Бид давхисаар зүүн сугаар орж ирэхэд тэнд аймгийн ОБА-ны отог байлаа.
- За та нар хүрээд ирэв үү?
- Ийм айхтар юм болж байхад бидэнд эртхэн мэдэгдэхгүй яав аа?
- Одоо орилоод өчигдөрийг эргүүлж авчирахгүй. Танай салаа зүүн талаараа бүтэн тойрч их галыг цааш нь алдахгүйг хичээ. Баруун талд нэгдүгээр салаа, урд талд орон нутгийн сайн дурынхан бий.Хоорондоо холбоо битгий таслаарай. Би та нарыг тойрч байх болно. За, яв, яв гэж Суурь тушаалаа.
Зүрх шимшрэм их гал энд тэндгүй дүрэлзэж, модод шатна. Моддын оройгоор улаан гал мөчир дамжин улалзсаар яах ийхийн зуургүй л ард гарчих ажээ. Яг л үлгэрт гардаг гал зуусан улаан луу ид хаваа гайхуулан тойрон хүрхрэх шиг. Зарим модод голоороо цогшин уугиж байснаа гадны ямар нэгэн нөлөөнд өртмөгцөө дэлбэрч буй мэт их чимээ гарган зад үсрэх нь сүртэй. Ид дүрэлзэж байгаа галыг унтраах нь битгий хэл ойртохын ч эцэсгүй ажээ. Байгалийн давагдашгүй хүчин зүйл гэж энэ байх.
Манай салаа үүрэг өгсөн чиглэлийн дагуу аль болох хурдаараа явж байв. Харанхуйд, тэгээд их галын хөвөөгөөр явах нь тийм ч хялбар биш тул би салаагаа галаас дайжуулан, аль болох алсуур явахыг тушаав. Энэ нь хэдийгээр цаг алдаж буй мэт боловч гэнэтийн нөмөрч их галаас тэднийгээ сэргийлж байгаа ухаантай. Тэр их галын өмнө бид хүчин мөхөс. Галыг ухаанаар л унтараахаас улаан гараараа хэрхэн унтраах билээ.
“Ой хээрийн түймэртэй онцгой албаныхан л тэмцдэг. Өөр хэн ч биш” гэж тэр нэгэн өдөр Суурийн хэлж байсан нь тархинд юмуу эсвэл зүрхэнд сонсогдож байв.
Биднийг Эрдэнэ Хайрханд ирснээс хойш долоо дахь хоног дээр Суурь манай салаанд ирэв. Тэр угаасаа гал тойрон гарсан багуудыг тойрч явсан байх. Манай салаа их галтайгаа нилээн тулчихсан, зарим үед байгаа багажаараа балбаад, балбаад дийлэхгүй ая эвийг нь харан ухарч байсан үе. Үнэндээ бид галаа дийлэхгүй байв. Суурь надад ирж хамаг чадлаараа
- Та нар дэндүү ойрхон байнаа. Гэнэтхэн нөмрөөд ирвэл хүмүүс чинь хэцүүднэ гэж хашгирав.

Үргэлжлэл бий . . .

"ҮР ХАРАМ" туужийн түүврээс
Бүрэн эхээрээ...

Нурам - 11 (тууж)

6 Сэтгэгдэлүүд:

Тэгээд хүнээ хуваарилан цуруу тавьж эхэллээ. Однар жаахан бодолхийлж явснаа
- Бид ч цуруу тавихаас өөр юм ч мэдэхгүй юм даа гэхэд Сансар
- Тэгээд өөр яах юм? Бидэнд байгаа багаж нь л энэ юм чинь
- Тонн, тонн устай бол жинхэнэ гал сөнөөгч шиг л үзмээр байна гэж Лхагва хэлээд дуу нь цааш орлоо. Аргагүй юм. Цуруу тавина гэдэг хэдийгээр ой хээрийн түймэртэй тэмцэх гол арга ч гэлээ яг галтай тэмцэж буй хүний хувьд эр зориг, авхаалж самбаа шаардсан өөрөөр хэлвэл ид хаваа гайхуулах арга биш л дээ. Галын өөдөөс бяцхан гал тавьж шатах газаргүй болгон зогсоодог нэгэн бодлын арга ядсан юм шиг арга. Гэхдээ цуруу тавих нь одоохондоо хамгийн сонгодог арга хэвээрээ л байгаа юм. Манай салаа энэ галыг бараг дөрөв дэх хоног дээрээ арайхийж цурманд оруулж авлаа. Тэгтэл ердөө ганц хоногийн дараа биднээс хоёр гүвээний цаана дахин утаа уугив. Төв рүү хурдхан дамжуулаад бид тийшээ зүглэлээ. Отгоо ч нүүлгэв. Дөнгөж уугиж эхлэхэд нь очсон болохоор хагас өдөр ноцолдоод л бариад авав. Манайхны ажлаа сурцтай хийх болсон нь ч нөлөөлсөн байх.
- Эрхэм ахлах дэслэгчээ, ахмад яръя гэж байна гэсээр Хэрлэн гүйж ирэв.
- За сонсож байна гэхэд
- Танай салаа наанаа хэд хоног лагерлахаас болохгүй нь. Ямартай ч гэсэн газрынхаа баримжааг харж, энд тэнд уугивал тэр дор нь барихаас аргагүй. Хүчээ хоёр хэсэгт тараан байрлуулсан нь цаг алдахгүй юм байна гэлээ
- Мэдлээ . . . надад үүнээс өөр хэлэх үг олдсонгүй.
Нэгэнт байдал ийм дээрээ тулсан тул бид майхнаа үүрэн газрын өөд нүүлээ. Мэдээж жижиг горхиноосоо холдсонгүй. Шинэ газраа ирж гал тогооны майханд холбоогоо байрлуулав. Хэрлэн холбоогоо даган гал тогоонд байна. Угаасаа л ингэдэг л дээ. Нөгөө асарт эрчүүд байрлана. Ажил дуусангуут Сансар өвөр дээрээ баахан хоргол асгачихсан хэлхэж, хэлхсэнийгээ хүзүүндээ эрх мэт зүүж харагдав.
- Чи юугаа хэлхээд байгаа юм бэ? гэж Лхагвыг асуухад
- Туулайн бааш
- Манай Сансар бороо оруулах тарни унших гэж байгаа юм
- Үгүй, үгүй сан тавих гэж байхад чинь гэж бас хэн нэг нь хэлэв. Тэгтэл Однар
- Би та нарт тайлбарлъя. Ер нь бол сан тавиад утааг нь саранд хүргэхийг Сансар гэдэг юм шүү дээ, тээ? Сансараа гэхэд бусад нь пирхийтэл инээлдэнэ. Хэрлэн бид хоёр ч гэсэн мушийж суулаа.
- За яахав, та нар тэгж л бай. Цагаа тулаад ирэхээр та нар надааш гуйнаа гайгүй гэж Сансар хэлсэн боловч бусад нь инээдэндээ болоод анзаарсангүй. Миний хувьд Эрдэнэ Хайрханаас олсон тамхины ишээ хаях вий гэсэндээ хайрцгийг нь гайгүй сайн бөхлөөд далд хийж авсан гэж байгаа. “Тэнд хүн гал тавьж байсан. Чухам яах гэж тэр вэ?” гэсэн өнөөх л бодол намайг ээрсээр. Санаагаар юм бол хурандаатай холбоо барьж энэ бүгдийг хэлмээр. Базараатай ч холбогдмоор. Ер нь л хэн нэгэнтэй энэ бодогдоод байгаа сэжиг таамгаа хуваалцмаар. даанч энэ ууланд утас барихгүй. Ганц холбогдож байгаа нь аймгийн ОБА-ны холбоо. Түүгээр дамжуулж элдэв янзын юм ярина гэдэг гэнэн хүүхдийн л хэрэг болох байх. “Ингэхэд Суурь яагаад үл ойшоов? Энэ бүгд нэг л хачин” Би хэдий чинээ их юм бодох тусам бодол маань улам л итгэмээргүй, улам л муухай болж байлаа.
Хоёр дахь гал гарснаас хойш нэмж энд тэнд утаа үзэгдсэнгүй. Өглөө, өдөр, оройд бид хэдэн тийшээ аль болох өндөрлөг дээр гарч хавь орчноо дуранддаг ажилтай болов. Тэгээд хийх юмгүй улс чинь яахав хөзөр л тоглож суух. Хэрлэн өнөөх л дэвтрээ нэг дэлгэж, нэг хааж, бодолд дарагдан эргэн тойрны хяраар ганцаар тэнүүчилнэ.
- Энэ охин юу бодоод байдаг юм бол доо?
- Яах юу байхав. Дурлал. Дурлал гэдэг чинь хүнийг ийм болгочихдог юм шүү дээ гэж Мягмар хэлэв.
- Нээрээ, энэ Хэрлэн тэгээд Суурь ахмадад дурлачихдаг юм байхдаа гэж Однар гайхсан янзтай хэлэх нь “Ийм хөгшин хүнд” гэсэн нийт хүмүүсийн гайхшралыг төлөөлөхөөр байлаа.
- Нас зөрөхөөс нүх зөрөх биш гэдэг үг байдаг байхаа ха ха гэж Лхагва нэг их хөгжилтэй үг хэллээ гээд инээсэн боловч бусад нь нэг их дэмжсэнгүй. Лхагва илт атаархалын өнгөөр хэлсэн болохоор тэгсэн байж ч магадгүй юм.
- Гэхдээ л шонин гэж Сансар хэзээ хойно сэтгэлийнхээ гүнээс шүүрс алдах мэт гунигтай хэлэв. Миний сэтгэлд ч гэсэн түүнийг дэмжих мэт “Нээрээ л сонин шүү” гэж бодогдоно.
Та нар намайг бодоод байна уу гэсэн шиг Хэрлэн хүрээд ирлээ. Тэр гал тогооны майхан хавьцаа хоол бэлдэнгээ
- Биднийг яах гэж энд хий дэмий байлгаад байгаа юм болоо? гэхэд Однар
- Харин ээ, чи мэдэхгүй байхад бид яаж мэдэхэв дээ гэж түүнийг илт өдсөн өнгөөр хэлэв.
- Би яаж мэдэх юм? Энэ холбоогоороо юу ч хэлэхгүй байгаа биз дээ? Та нар ч гэсэн сонсож л байгаа ш дээ.
- Ийм холбоогоор ч хэлэхгүй л дээ гэж Лхагва битүүгээр егөөдөхөд Хэрлэн сая л өөрийгөө шоолоод байна гэдгийг ойлгон
- Чи тэгээд юу гэх гээд байгаа юм? Арай намайг бөгсөөрөө холбоо барь гэх гээгүй биз дээ? гэж хачин их уурлалаа. Би Лхагва руу дуугай бай гэж хуруугаараа дохив.

* * *
Манайхан ч тэр, би ч тэр энэ уулын мухарт ийм олон хононо гэж бодоогүй байсан тул ойр зуурын хэрэглээ, хоол хүнсний зүйл маань дууслаа. Залуучууд маань хийх байхаа олж ядахдаа хамгийн түрүүнд тамхи тариагаа барчихав. Бие биенийхээ цүнх сав, хормой хотыг ч ухаад юм гарсангүй. Харин Сансар л нөгөө хэлхэж зүүсэн хорголоосоо хэд гурвыг тасдан нунтаглаад нямбайлан ороосноо хөх утаа суунаглуулан татаж гарах нь тэр. Залуус бие биесээ нудран Сансарыг горьдсон харцаар харцгаана. Мягмар тэсвэр алдан
- Сансараа, ганц соруулчих тэгэх үү? Туулайн баас ямар байдгийг үзье гэхэд Сансар дээгүүр харан ихэмсэглэж
- Бурханы олон шавь нар минь намайг шан тавьж байхад бүү садаа бол. Би хурмашт тэнгэр хур бороо хайрлах эшэхийг ашууж байна гээд нүдээ анин ном уншигчийн дүр үзүүлэхэд бүгдээрээ инээлдэв. Лхагва
- Чи ер нь биднийг энд ийм олон хонуулна гэдгийг мэдэж байсан юм биш биз?
- Амьдралын хар ухаан гэж энийг хэлээд байгаа юм л даа
- Өө хө, чи бас амьдралын хар ухаан мэднээ? гэхэд Сансар тэнгэр өөд нэг, дараа нь өөрийгөө заагаад
- Тэр шаншар, энэ Шаншар хоёр нийлээд ирэхийг амьдралын хар ухаан гээд байгаа юм даа гэхэд бид бүгдээрээ их бага дуугаар инээлдлээ.
- Чи ер нь яасан бэрд хог вэ гэж тэсэхээ байсан Мягмар хэлээд ухасхийн Сансарыг барьж аваад татаж байсан тамхийг нь булааж авав. Бусад нь ч гэсэн түүнийг дэмжин хүзүүн дэхь эрхийг нь тасар татлаа.
- Болиочээ, болиоч. Булаагаад байхдаа яадаг юм. Гуйгаач гэж Хэрлэн гэнэтхэн хашгирав. Ийм чанга хашгирна чинээ санаагүй байсан залуучууд тэр дороо хөдөлгөөнгүй болов.
- Өөрсдийгөө хараач. Ямар арчаагүй юм. Та нар хамгийн сүүлчийн хоолоо ч гэсэн ингээд булаах уу? Та нарт амь зулбах хамгийн сүүлчийн боломж байвал ингэж амиа бодох уу? Ямар муухай юм бэ та нар гэж Хэрлэн үнэн голоосоо хэллээ. Нүдэнд нь нулимс цийлэгнэж байсан болохоор би үнэн голоосоо гэж ойлгосон. Залууст ч гэсэн эвгүй байсан бололтой зэнзийрхээд нэг эвгүй болчихов. Надад ч гэсэн түүний хэлсэн үг нэн өөр сонсогдов.
- Зүгээрээ Хэрлээн, битгий уурла. Би тэртээ тэргүй өгөх байсан юм гэхэд Хэрлэн
- Тэр тусмаа
- Бид нар тоглож л байсан байхгүй юу
- Тоглоом шиг харагдахгүй байна. Бид ямар ч үед нэг баг л байх ёстой биз дээ гэснээ Хэрлэн хийж байснаа орхиод хажуугийн энгэр өөд алхчихлаа. Энэ бол манайхны хувьд цохилт байв.
- Чи зүгээр л өгчихгүй гэж нэг нь Сансарыг зэмлэхэд
- Би өгөх л байшан ш дээ гэж Сансар бувтнав.
- Тэрэндээ биш л дээ. Тэр итгэл найдвар хүсэж байна. Гэтэл сая та нар түүнийг айлгачихлаа. “Хамгийн сүүлийн боломж байвал ингээд л дайрах уу” гэж байна. Тэр та нараас өөр юм хүсэж байна залуусаа гэж намайг хэлэхэд бүгд чимээгүй болцгоолоо. Сансар гэмшсэн янзтай хурдан, хурдан хөдөлж залууст туулайн хоргол тараан гүйх нь өрөвдмөөр ч юм шиг, инээдтэй ч юм шиг. Энэ чимээгүй дүнсгэр байдлыг эвдэхийн тулд
- Та нар нэг тарчихаад ир дээ. Сайн ажаарай гэж намайг хэлэхэд тэд тал бүр тийшээ хөх утаа савсуулан тарцгаав. Тарна гэдэг нь нөгөө өндөрлөгүүд дээрээ гарч ийш тийш тандахыг хэлж байгаа юм.
- Овоо шорвог эд байх чинь ээ гэж нэг нь хэлж байна. Бодвол татаж буй хорголоо хэлэв бололтой. Би ч гэсэн нэг довцог руу гэлдрэх зуураа “Ямар ч байсан нэг аймаг орохгүй бол болохгүй нь дээ” гэж бодлоо. Би ч гэсэн зүгээр байсангүй ойрхоны нэг толгой дээр гарав. Залуусыг тарахтай зөрөн Хэрлэн ирж яваа харагдана. “Нээрээ, энэ хүүхэд Суурьт дурлачихдаг юм байх даа” гэсэн хэрэггүй бодол тархинд харвав. Яагаад биднийг энд байлгаад байнаа гэсэн Хэрлэнгийн үг санаанд бууж “Нэг л шалтаг байна даа” гэсэн хар буулаа. ¬Ерөөсөө өнөө орой яваад шөнөдөө буцаад ирдэг хэрэг. Хоол хүнс ч багадаад ирлээ. Залуус маань тамхи тариа ч үгүй боллоо. Хот руу ч холбоо баръя. Хэзээ хойно “Чи тэгээд хэлэх нь яаваа” гэж хурандаад загнуулах ч юм бил үү гэж шийдээд буцаж ирэв. Тэгтэл Хэрлэн гал тогооны майханд ганцаараа яриад байх шиг байх юм. Үүдэнд нь ирвэл Хэрлэн чихэвчээ зүүгээд цааш харчихсан холбоогоор ярьж байна. Тэр намайг анзаарсангүй.
- Ойрд гайгүй ээ
- . . . .
- Би зүгээрээ. Манайхан чинь томоотой ш дээ
- . . . .
- Яах юм. Манайхан юу ч гэж бодох юм билээ. Эд нартайгаа цуг байж байгаад л буцсан нь дээр. Нээрээ, биднийг хэзээ хүртэл энд байлгах юм бэ?
- . . . .
- Аанхаан, уйтгартай . . . санаж байна гэхдээ түүний хоолой их эрхлэнгүй болж шингэрлээ
- . . . .
- Удахгүй гэдэг чинь хэзээ гэсэн үг юм?
- . . . .
- За за ойлголоо гэхчилэн ярьж байв. Би санаандгүй түүний яриаг сонсчихсондоо хачин их санаа зовов. Тэгээд майхны үүднээс сэмхэн холдоод түүнд мэдэгдэхүйц чимээ өгсөөр ирэв. Хэрлэн хам хум холбоогоо унтраасан ч би анзаараагүй дүр үзүүлж чадав. Тэр намайг яагаад ч юм гэмшингүй, хүлцэнгүй харцаар үе үе харна.
- Ахлах дэслэгчээ
- Айн?
- Танай эхнэрийг Сэлэнгээ гэдэг үү?
- Тийм. Чи яаж мэдээв?
- Үгүй ээ зүгээр. Та хоёрыг их залуудаа суусан гэж сонссон юм гэлээ. “Хэнээс” гэж асуух гэснээ арай л хүйтэн сонсогдох вий гэж санаад болилоо. Мэдээж Сууриас биз.
- Тэгсээн, тэгсэн. Бид хоёр олон жил болж байна.
- Үр хүүхэдтэйгээ бөөнөөрөө байхад сайхан байдаг байхдаа. Би бас тийм үнэнч дурлалыг л хүсдэг. Үр хүүхдээ хамтдаа өсгөөд л . . .
“Тийм л юм бол чи одоо юу хийгээд л байна даа. Суурь чиний мөрөөдлийг биелүүлж чадах хүн мөн үү” гэж эгээтэй л хэлчихсэнгүй.
- Хамтын амьдрал зохионо гэдэг хүний амьдралын хамгийн чухал хэсэг. Тийм ч учраас хэцүү байдаг байх. Болчимгүй алхам хийснээс болж амьдралдаа алддаг хүмүүс байдаг л юм гэж би түүнд анхааруулах санаатай хэлэхэд тэрээр нэг их санаа алдсанаа
- Ухаан жолоогоо алдтал дурладаг дурлал гэж байдаг юм шиг байнаа . . . гээд чимээ тасарлаа.
“Тэгтлээ их дурлаа юу охин минь” гэх гэснээ амаа хамхилаа. Хэрлэн уулын орой ширтэн хэсэг чимээгүй суув. Түүнийг хажуугаас нь харахад үе үе бодолд дарагдан суудаг өнөөх эрхэмсэг бүсгүй биелэлээ олчих шиг харагдана. Тэрээр чимээгүйг эвдэн
- Би угаасаа л нэг их сайхан ахтай байх юмсан гэж боддог байж билээ. Магадгүй би багаасаа ахмад эрэгтэй хүний нөмөр нөөлөг хүсдэг байсан байх гэлээ.
“Олон ах хүнд дурласан шалтгаан маань энэ гэж хэлэх гэсэн юм байх даа” гэж бодсон хэдий ч
- Чи аавгүй юм уу? . . .Үгүй ээ, үгүй танай аав чинь . . . гэж эвгүй асуучихсандаа бантахад
- Би аавгүй юмаа . . . гээд санаа алдав. Майхны гадаа манайхны дүнгэр, дүнгэр ярилцах сонсогдоход бид хоёрын яриа тасарлаа.
- За та нар ямар ч байсан байж бай. Би аймаг яваад ирье. Хэрлээн, чи дутуу хөтүү юм юу байна бүгдийг нь сайхан бич. Би хурдхан давхиад шөнөдөө орж хоночихоод өглөө дэлгүүр онгойхоор юмаа аваад цаашдаа яахыгаа ч асуугаад ирье
- Заавал та явах гэхээр бидний хэн нэг нь яваад ирэх үү?
- Би өөрөө явах хэрэг байна. Хот руу холбоо барих ч шаардлага байна. Та нар харин сортоотой бас томоотой байгаарай гээд тэднийг тойруулан харлаа.
- Тамхи . . . тамхи гэж бичээрэй Хэрлээн гэж Сансар хашгирав.
- Хэдий болтол байх юм гэдгээ мэдэхсэн гэж Однар хэлэв
- Ер нь бол хүчээ хуваан газар нутгаа хараа хяналтандаа байлгах гэдэг нь зөв л дөө гэж би санаж байгаагаасаа шал эсрэг зүйл хэллээ. Уг нь бол энд байлгаад байгааг нь сэжиглэсээр байв.
Шөнө дөлөөр аймгийн бараа харлаа. Шууд гал команд дээр очих гэснээ шөнөөр дэмий юм шиг санагдааад очсонгүй. Аймгийн захад машин дотроо дуг хийгээд өглөө үүр хаяарангуут Суурийн гэрт шууд очихоор хөдөллөө. Гэртээ арай нэг их дүрэмдээд байхгүй биз гэж бодсон хэрэг.

Үргэлжлэл бий . . .

Бүрэн эхээрээ...