Цэцэг тасрав. (Өгүүллэг)

(Эрхэмсэг оршихуйн өмнө

ихэмсэгхэн очсон

тэр нэгэн бүсгүй үрд зориулав)

Гал тогооны бачимхан өрөөний хулдаасан шалан дээгүүр нэлий далай болсон цусан дунд үс гэзэг нь сэгсийж, хувцас хунар нь урагдсан бүсгүй ар нуруугаараа шүүгээ налан сууна. Хоёр хөл нь сөөлжиж солбисон нь амьгүй мэт харагдана. Бүсгүйн турьхан биеийг хүйтэн мэсээр хайр найргүй сийчсэн байлаа. Тэр шүүгээн дээрх утсанд хүрэх гэж байдаг чадлаараа тэмүүлсэн боловч эцсийн мөчид түүнийгээ авч чадалгүйгээр унагаасан бололтой өрөөний тэртээ буланд цусанд хутгалдсан утасны гар хөндий дуугаран хэвтэнэ. Өөрийгөө л арай гэж дээш татан, хоёр гараараа шал тулан суужээ. Өрөөнд юмс ундуй сундуй хэвтэх агаад хэн нэгэнд түйвээгдсэн нь илхэн. Энд нэгэн аймшигт аллагын нүд халтирам зураглал тодорч, халуун цусны эхүүн үнэр өрөөгөөр нэг тархана. Бүсгүй үе үе шазав татав хийн шаналгаат дуугаар амандаа гиншинэ. Тэр ухаан орж буй бололтой. Ямар нэгэн юм хэлэх гэсэн шиг ам нь үе үе ангалзавч цустай шүлс савирч, мөгөөрсөн хоолой нь хэржигнэн дуугарна. Зовхио арай хийн өргөж эргэн тойрноо улангассан улаан нүдээр хааяа нэг сүрхий харснаа төдөлгүй зовхио буулгах ажээ. Харин бүсгүйн оюун санаа, энэ бие, энэ шаналалаас салангид оршиж буй бололтой үл ойлгогдом тасалданги ч гэлээ элдэв бодлыг зураглан урсгана.
“Ямар сонин юм бэ? Миний эргэн тойрон нил цус байх юм. Гарт мэдрэгдэж, нүдэнд харагдаж байна. Бүлээн байна энэ цус. Халуун ч гэмээр юм уу. Нээрээ, энэ чинь миний цус байна шүү дээ. Хоёр гар маань цусан дунд байгаа болохоор би халуун байна гэдгийг мэдрээд байгаа юм байна. Эрдэнээ намайг “Миний халуухан бүсгүй” гэдэг байж билээ. Би тэр үедээ халуухан ч байсан юм билүү хэн мэдлээ дээ. Яагаад би Эрдэнээг бодоод байгаа юм бол? Очиж, очиж ийм үедээ шүү. Тэр намайг хайрлаагүй ш дээ. Үгүй ээ, үгүй хайрласан юм байна. Бид хоёр ойлголцоогүй л болохоос. Ямар л хайрлаагүй дээ бидний дундаас тийм хөөрхөн охин төрөв гэж. Миний охин надаас тасран унахдаа бас л ийм халуухан бүлээхэн байж билээ. Эх баригч охиныг минь гарангуут хэвлий дээр минь тавьсан юм чинь би мэдэлгүй яахав. Яг энд”
Тэр хэвлийн тус газраа аажуухан нүд гүйлгэн харлаа
“Хүүе! Энэ чинь яачихаа вэ? Цус гарч байна тэндээс. Юу билээ? Яагаад . . .?
Нээрээ, тэр намайг хутгалсан ш дээ. Эхлээд цохих шиг л болсон, би мэдээгүй. Гараа буцааж авах үед нь цустай хутга атгасан байгааг нь харсан юм байна”
Уусандаа ч юмуу, уурласандаа ч юмуу эхнэр болох энэ бүсгүй рүү улангасан дайрч өрөөсөн гараараа үсдэн дарчихаад, “Май муу гичий минь, ингээд, ингээд, ингээд чи далд ор. Ирсэн там руугаа арилж өг муу янхан минь” хэмээн орилж, зогсоо зайгүй балбаж байсан. Түүнийг хутгатай гараа дахин явуулахад л хутгалж байна гэж ухаарсан ч нүд нь улаанаараа эргэлдэн, цагаан шүлсээ савируулан хашгирах тэр солонгос эрийг хөөрхий бүсгүй зогсоож дийлэхээ нэгэнт өнгөрсөн байлаа.
“Яг л халуун төмрөөр хайрах шиг, хачин их хорсох шиг, гол руу нэг юм зурах шиг болсон. Орохдоо ч, гарахдаа ч яг л тийм мэдрэмж төрсөн. Гэхдээ өвдөхөөс арай ондоо ч юм шиг. Тиймээ, өвдөхөөс арай өөр байсан. Өвдөлтийг анх би Эрдэнээд зодуулахдаа л мэдэрсэн байх. Тэр согтуу байсан. Яагаад намайг цохисныг одоо ч ойлгоддоггүй. Бүр нүүрэн дундуур шүү. Цохиулж үзээгүй хүн бултахаа мэддэггүй л юм билээ. Аргагүй дээ би ямар Эрдэнээд очтолоо хэн нэгэнд гар далайлгаж үзсэн биш. Биеэрээ ч, сэтгэл зүрхээрээ ч шаналж байсныг бодоход тэр үед би өвдөж байсан юм байна. Байхгүй хойгуур нь охиноо аваад гарахдаа хамаг бие минь тэр чигээрээ шархирч байсан байх. Хөндүүр сэтгэлээс хав халуун нулимс урсдаг юм билээ. Өнгө нь л өөр болохоос яг л энэ цус шиг халуун.
Одоо надаас яагаад нулимс гарахгүй байгаа юм бол? Хэвлийнээс цус л гараад байх юм. Бүр бургилаад . . . Булаг шиг ч юм уу. Багадаа би нэг булаг үзсэнсэн. Тэгэхэд яг л ингээд доороосоо зөөлөн гал дээр буцалж байгаа юм шиг ёроолынхоо элсийг хөдөлгөөд л бургилж байсансан”
Гэрт саяхан юу ч болоогүй мэт нам гүм болжээ. Гагцхүү бүсгүйн хүнд амьсгаа, хаа нэг эхэр татан хүржигнэх дуун сонсогдоно. Бүх юм болоод өнгөрсөн хойно нэг амар амгалан ноёлдог шиг бүсгүйд ч гэсэн саяхан болоод өнгөрсөн аймшиг одоо өөрт нь огт хамаагүй мэт. Хамаатай байлаа ч гэсэн бүсгүй яаж ч чадахаасаа өнгөрсөн. Хүн үхэл гээчтэй нүүр тулчихаар ингээд цайрчихдаг байж болох л юм.
“Тэр нүхийг ядаж гараараа дарах юмсан. Даанч гар маань хөдлөхгүй юм. Хөдлөхгүй ч юу байхав дээ гараа авахаар хажуу тийшээ уначих гээд байх шиг байна. Нүднээс минь өөр юм хөдлөхгүй нь ээ. Уг нь гал тогооныхоо шүүгээг нуруугаараа налсан л юм байна л даа. Нуруу гэснээс нуруунаас бас халуу оргиж байх чинь юу билээ? Нээрээ, тэр намайг эхлээд араас цохисон юм байна. Араас хутгалсан юм болов уу? Хэрвээ тэгсэн бол хамгийн өөдгүй зан даа. Аргагүй л харь хүнээс гарах зан байх. За, за мэдэхгүй ээ, ямар ч байсан цусан дунд л сууж байна. Би ямар их цустай юм бэ? Минийх ч гэж дээ аав ээж хоёрын минь цус гэсэн үг. Үнэндээ бол өвөө эмээгийнх гээд бүүр цаашлах юм байна л даа. Гэтэл би гэж амьтан харь хол хүний нутагт авчираад асгачих гэж. Хайран юм. Хөлөө ямар эвгүй эргүүлээд суучихаа вэ? Ичмээр ч юм уу. Яг л охиндоо авсан барби шиг. Охин маань хөл нь нугардаг жинхэнэ барби гээд захиад байсан юм. Харин тэрнийгээ явуулж амжаагүй юмсан. Миний охин яасан их баярлах бол. Баярлаад инээхээрээ Эрдэнээтэй мөн адилхан шүү. Эмээгийнхээ мөөмийг тэмтрээд л унтдаг гэсэн. Эвий дээ үр минь гэж . . .”
Бүсгүй нэг хэсэг амьсгаагүй мэт таг суулаа. Хэрвээ хажууд нь хэн нэгэн байсан бол түүнийг өнгөрчихлөө л гэж бодогдохоор ажээ. Гэтэл тэрээр нүдээ алгуурхан нээж, харсан чигтээ гөлөрлөө. Бүсгүй харах гэснээ биш харагдаж буйгаа л харж байгаа бололтой. Гэвч ухаан бодол, бие цогцост огт хамааралгүйгээр оршино.
“Сая энд яг юу болсныг сайн санахгүй юм. Нэг л их орилоон, хашгираан, дуу чимээ, тэгээд л учир зүггүй улаанаар эргэлдээд л өнгөрсөн санагдана. Хамаг бие минь хэсэг хэсгээрээ салж, хаа нэг тийшээ чангааж байна. Зовхиноос өөр юм хөдлөхгүй болохоор би яах билээ. Хөл ямар их даарч байнаа. Аав маань охин хүүхэд доороосоо даарч хөрч болохгүй л гэдэгсэн. Гэтэл би одоо даараад л . . . Аавынхаа үгэнд ордоггүй муу л охин байна даа би. Ер нь би та хоёрынхоо үгийг авсан билүү. Анх энэ хүнтэй танилцах албаар танилцахад тэд маань дургүй л байсан. Тэр тусмаа бүр гадаад хүнтэй шүү. Яагаад тийм шийдвэр гаргаснаа би мэддэггүй. Ямар ч байсан Эрдэнээг айлгаж байгаагаа л мэдэж байсан. Яагаад ч юм ирээд, намайг зогсооно гэж боддог би мөн тэнэг хүн шүү. Сүүлдээ зогсоож байгаагаар зүүдэлдэг, эцэстээ зүгээр л мөрөөддөг болсон. Тэгсэн хэрнээ чамтай хаа нэг газар таарчих вий гэж санаа зовдог байж. Бодвол ичиж байсан юм байхаа даа. Солонгосын онгоцонд суух гэж байхдаа хүртэл эргэн, эргэн харж эргэцээд л. Чамайг заавал гараад ирэх юм шиг санасан. Үлгэр шиг. Гарч ирээгүй. Яаж ч гарч ирэх билээ дээ.
Огт танихгүй хүн дагаад, огт танихгүй газарт ирснээ би одоо болтол гайхдаг. Энд ирлээ гээд надад бүх зүйл шинээр эхэлж байгаа юм шиг санагдаагүй. Харин өөр мэдрэмж төрдөг байсан. Чухам юу мэдрээд байгаагаа тэр үед мэддэггүй байж. Одоо бодоход ямар нэгэн юм дуусаж байгаа юм шиг мэдрэмж төрдөг байсан юм байна. Би гэдэг хүн дуусаж байгаа юм болов уу”
Түүний нүүрэнд шаналгаа улам бүр нэмэгдэхийн хажуугаар ямар нэгэн зэвүүцэл илрэв. Ийм шаналгаат царайд сэтгэл хөдлөл бас давхар илэрч болдог ажээ. Хэрвээ ямар нэгэн хүч чадал байвал тэр хамаг чадлаараа хашгирмаар байсан байх.
“Миний өвөрт орж ирсэн анхны шөнө гэхэд л тэр угаасаа надад байсан юм шиг. Эсвэл бүр хамаагүй мэт тийм л сэтгэгдэл төрж байсан. Харин миний санахын уруул, хамар, бие нь хүртэл хүйтэн байсан. Бээрчихсэн хүн шиг. Солонгос хүмүүс тийм хүйтэн байдаг юм уу бүү мэд. Ногоо үнэртүүлсэн амаараа миний хүзүү, хөх гээд хаа тааралдсан газраасаа үнсэж, үнхэлж байхад надад сэрэл төрөх нь битгий хэл “Яанаа, Эрдэнээд би юу гэж хэлэх юм бол” гэж бодож хэвтсэн. Тэр ч нэг их удаагүй. Би хурдхан шиг л усанд орохыг хүсэж байсан байх.Одоо бараг мартаж дээ”
Бүсгүйн ам нь ангалзаж, цусанд хутгалдсан улаан хэлээ үл мэдэг цухуйлгаснаа далд хийлээ. Уруулаа долоож буй бололтой. Энэ агшинд түүний амнаас улаан хөөс сахарна.
“Ёо, ёо! Ямар их цангаж байнаа. Ам аргаж байна гэж жигтэйхэн. Жаахан ус балгахсан. Амьсгаа тасалдаад байна. Амьсгаа тасалдахаар бодол хүртэл тасрах юм.
Тэгэхэд Эрдэнээ бид хоёрын анхны шөнийг би энэ насандаа мартахгүй. Хайрт минь, хонгорхон минь, янагхан минь гэж тэр зогсоо зайгүй шивнэж, чичирхийлсэн гараараа хамаг биеэ чангалсан намайг илэн таалж байсан юмдаг. Тэгэхэд нээрээ бас их өвдсөн юм байна шүү дээ. Миний амьдралдаа мэдэрсэн анхны өвдөлт тэр юм байна. Гэхдээ ямар гоё өвдөлт байгаа вэ. Тийм нэг . . . тэр гэхийн аргагүй жаргалтай өвдөлт байж. Би жаргаж байсан хэрнээ маш том нулимс гаргаж билээ. Тэгэхэд чи минь хуруугаараа арчаад нүдэн дээр минь үнсэж байсан. Би санаж байнаа. Хүн гэдэг яагаад ингэж үргэлж өнгөрсөн хойно нь харамсах тавилантай байдаг юм бол”
Тэр хүчлэн байж хүзүүгээ үл ялиг хөдөлгөв. Түүний бие өөрт захирагдахаасаа нэгэнт өнгөрсөн бололтой. Хамаг биеэр нь халуу шатаж, үе, үеэрээ салж байх шиг санагдана.
“Усны цорго нүдэнд харагдаад байгаа хэр нь очиж даанч чадахгүй юм даа. Нөгөө цус бургилахаа больчихож. Ашгүй тогтож байгаа юм болов уу, эсвэл бүр юүлчихэв үү”
Түүний амьсгаа улам бүр хүндэрч, улам бүр ойртож байлаа. Түүнийг амьсгалах тоолонд хэвлий дээрх шарх болгоноос нь улаан хөөс ээлжлэн бөмбийлдөнө.
“Улаан хөөс гарч байна надаас. Яг хүүхдийн хамарнаас гардаг “чийдэн” шиг. Инээдтэй ч юм уу”
Бүсгүй дагжин чичирч эхлэв.
“Нээрээ, ямар их даарч байнаа. Энэ их тунасан цус надаас гарлаа гэж үү. Итгэмээргүй юм. Тэр хар аа. Захаасаа хатаж эхэлж байна. Ийм хурдан уу? . . .
Аа, нээрээ энэ байр чинь шаландаа халаалттай ш дээ. Тэгээд тэр байх нь. Хичнээн халаалттай ч гэсэн би даараад л байна даа. Хамаг юм бүдгэрч эхэлж байна. Хаа нэгтэйгээс гэрэл сүүмэлзэх шиг”
Түүний амьсгаа улам холдсоор . . . удааширсаар . . .
“Бороотой өдөр борцтой цай уучихаад дээл нөмрөөд хэвтэхээр халуу дүүгээд нойр хүрдэгсэн. Болдогсон бол тэгж нэг хэвтэхсэн. Нүдээ аньсан чинь ямар гоё байнаа. Унтмаар болж байх чинь. Миний нойр хүрээд байгаа юм биш үү. Унтмаар байна. Уг нь охиндоо авсан барбигаа явуулчихсан бол . . .”
Бүсгүйн бие сул уналаа. Одоо хэн ч харсан түүний биеийг амьтай гэж харж чадахааргүй болжээ.
“Би дийлэхгүй нь ээ. Жаахан унтахаас. . . Энэ гэрэл улам тодрох юм. Нэг их гүн амьсгаа авмаар юмуу . . . Хацар дээгүүр халуу оргиж байна”
Бүсгүй эцсийн удаа нэг их дуутай эхэр татлаа. Хоёр гар нь тулахаас өнгөрч, хэдэн мөч нь чичирхийлэхэд шүүгээ түшсэн бие үл ялиг гулгав. Бүсгүйн турьхан хүзүү толгойгоо даахгүй мөрөн дээр сул унахад хагас аньсан нүднээс нь томоо гэгчийн нулимс гарч хацар даган урсана.
“Юун их гэрэл, хаанаас тусна вэ? Би ийм их гэрэлд унтаж чаддаггүй ш дээ . . .”


2010.09.23

Бүрэн эхээрээ...

Ийм нэгэн тууж

Зүүн толгой дээгүүр зуны өглөөний наран өнгийжээ. Нарны туяанд өвсний мянга мянган шүүдэр бөнжигнөн гялтагнаж, жижигхэн бор шувууд жиргэхээрээ нэг жиргэнэ. Үүднийхээ довжоон дээр тамхилж зогссон Буга, тамхины цог уруулд нь хүрэхийн алдад эвлэгхэн гэгч нь чимхэн тэртээ хол нясалж орхиод байшингаас холгүй утасны шонгоос өлгөөтэй угаалтуур луу гар нүүрээ угаахаар яаралгүйхэн алхлаа. Тэрүүхэн зүүн урд руу байх үхрийн зэлэн дээр өөрийнх нь авгай, Өлзийтогтохын авгай хоёр саалийнхаа дээлийг нөмгөн өмсчихсөн хаа, хөж бололцон үхэр туглаа нааш цааш гулдчин навсралдана. Тэндээс ногоонд цадсан үхрийн хүнд амьсгаа, идсэнээ хивэх, хивэгдэсээ гүдхийн залгих, хаа нэг тугал мөөрөх, тэр ч байтугай сааж буй хувинтай сүү хэрхэн дээшлэх нь хүртэл ямар нэгэн битүү юманд байгаа мэт тодхон сонсогдоно. Тэдний дээгүүр жижиг хар ялаа бум түмээрээ бужигналдан үхэрнүүд чихээ далбагнуулан толгойгоо сэжиж, сүүлээрээ шарвана. Гэсэн ч нэмэр алга. Үүдний довжооний ёроолд халтар нохой өглөөний наранд ээнэгшин үүрэглэнэ. Өлзийтогтох холгүйхэн аргамжаатай хоносон алаг морио сарааны тэнд авчирч эмээллэж байгаа харагдана.
Буга гадаа хоносон хүйтэн усаар нүүр гараа угааж зогсоход үнээ шувтрах зуураа хоёр авгайн ам хуурайгүй чалчих нь сонсогдовч тэр сонирхсонгүй. Угаалтуурын хажуугийн хадааснаас өлгөөтэй хоносон алчуураар гар нүүрээ арчихад хэдийгээр гадаа хоносон ч гэлээ чийг авсан алчуураас хирний нэгширмэл үнэр ханхлана. Тэр гэрлүүгээ эргэн мөн л яаралгүйхэн алхлаа. Өлзийтогтох дохионыхоо шар тугийг гутлынхаа түрүүнд лавхан дүрээд мориндоо мордон хажуугаар нь өнгөрөхөд Буга
- Ирэх болчихсон уу?
- Урд хонхорын гарам хавьд дуугарах шиг боллоо гээд зөрлөө. Буга түүний араас хэсэг харж зогсов. Алаг морины хөлөөр өвсний шүүдэр хэдэн тийш үсчин нарийхан хар ногоон мөр зурайлган, үзүүр нь норсон өтгөн зэгэл саарал сүүлээ нойтон туураараа арагш нь өшигчсөөр өртөөний урд товгор өөд явж одов. Өлзийтогтох урдаасаа хойшоо явах өглөөний галт тэргэнд дохио өгөхөөр явж байгаа нь тэр. Буга гэртээ орохоосоо өмнө хажуугийн цонхыг тогшиж
- Эрдэнэхүү босоорой. Суудал ирж явна гэж цонхны гаднаас чангахан хэлчихээд гэрийнхаа хаалган дээр ирэхэд үхрийн зэлнээс хувинтай сүүгээ барьсан авгай нь ирж таарав. Буга хувинтай сүүг нь авсан ч үгүй осолдохгүй хаалган дээр таарсан тул хаалга онгойлгож өгөв. Буга орохоосоо өмнө эргэж харвал нүднийх нь үзүүрт Өлзийтогтохын авгай мөн сүүгээ барьчихсан байшингийн булан тойрч байгаа харагдав.
Буга гэртээ орон хоолны ширээний ард суун ямар нэгэн юм хүлээх мэт авгайгаа харна.Түүний эхнэр Бадам саалийнхаа дээлийг тайлан нөгөө өрөөний орны хөл рүү чулуудаж, үнээндээ гарахаасаа өмнөхөн буцалгасан данхтай цайгаа аяганы хамт Буга руу дөхүүлээд, зуухны хажуугийн шүүгээнээс түмпэнтэй боорцог, иш нь хугархай шанаганд хийсэн өчигдөр оройны гурилтай хоолны үлдэгдлийг ширээн дээр гаргалаа. Одоо л нэг бүх юм нь бүрдэж цайлахад бэлэн болсон Буга шанагатай хоолон дээр хэдэн боорцог унагаад халуун цай хийв. Тэр хооронд Бадам нөгөө өрөөний шалаар зулах хүүхдүүдийнхээ хажуугаар зайчлан явж цээжиндээ ажлын шар хантааз олж эгэлдрэглээд өөр бас нэгийг Бугын хажууд авчирч орхив. Тэр ажилдаа явахад бэлэн болсон бололтой Бугын өөдөөс харан сууж цайллаа. Буга сая ам нээж
- Энэ Оргой, өнөөх рүүгээ л яваа байх даа?
- Нилээн түрүү Жарантав бид хоёрыг үнээнд гарч явахад зүүн хойд дээгүүр давж яваа харагдсан
- Аан! Цаадах чинь уг нь сахиандаа сайн л юмсан. Өнөөдөр нэг юм амсуулах байгаа
- Харин л дээ. Үгүй ээ тэгээд энэ олны аманд ч үгүй, хамарт ч үгүй гэдэг л болох юм даа.
- Тийм нь ч тийм. Гэхдээ ангийн юм гэсэндээ час хийдэг юмаа.
Нээрээ л тэдний яриа дуусаагүй байхад шахам зүүн хойд толгой дээгүүр буу үүрсэн явган хүн өрөөсөн гартаа нэг тарвага атгачихсан ирж яваа харагдав. Явдлын байрыг харвал нилээн том эд бололтой. Буга, завсраар нь хэдэн ялаа ороод үхчихсэн хуучирсан модон хүрээтэй ойрын мөд угаагүй жижигхэн цонхоор зүүн хойноос ирж яваа Оргойг харж нүдэнд нь үл мэдэг оч гэрэлтэн
- За тэр, мөн ч том амьтан унагаж дээ. Эр хүн хө гэж амандаа шивнэлээ. Түүний нар салхинд түлэгдсэн үрчлээт хүрэн царайд инээмсэглэл тодрон, яарсхийн гарав. Багажны сараа тойрон ирж яваа Оргойгийн үүрсэн бууны гол төмөр дээр өглөөний нар гялтагнан ойно.
- Мундаг том эдээ?
- Муугүй шүү. Хангай дэлхий өнөөдөр надад юмаа харамнасангүй ээ гээд Оргой Бугын үүдний довжооруу том бурхины амьгүй биеийг пүдхийтэл шидэв. Шүүдэрт норж улам тодрон харлах түүний түрийтэй гутлан дээр өвсний жижигхэн ногоон буурцаг үрэнцэрүүд энд тэндгүй наалджээ. Буга
- За, за орж унд уу. Бадам сайхан цай чаначихсан, боорцог ч байгаа л байх. Суудал юү юүгүй ороод ирэх нь. Ажилдаа гарч харагдахгүй бол горьгүй. Өлзийтогтох дохиогоо өгөх гээд урагшаа яваа харагдсан. Тэгэхээр дөхсөн хэрэг.
- Тэгье дээ. Энэ Эрдэнэхүү босоо болов уу?
- Түрүүн би цонхыг нь нүдсэн л юмсан босоо биз. Бодвол Жарантавыг ёроолдож аяга цай эргүүлж яваа байх. Та хоёр ч яахав эдний манай хоёроор зөрөлдөөд л гэдэс гарчихдаг улс даа гэхэд
- Би ч бас ханатай шүү. Хааяа хангайн хишиг хүртээчихээд байгаадаг
- Тэгж байгаа, тэгж байгаа. Одоо ч бараг арьс нь гүйцээ шив дээ. Энэ жилийн зун, намар сайхан болж мэдэхээр байна гээд нэг тамхи гарган асаагаад байшингийн булан тойрлоо. Оргой хамрынхаа нэг нүхийг эрхий хуруугаараа таглан нусаа пүрхийтэл нийж, гараа өмднийхөө гуянд шударсан болоод Бугынх руу орлоо.
Байшингийн нөгөө булангийн хаалганд Өлзийтогтохынх амьдрана. Жарантав мөн л гаднаас орж ирээд аяганы амсар зууж амжаагүй шахам байхад Эрдэнэхүү орж ирлээ Тэрээр нойр нь сэргэж амжаагүй бололтой нүдээ нухлан байснаа ширээний шургуулганаас аяга аван цай хийж уух нь эгээ л энэ гэрийн эзэн гэлтэй. Жарантав
- Үгүй ээ, чи ядаж наад нүүр амандаа худлаа ч гэсэн ус хүргэчихэж байгаа ч. Хэдийгээр царай дорой ч гэсэн наадах чинь чиний нүүр юм байгаа биздээ.
- Харин тийн минийх болохоор л залхуурч байхгүй юу.
- Хн! Чи бид хоёр ч тэгж л таарна даа. Энэ Оргойг хар. Өглөө зүүн хөтөл дээгүүр гүйгээд л явсан сая нэг юм бариад л ирж байгаа харагдана лээ гэхэд Эрдэнэхүү
- Аа тэгвэл тарваганы мах идэх нь дээ гээд арзайтал инээснээ хөдөө газрын хамгийн элбэг идээ болох хатуу хар боорцогноос атган авч аягаруугаа хийлээ.
- За за, хэдэн хүүхдэд маань жаахан боорцог үлдээгээрэй лүд минь гэлээ. Тэгтэл суудлын галт тэрэг нүжигнэн ирж өртөөний хоёр байшингийн өмнө бүр яаж нэг юм тоогоов гэмээр түр зогсоод хөдөллөө. Үйлчлэгч нар нь хаалгаа ч бүтэн онгойлгосонгүй. Зарим нэг нь цонхоороо дохио өгч харагдана. Зэлүүд газрын энэ өртөөн дээр хэн л буугаа аждээ. Дэвтсэн боорцог амруугаа чихэх зуураа цонхоор харж суусан Эрдэнэхүү
- Манай жаран нэгийг эд нар даана ч нэг тоохгүй шүү
- Энд байгаа нь чи бид юм чинь ер нь хэн тоох вэ дээ. Биднээс арай өөр юманд бол эд чинь ядаж л хаалгаа онгойлгоно шүү дээ.
- Энэ муусайн үйлчлэгч нар хүртэл ингэхээр нь ажилдаа ч явмааргүй санагдах юм.
- Заа чи зүгээр залхуурах аяа мөн олж дээ. Нэртэйгээр нь замын даргад наад үгээ хэлээч. Үгүй, ядаж энэ Бугад хэлэхгүй юү.
- Хэлсэн ч яадаг юм.
- За за үг олдлоо. Ядаад наад нүүрээ угаачихаад ийм юм ярьж сур. Хурдал хурдал. Одоо өнөө Буга чинь хашгичаад унана гэсээр гарав.
Тэднийг гарахад суудлын галт тэрэг өртөөний хажуугийн сэтэрхий рүү мурчигнан орж байв. Бадам, Оргой, Буга нар жижигхэн тэргэнцэрт хамаг багажаа ачаад аль хэдийн зам дээр гарахад бэлэн болжээ. Буга дарга тамхиа асаан амандаа зуугаад замын баруунтай нэг их холгүй буусан их бага хоёр гэрийг харан зогсоно. Шөнийн чийгэнд гэрийн бүрээс норсон бололтой тэгтлээ цайрч харагдсангүй. Ямар ч салхигүй учир их гэрийн яндангаас олгойдох шингэн хөх утаа эгц дээшээ суунаглана. Хотны зүүн урд талын үхрийн зэлнээс хоёр хувинтай сүү барьсан Пагма хөгшин гэрлүүгээ мааригнаж, Догсом өвгөн үхрээ бэлчээрт зүглүүлж яваа харагдана.
Ажилд гарна гэхээс Эрдэнэхүүгийн дотор нь загзагнаж, залхуу нь хүрэв ч одоо яая гэхэв явахаас биш гэсэн янзтай ганц нэг сажлан төмөр замын хайсруу орж явтал хажуугаар нь Жарантав авгай явуут дундаа товч бүчээ гүйцээн товчилсоор өнгөрөв. Аминдаа их л яарч яваа бололтой. Түүнийг харсан Эрдэнэхүү “Ямар элэнцэгтээ ингэж яардаг байнаа” гэж үл тоогчийн өнгөөр бодож явав. Ажилдаа явах нь Бадам Жарантав хоёрт өдрийн хугаст ч болов гал тогоо, хэдэн хүүхдийн шуугианаас хөндийрдөг тул хэрэндээ дуртай. Буга дарга Эрдэнхүүг харцаараа чирэх мэт дагуулан ширтэнэ. Эрдэнэхүү нэг их том ам гарган адуу шиг эвшээснээ
- Өнөөдөр хаашаа явах вэ Буга гуай гэж үгээ, амандаа орсон агаартай цуг зажлан, лазандуу өнгөөр асуухад
- Өнөөдөр үү? Өнөөдөр энүүхэн урдруу л явдаг байх даа гэж хэлэх нь бас ч гэж ажилдаа тийм ч шимтэж байгаа шинжгүй ажээ. Буга дарга иймэрхүү байх үедээ өдрийн суудал өнгөрөв үү, үгүй юү бригадаа буулгадаг учир Эрдэнэхүү их дуртай. Зарим өдөр жаахан шоволзоод л, дуу нь чангарч, хэнхэг нь залгаад ирэхээрээ мөд буулгадаггүйг хэн хүнгүй мэднэ.
Тэгтэл урд бондгор дээгүүр Өлзийтогтох алаг морьтойгоо ирж яваа харагдав. Саяын өнгөрсөн галт тэрэгт дохио өгчихөөд буцаж яваа нь тэр. Түүнийг харсан Эрдэнэхүү уртаар санаа алдаж
- Биднийг ажилдаа гарч байхад Өлзийтогтох гуай бууж явдаг сайхан ч юмаа даа гэхэд Бадам авгай
- Юу боллоо гэж буух вэ дээ. Ингэс гээд тороо эргэх байлгүй
- Хн! Мөн тэгэх байхдаа. Биднийг энэ үзүүр тойрлоо л бол орондоо ороод хурхирч өгөх байлгүй гэхэд Буга
- Чи ер нь юунд ингэж хүнтэй барьцаж байдаг юм бэ. Урдахаа л хийж байвал болоо биш үү?
- Заа, за ингээд л намайг загнаад байдаг юм даа гэж амандаа бувтанлаа. Гэтэл Жарантав авгай түүгээр өнгөрч явсан Өлзийтогтох руу
- Өлзий! Хэдэн тугалаа уяад үхрээ тавиарай. Цаад охиноо даавуу угаа гээрэй гэхчилэн баахан захиас хэлэхэд өнөөх нь дуугарсангүй.
- Үгүй, чи дуулав уу, үгүй юү?
- За за хар өглөөгүүр хашгичаад. Чамайг дуулахгүй хэн байдаг юм гэж хахирлах сонсогдов. Ингээд Буга, Оргой хоёр тэргэнцэрээ түрэн түрүүлээд, араас нь хоёр авгай дараалж, хамгийн сүүлд Эрдэнэхүү гэлдэрсээр Бугын бригад ажилдаа гарч байгаа нь энэ.

Олон олон нүцгэн гүвээ толгодын дундах арай шовх өндөрийг нь Өндөр Улаан хэмээн нэрлэнэ. Энэ нь энэ хавьдаа хайрхан нь. Төмөр зам Өндөр Улааныг ороон эргэн тойрны хэдэн толгодыг сэтлэхийг нь сэтлэн, заримыг нь тойрон дэр модон дээрээ сунайтал хэвтсээр хаашаа ч юм зурайн одно.
Өндөр Улааны ар хонхорт өртөөний хоёр цагаан байшин зүүрмэглэж хоцорсон цагаан хун мэт гуниглан дүнсийнэ. Хэдийгээр энэ төмөр зам, энэ хоёр байшин хүний гараар бүтсэн нь тодорхой боловч одоо тэднийг харахад байгаль өөрөө бүтээчихсэн мэт сэтгэгдэл төрнө.
Энэ хоёр байшингийн албан ёсны нэрийг төмөр замын дөрвөн зуун жаран нэгийн өртөө гэх боловч ярианы явцад жаран нэгийн өртөө л гэх болжээ. Тэр ч байтугай тэрүүхэн төмөр зам дугуйран тойрсон тохойг жаран нэгийн тохой хэмээн нэрийдэх болсоор уджээ.
Хөдөөгийн буйдад орших энэ өртөөний дөрвөн буландаа хаалгатай хоёр байшингийн нэгэнд ердөө үндсэн дөрвөн айл амьдрана. Харин нөгөө байшин нь эзгүй. Заримдаа энэ дөрвөн айл буйр сэлгэн нөгөө байшиндаа нүүж орно. Яг адилхан хийцийн энэ байшиндаа яг л хувь заяагаар оногдсон мэт өөр өөрсдийнхөө булангийн хаалганд нүүж ороход нэг их ялгаагүй мэт боловч ингэж нэгээс нөгөө рүү нүүх нь энэ дөрвөн айлын хувьд маш сонин содон үйл явдал төдийгүй, байгаа орчноо ихэд өөрчлөгдсөн мэт санагдаж түүнээ дагаад хүн бүрийн сэтгэл хэдэн хоногтоо чамгүй сэргэнэ. Өглөө оройд гарч орохдоо үүдээ андууран хоосон хаалга татсан тухай бие биендээ ихэд хөгжөөн болгон ярина. Өөрсдийгөө мэдэхгүй хуучин үүдээрээ эргэлдэх нохойгоо хүртэл бүгдээр шоолцгоох нь тэдэндээ бол их л хөнжөөнтэй явдал мэт боловч суурин газрын улс бол бараг өрөвдмөөр.
Энэ дөрвөн айл нэгэн бригад бөгөөд өөрийн гэсэн хариуцсан замын хэсгээ арчилан тордож байх үүрэгтэй. Бригадын дарга Буга гэж жижигхэн биетэй, хурдан хөдөлгөөнтэй, тавь орчим насны хүн. Гэр бүлийн хүн нь Бадам гэж бас л шалвалзсан бор авгай. Эднийх зургаан хүүхэдтэй.
Тэдний эсрэг хаалганд Өлзийтогтох гэж “хүн намайг нүдгүй гээд хэлчих вий” гэсэн шиг том дүрлэгэр хар нүдтэй, өндөр хар хүнийх байна. Насаар Буга даргатайгаа ойролцоо болов уу гэмээр энэ хүн тус өртөөнд морин эргүүл хийнэ. Эднийх долоон хүүхэдтэй. Хүүхдийнхээ тоогоор нэгээр илүү учир Өлзийтогтох заримдаа “За даа манайх ч олон хүүхэдтэй айл” гэж ирээд л ямар нэгэн шалтаг шалтгаан тоочоод авахаа мэднэ. Авгай нь Жарантав гэж нэг их цагаан шүд яралзуулсан туранхайвтар бор авгай. За тэгээд хөдөөгийн өртөөнд цайвар царайтай хүн ховордоо. Улаан ягаан хүн бол цайруудаа орчихно. Энэ хоёр айл унааны ганц нэг морь, саалийн хэдэн үнээтэй төмөр замын хишгийг хүртээд насаараа зам дагасан айлууд.
Гурав дахь хаалганд нь Эрдэнэхүү хэмээх залуу амьдрана. Бас л нэг бараандуу царайтай, дунд зэргийн нуруутай, худлаа инээсэн залуу байх. Анх энд ирэхдээ намхан таргавтар улаан хүүхэн дагуулан ирсэн боловч юу нь болоогүй юм бүү мэд хагас жил хэртэй болоод нэг өглөө энэ айлын ганц өнгөтэй эд болох нугастай толийг нь аваад арилж өгөх нь тэр. Түүний хойноос Эрдэнэхүү яваа ч үгүй. Шинэхэн улс байсан болохоор бусад нь ч нэг их хаая, хүүе болоогүй тэгэсхийгээд өнгөрсөн. Одоо тэр хүүхэн бараг мартагдаж дээ. Эднийд нэг ширээ, хоёр яйжгий сандал, пүрш нь сунасан ганц цагаан ор, нэг хүрэн чемодан, ганц майжийсан бакаль гээд үндсэндээ болчихно.
Дөрөвдөх хаалганд өнгөрсөн жил цэргээс халагдаж ирсэн Оргой нэртэй жирвийсэн хар сахалтай, өргөн духтай, бүдүүн дуутай ханхар цээжтэй, онигордуу нүдтэй бас ганц бие залуу амьдрана. Хэдийгээр ганц бие боловч эмх цэгцтэй, мөнгөн тоногтой эмээл, нэгдүгээр утас нь тасраад залгачихсан гитар, дуугардаг эсэх нь үл мэдэгдэх пянз тоглуулагч, радио хүлээн авагч, нүүр гар угаах тосгуур, ганц нэг хоолны сав аяга халбага харагдах нь Эрдэнэхүүгийнхээс арай дээр. Мөн байшингийн арын өөрийн эзэшлийн сараандаа цоо шинэхэн ИЖ мотоцикль сойчихсон. Ер нь их чамбай.
Замын эсрэг талд цахилгаанаар ажилладаг гүний худагтай. Ажлын шаардлагаар энэ өртөө цахилгаан, утас, ус унаа сайтай. Худгаас баруун урагшаа бараг саахалт хэрийн зайд түрүүний Буга даргы харж зогссон Догсом гуайнх байна. Догсом гуай төмөр замд ямар нэгэн хамааралгүй, нутгийн айл юм. Ус, унааны сайханд нь татагдаад энэ жаран нэгийн тохойноос холдож чаддагүй. Эхэн үедээ төмөр замд хэт ойрхон буулаа гэж хөөгдөхдөө хөөгдөж, туугдахдаа туугдах хэдий ч эндээс нүүсэн нь үгүй. Одоо бол төмөр замын томчуулаас хааяа үүгээр явж өнгөрхөд л энэ яриа сөхөгдөхөөс бусдаар бол гайгүй. Иймэрхүү яриа гарвал Догсом гуай тэгэсгээд дуугаа хураачихна. Дамжуулж яваа хүн нь Өлзийтогтох тул Пагма хөгшин зуухныхаа аман дээр сууж байгаад л аргална даа.
Иймэрхүү янзын таван айл энэ хөдөөний өртөөнд амьдрана. Уг өртөөнд өглөөд урдаасаа хойшоо, өдөр нь хойноосоо урагшаа явж байгаа суудлын галт тэрэг хоёр хормын зайтайгаар зогсож өнгөрнө. Энэ хоёр суудлын галт тэрэг өглөө өдрийн баримжаа болохоос гадна энэ таван гэрийн амьдралын хэмнэлээс салж боломгүй нэгэн хэсэг болно. Өглөөний суудал өнгөрөхөд айл бүр үнээ малаа сааж бэлчээрт нь гаргана. Зуны цагт юм бол бригад өглөөний суудалтай зэрэгцэн ажилдаа гарсан байх ёстой. Өвлийн улиралд бол арай ч бас тийм эрт гарч чадахгүй. Угаасаа өглөөний суудал ирэхэд нар ч гараагүй байдаг болохоор тэр. Харин тэр үед босцгоосон байвал их юм.
Харин Өлзийтогтохын ажил бол бусдаасаа арай өөр. Морин эргүүлийн үндсэн ажил нь өөрийн хариуцсан хэсэгт мал оруулахгүй, замын хоёр талын өргөст торны бүрэн бүтэн эсэхийг шалгаж засах ажил хийнэ. Хэдий тийм ч энэ бригадад хамаарагддаг тул хүн хүч хэрэгцээтэй үед замд гарч ажиллах нь ч бий. Ажлын онцлогоос болоод тэрүү нилээд аашлах зандрах аястай. Мэдээж өөрсдийнхөө малыг гоочлоод байхгүй. Тэгээд л үлдсэн нь Догсом гуайнх учир тэднийд очиж хууль дүрэм ярьж мундагдана даа. Пагма хөгшин ч андахгүй. Орны хөндийд ганц нэг шилтэй нэрмэл хэзээний бэлэн, түүнийгээ гаргаад урд нь тавьчихна. Тэр дуусахын багцаанд дарга бол дарга, ажил бол ажил гээд л эхлэхэд нь дахиад нэгийг гаргана. Хөгшин хүний дархан мэхэнд орсон Өлзийтогтох өдрийн суудлын сургаар тэднийхээс гуйвж дайвсаар гарна. Уг нь бол шар модоо өргөөд ихэмсэг нь аргагүй зогсож өнгөрөөдөг хүн чинь заримдаа баруун орны урдуур хурхирч өнжих нь ч бий. Арганд орсон ийм үед нь Догсом гуай алаг морийг нь унан зам дагасан аль нэг бондгор дээр зогсоод галт тэргэнд хэзээ язааны морин эргүүл аятай дохио өгөөд өнгөрөөчих тохиолдол бас байна. Гэсэн ч энэ өртөөний ажил явдгаараа явж л байгаа нь тэр. Энэ өртөөний хариуцсан газарт элдэв зөрчил гарах нь үгүй.
За тэгээд иймэрхүү янзтай өдөр хоногийг өнгөрөөж ядаж байсан жаран нэгийн өртөөнийхөнд зуны эхэн сарын энэ өдөр буюу Буга дарга алсыг ширтэж тамхиан татаж, Оргой нэг бүдүүн бурхи буудаж, хоёр авгай үглэдгээрээ үгэлж, Эрдэнэхүү залхуурдгаараа залхуурч эхэлсэн яг энэ өдөр уг өртөөнд урд нь хэзээ ч болж байгаагүй, цаашдаа ч болохгүй байж болох нэгэн явдал болох юм гэж хэн, хэрхэн яаж мэдэх билээ дээ.
Бугын бригад өнөөдөр гэрээсээ нэг их холдсонгүй. Тэрүүхэн хавьдаа юухан хээхэн хийж өнгөрөөв. Өнгөрөөх ч гэж дээ Эрдэнэхүү л доторхоо ил гаргаад байгаа болохоос үнэндээ бол хүн бүр дор бүрнээ өдрийн суудлыг хүлээж байгаа нь илт. Буга энд тэнд ганц нэг хэмжээ тавьж, хоёр авгай замын хажуугаар сагсайтал ургасан хэн өгсөн нь мэдэхгүй ч айраг гэхээр бүгд мэддэг том далбагар ногоон навчтай, шүүслэг ягаан голтой сонин нэртэй ургамалыг зулгаан замын хажуу руу чулуудна. Сул шороонд ургасан болоод тэр үү нэг их хүч орохгүй сугарах нь нэгэн бодлын амар. Эрдэнэхүү, зулгаалтаас суларсан шороог дээш нь шууж тэгшилнэ. Хуучин дэр модноос тосны нэтгэрсэн үнэр хамар цоргино. Оргой нэг томхон лантуу мөрөн дээрээ шидчихсэн нэг нэгээр гишигхээр алхаанд ойртоод, нэгийг алгасахаар холдоод байхаар суулгасан дэр модон дээгүүр эв дүйгүүхэн алхлан хаа нэг сугарч, суларсан хадаасыг лантуудан явна. Тэгснээ тэд түр амсхийн замын төмөр дээр зээглэн сууцгааж, зарим нь тамхилна. Наранд халсан зам төмөр тэдний бөгснөөс халуу төөнүүлнэ. Тэгтэл тэдний доороос үл мэдэг чичиргээ мэдрэгдэхэд бүгд хойшоо галт тэрэг ирэх зүгрүү харцгаалаа. Үнэхээр хоёр сэтэрхийний цаана галт тэрэг дохио өгөх нь бүдэгхэн сонсогдов.
Нарны туяанд Догсом гуайн хоёр гэр өглөөнийхийг бодвол учиргүй цайсан харагдана. Их гэрийнхээ хаяаг байдгаар нь шуусныг бодоход Пагма хөгшин өдрийнхөө будаатай цайг чанасан бололтой. Яг л өдрийн галт тэрэг ирэхийн алдад Пагма хөгшин цайгаа чанаж, хэд гурван годгор борц үйхээ мартахгүй. Тэднийх рүү харц гүйлгэж зогссон Эрдэнэхүү
- Пагма гуайн цай ч мөн аатай шүү. Өнөөдөр даллахгүй юм байхдаа гэж илт горьдсон өнгөөр хэлэхэд Бадам
- Ишш! Эрдэнэхүү минь ингэж айлын тогоо өнгийж суухаар өөрөө нэг хүүхэн олж ирээд цайгаа чануулахад яанаа
- Хн! Манай энэний цайг чанадаг хүн Пагма хөгшин, чи, бид гурваас өөр байдаг юм уу. Үгүй ээ тэгээд тэлээ хурга шиг энэ хэдэн гэрийн хоолонд бүүр зоолох маягтай шүү ха ха гэж Жарантав авгай тачигнуулан инээв. Жарантавын инээд чимээ анир үргээж тэрүүхэн тэндээ цуурайтах шиг. Гэхдээ хэн хүнд тийм ч таатай сонсогдсонгүй.
Дунд гарын жижгэвтэр ширмэн тогоонд тослог шаргал цай зөөлөн галын аясаар пур пур буцлан гэрээр нэг хуурсан гурилны түлэнхийвтэр үнэр ханхлана. Босгоны цаана том бор нохой урд хоёр хөлөн дээрээ эрүүгээ тавин хэвтэвч ус бөнжийсөн чийгтэй сарьсан хоншоор нь үе үе өөрийн эрхгүй татвагнах нь цайнд үйсэн борцны үнэрийг авсаных бололтой. Пагма хөгшин цайнд хөвөх хэдэн борцыг галын хайчаар сурмаг гэгч нь чимхэн авч хөнгөн цагаан царан дээр гаргаад явган ширээний дэргэд суугаа өвгөн рүүгээ түлхлээ. Догсом борцны шар өөхтэй хэсгээс нь нэг огтлон үмхэв. Борцолсон өөхний хуршмал хэрнээ тааламжит амттай тос нь хоёр завжаар нь юу юугүй сул асгах мэт тархан уусахад тэрээр өөрийн эрхгүй завжаа шилэмдэн сорно. Тэр мөн хэдэн хэрчмийг хөгшнийхөө аяга руу унагаад Пагмын өгсөн цайг зөрүүлэн авангаа онгорхой үүдээр алсыг ширтэн
- Цаадуул чинь бууж яваа болов уу? гэж гэрийнхээ хэн нэгнийг хүлээх мэт асуув.
- Тэд өнөөдөр нэг их холдсонгүй шүү дээ. Энүүхэн урдруу л өнжлөө гээд гэрийнхээ хойдруу харц гүйлгээд
- Нар голлоод өдрийн суудал ирж баймаар юм удахгүй буух биз.
- Цай халуун дээр даллавал. . .
- Өчигдөрхөн ирж цай ууцгаасан. Өдөр болгон дуудах юм гэж хаа байхав. Өнөөдөр угаасаа багахан чанасан. Өөрөө л ууж үз.
- За ганц аяга цай шүү дээ
- Тэр нь ч тийм л дээ. Гэхдээ аяга цайны төлөө энэ халуунд наашаа сажлах гэж эдэнд ч хэцүү байлгүй. Өдөржингөө наранд явсан улс
- За тийм ч байхаа даа.
Ийнхүү хоёр хөгшин ярилцаж суутал өдрийн суудал олон, олон цонхоо гялтагнуулсаар ирж зогслоо. Гэрийн хаалгаар харахад наранд гандсан мэт бүүдгэр ногоон суудлын тэрэг зэрэглээн дунд жирвэлэх нь их хол газар сульдатлаа давхиад, амьсгаадан зогсох мэт харагдана. Бараг л зогссон үгүй нь мэдэгдэхгүй шуртхийгээд л өнгөрдөгсөн өнөөдөр Догсом өвгөнийг цайгаа хоёр гурав оочуулчихыг бодоход их л удах шиг санагдан
- Өнөөдөр юун овоо сүрхий удах юм? гэхэд
- Харин л дээ. Өнөө хүүхдүүд арай л ирэх болоогүй баймаар гэж Пагма хөгшин өөрийн хэдээ бодож амжив. Үнэндээ бол энэ хоёр хөгшин хөөгдөн туугдан энэ жаран нэгийн тохойг бараадаад байдгийн нарийн цаад учир нь ердөө л энэ. Хот оронд суух муусайн хүүхдээ ирж очиход нь унаа унштай гэж энэ хавиар нутаглаад нилээд хэдэн оныг үдэж, одоо бараг өртөөний орон тооны бус айл болчихоо шахаад байгаа юм.
Өлзийтогтох өнөөдөр хууль дүрмээ яриагүй учир алаг морьтойгоо өөрийн биеэр дохиогоо өгөхдөө мөн л өртөөнөөс нэг их холдсонгүй. Зөвхөн хоёр хөгшин ч биш бусад бүх л хүмүүс галт тэрэг үл ялиг удаан зогсохыг анзааран дор бүрнээ сортолзов. Галт тэрэг зогсоолоос хөдлөхдөө ямар нэгэн юмаа үлдээсэндээ харамссан юм шиг дуут дохиогоо ёнгинуулан алгуурхан хөдөлж, өртөөний хажуугийн сэтэрхий рүү уурлах мэт мурилзан оров. Хүн бүр галт тэрэгний сүүлийн хэсгийг өртөөний хоёр байшинг өнгөртөл ширтэн зогстол урт хархан гэзгээ задгай тавьсан, цайвар өмдтэй, цагаан цамцтай гартаа нэг цүнх барьсан бүсгүй зогсож байх нь тэр.
Пагма хөгшин хэзээний харчихсан
- Хөөе! Догсомоо тийшээ дурандаач. Зам дээр нэг юм гялайгаад байна гэхэд Догсом
- Юу? гэж үл итгэсэн янзтай дуугаран цайнаасаа салж ядан байтал Пагма хөгшин
- Үгүй ээ, чи хурдал гэмдээ. Наад аягатайгаа тавьчихаач хэн л авав гэж хэмээн нилээн адгуу дуугаар хэлэв. . .

За хө ийм нэгэн тууж ингэж эхлэх бөгөөд цааш үргэлжлэх нь зайлшгүй боловч зарим нэгэн андын зөвлөснөөр бүгдийг нь блог дээрээ тавихгүй юм байна. Та бүхнээсээ хүлцэл өчмүй. Бодвол хэвлэгдэх юм байхаа даа. Бүрэн эхээрээ...

Аудио - 1 (Товч)

БНСУ-д ажиллаж амьдардаг монголчууд маань MGLclub гэдэг дундын сайт ажиллуулан мэдээ, мэдээллээ солилцдог бөгөөд уг сайтын интернет радио буландаа миний зарим нэг өгүүллэгийг хөтлөгч Батаа хэмээх залуу уншсаныг нэрэлхэлгүйгээр чирээд ирлээ. Энэ дашрамд тус сайтын хамт олонд болон хөтлөгч залууд баярласнаа илэрхийлж бүгдэд нь сайн сайхныг хүсье! Бүрэн эхээрээ...

Вансэмбэрүү цэцэгс (Зураг)

Вансэмбэрүү хэмээх энэ сайхан цэцэг далайн түвшинээс 3000м-ээс дээш өндөрт ургадаг гэдэг юм билээ. Бидний очсон энэ газар бол Баянхонгор аймгийн Баянговь, Богд сумын заагт орших Их Богд хайрхан юм. Яг энэ цэцэгс 3600м орчим (GPS-ээр хэмжсэн)өндөрт хадан хавцал, сайр уруудаан ургасан байв. Нийтдээ дөчин хэдэн ширхэг байсан. Их ховор харагддаг энэ цэцэгсийг бид (манай гэр бүлээс гадна өөр хоёр гэр бүл явсан)ийм олноор нь харсандаа ихэд олзуурхсан шүү. Зарим нэг маань ямар нэгэн хүслээ шивнэж харагдсан. Жишээ нь манай бага хүү маш удаан эвдэрдэг усан буу хүсэж байгаагаа шивнэж байсан.















Бүрэн эхээрээ...

Блогоор аялсан түүх - 15

Энэ удаа бас нэгэн блогийг танилцуулмаар санагдлаа. "Цуглуулагч" хэмээх этгээд ч гэмээр нэрлэсэн энэ блог нь одоохондоо монгол зохиолчдын википедиа (wikipedia) хэлбэрээр бичигдэж байгаа юм байна лээ. Яваандаа гадаад зохиолчид ч нэмэгдэж магадгүй юм уу гэж санагдсан. Уг нь ноднин эхэлсэн энэ блог дундаа нилээн завсартай байсныг бодоход хөтлөгч нь зав зайгаараа л амжуулдаг байх. Хөтөлж буй арга барил нь нилээн өргөн хүрээнд бараг бүтэн сайт байвал зүгээр юм даа гэж бодогдсон. Өөрөөр хэлбэл хэрвээ ганц хүн хөтөлж байгаа бол их л нүсэр ажил юм даа гэж бодогдов. Гэхдээ үр өгөөж нь үнэхээр их юм. Ялангуяа тухайн чиглэлийн оюутан залууст. Олон хүн орж байгаасай гэсэн үүднээс өөрийн блог танилцуулдаг буландаа оруулахдаа таатай байлаа.
Бүрэн эхээрээ...

Гэрэлт цалиг

Бүрэн эхээрээ...

Хуучин ном (Өгүүллэг)

Нэг мэдсэн чинь өвгөн өрөөсөн гартаа сийрсэн цагаан малгайгаа хумиад базчихсан байрныхаа гадаах сүүдрэвчинд “Яана гэнээ чи. Насандаа нэг бүтэн ном уншиж үзээгүй байж үлдсэн гурван номыг минь авах гэнээ чи. Хэзээ байтлаа чи номонд ингэтлээ хайртай болчихоов. Би ямар чамайг мэдэхгүй биш. Бас л нөгөө архиа гудрах гэж байгаа биз. Тэгж ч ярихгүй ээ хүү минь” гэсэн уур унтуунд ороогдон нилээн амьсгаатай сууж байв. Сая чухам юу болоод өнгөрснийг ухаарах сөхөө одоо л орж байх шиг.
“Наад муу цаасыг чинь хэн ч уншихгүй за юу, зарагдах ч үгүй. Харин ч би ганц нэгээр нь зарж өгч байгаад баярла. Одоо та нарыг уншдаг хүн гэж хаа байсан юм. Та нарын үе чинь өнгөрч байна шүү дээ, хөгшин зөнөгөө. Ер нь чиний зохиолч гэж юу байсан юм бэ, айн!” хэмээн чарлах согтуу хүүгийнх нь дуу чихэнд нь хадна. Баруун шанаа нь халуу дүүгэхийг сая анзаарч, чичирхийлсэн гараараа сэмхэн дарж үзвэл гайгүй нь ч гайгүй бололтой.
Цээжнийх нь гүнээс гомдол харууслын хар манан багтаж ядан огшиж, хүүгийн тухай бодол гашуун нулимс дагуулан гадагшилна.
“Даанч яав даа хүү минь. Хөгшин болсон эцгийгээ ингэж ч зовоох гэж. Чамд ер нь юу дутлаа гэж энэ хар усыг эцэс төгсгөлгүй гудрана вэ. Миний хүү чинь ийм ч амьтан яваагүй шүү дээ. Ханьтай бол ханьтай, үртэй бол үртэй, ажилтай төрөлтэй, амьдралтай гялалзаж явсан хүн чинь одоо ийм дээрээ тулчих гэж. Ямар гээчийн хар дон хүүг минь ороочих нь энэ вэ, бүү мэд. Муу эх чинь чамайг ийм байхыг хараагүй нь яамай даа. Би ч одоо дүүрч. Үхэж өгдөггүй өгөр толгой үүнийг л үзэх гэж өдий хүртэл салгалж яваа юм байлгүй дээ, чааваас гэж. Уг нь эмгэн бид хоёрын хүсэж, хүсэж олсон хорвоо дээрх ганц үр юмсан даа” гэж бодон мохоо хутгаар өрөө зуруулах мэт тэртээ цаанаас эхэр татан санаа алдлаа. Үүнээс цааш өвгөн уйлсангүй. Циймэл хоёр нүдэнд нь тунарч ирсэн нулимс нь зовхио давалгүй үлдэв. Дахин нэг санаа алдсан өвгөн
- Заа, за. Энд ингэж суугаад яахав. Аягүй бол байрны хэдэн хөгшид мөдхөн гарч ирнэ. Тэгээд л нэг их хийх ажилтай болсон юм аятай муу хүүг минь хиймэл шүдээ амнаасаа унагачихаа алдан муулцгаах юм болох биз гэж хэн нэгэнд ярьж байгаа юм шиг амандаа үглэх нь саяхан гэртээ байж суух газаргүй болтлоо агсам тавиулж, эгээтэй л зодуулчихаагүйгээ албаар мартан, ганц хүүгээ өөрийнхөө бодлоос ч, өрөөлийн амнаас ч өмөөрч буй бололтой.
Өвгөн малгайгаа өмсөх гэтэл гурван ном хийсэн нэг муу даавуун уут бугуйнд нь санжих ажээ. Хэдийдээ аваад гартаа угласнаа ч санах юм алга. Хүүгийнх нь агсам тавих шалтаг ердөө л энэ хэдэн ном. Хэдэн жилийн өмнө нутгийнх нь нэг том ой болж нутгийн зөвлөл нь өвгөн зохиолчийн номыг хэвлүүлж өгсөн юм. Магнайгаа хагартал баярласан өвгөн номын дэлгүүрээр хэдэн номоо тараадаг ажилтай болсонсон. Тав арваар нь авч явж чадахгүй ээ зайлуул. Гурав гурваар нь зөөдөг ухаантай. Тэрнээс хойш бараг хоёр жил өнгөрөө юу даа. Өнөөдрийн энэ гурав нь хамгийн сүүлчийнх нь. Заримыг нь хүн хард бэлэглэсэн байх, зарим нь ч зарагдсан байх. Ихэнх нь чухам хайчсаныг өвгөн мэдэхгүй. Тэр нь ч дүүрч. Харин өвгөн номоо тараах далимдаа хаа нэг таньдаг хүн таарвал мэнд ус солилцсон шиг явах нь хэдий насанд дарагдсан ч гэлээ хүний тоонд багтаж яваагаа мэдэрч, ёстой л нэг сайхан байдагсан.
Үнэн хэрэгтээ өвгөнөөс илүүтэйгээр уг номыг хүү нь борлуулсан гэхэд болно. Бараг өдөр бүр шахам шартах түүний шараа тайлах хамгийн сүүлчийн арга нь энэ байлаа. Эх нь өөд болсноос хойш бүрэн бүтэн байсан энэ айл долоон жилийн дотор юу ч үгүй болсон. Байгаагаас ханхай оргисон гурван өрөө, хоёр түлэнхий сав, нэг муухан цагаан ор, эвдэрч унахаа шахсан ширээ сандлаас өөр юмгүй болтол нь хоосолсон өвгөн зохиолчийн ганц хүү өнөө өглөө гэртээ ирээд хамгийн сүүлчийн гурван ширхэг номыг авах гэлээ гэж өвгөн аавтайгаа муудалцсан ажээ. Тэр ч байтугай хүүгийн агсамнахдаа хаа хамаагүй савчсан гар аавынхаа шанааг оносон нь тэр аж. Санаатай, санаагүйг хэн мэдлээ дээ.
Өвгөн сийрсэн цагаан малгайгаа нэг гартаа, нөгөө гартаа даавуун ууттай номоо сайн гэгч нь атгасаар, хүн харахад гэлдрэх авч өөртөө бол нилээд дориухан алхалж явна. Моддын навчис хөгжөөх салхины хөнгөхөн сэвшээнд шингэн буурал үс нь намирч, ягаахан хуйхан дээр нь намрын налгар нар гялтганан ойно. Өлөн хиртэй дотуур цамцныхаа захыг товчилж, өмдөө баахан дээш нь татсан тул богиндсон шуумган доор нь маажиг хар гутал нь илхэн харагдана. Тэрээр энэ бүхнээ анзаарсан шинж алга. Уначихгүйг хичээн ус гүйлгэнэсэн циймэл нүдээр урдах замаа ширтэн явна. Уг нь намрын нар налайсан сайхан өдөр санж. Хотын гудмаар хүмүүс энэ өдрийн тийм ер бусын сайхныг анзаарсан шинжгүй хаа нэг тийшээ яаралдан сүлжилдэнэ.
“Аргагүй дээ, өдийд чинь сургууль соёл эхлэх цаг тулчихаад тул залуучууд, оюутнуудын ид бужигнадаг үе дээ” хэмээн өвгөн бодоод ямар нэгэн юманд хөхин баясах шиг эсвэл юунд ч юм атаархах шиг болоод хөнгөн санаа алдлаа. Өвгөн зохиолч их хотын урсгалд ороод, ихийн их гомдлыг тэрүүхэн зуур мартжээ. Иймдээ ч тэр өөрийгөө урж, тасчин байж эсвэл уяран хайлж урсдаг уран бүтээлч байх.
Өвгөн өөрийнхөө явдаг, тэр байтугай амьдралынхаа ихэнх үед алхаж өнгөрөөсөн тэр л гудамжаараа явж байлаа. Хэд хэдэн их сургууль зэрэгцэн орших энэ гудамжинд цаг цагийн оюутан залуус хөлхөлдөн байдаг тул ёстой л мөнхийн залуу гудамж гэлтэй. Зөрөн өнгөрөх залуусын царайг ажин явахдаа “Энэ гудамжинд инээмсэглэл тасардаггүй байх” гэсэн ер бусын гэрэлт бодол зурсхийнэ. Энд бас гадаад монгол холилдсон нэртэй нэгэн номын дэлгүүр бий. Өвгөн өөрийн мэдэлгүй тийшээ явж байгаа. Энд ирж номын далайд умбан орчноосоо тасран жаргадаг гэж байгаа. Усан дунд ямар ч том амьтан хүнддэггүй шиг номон дунд байхдаа өвгөн хэзээ ч хөгшддөггүй юм. Юу ч худалдаж авахгүй хэрнээ тэр номнуудыг гарчигласан шиг зүгээр л барьж тавилан явах нь түүнд юутай ч зүйрлэшгүй жаргал болно. Уг нь өвгөн зохиолчийнд ийм их биш юмаа гэхэд өөрийгөө саатуулчих хэмжээний номын сан байсан уу гэвэл байсаан. Одоо байхгүй. Ад зэтгэрийн дон шүгэлсэн нэгэн муухай гар босож суух хооронд нь шургалсаар байгаад одоо зүгээр л сарзайсан тавиур л үлдсэн.
Өвгөн өнөөдөр ч гэсэн номын дэлгүүртээ ирлээ. Дэлгүүрийн хүүхэн
- Өө, сайн байна уу? Хэн гуай. Сониноос таны нэг ном зарагдсан шүү гэж их л баясангуй өгүүлээд түүнд номны тооцоо болох зургаан мянга хоёр зуун төгрөг өглөө. Зарим хүнийх хорь гучаараа зарагддаг байхад өвгөнийх бараг гурван сарын хугацаанд ганцхан зарагдаж. “Одооны хүмүүс ном бага уншиж байна гэж би хэлэхгүй ээ. Цаг цагт хүмүүс ном уншиж л байсан. Уншсаар ч байх болно. Харин хүүгийн хэлснээр намайг л хүмүүс уншихаа больсон нь үнэн бололтой. Хоцрогдоно гэдэг нь энэ юм байхаа даа. Гэхдээ яах вэ гэрээсээ хоосон гарсан хүн чинь хэдэн төгрөгтэй болчихлоо. Энэ чинь бас л буян шүү дээ. Хөөрхий, миний номыг авсан хүний буян нь дэлгэрч яваг. Надад ямар их тус хийж яваагаа мэдэхгүй л яваа байх даа, зайлуул” гэж бодон зогсов. Мөнгийг хоёр гардан авахдаа өвгөний гар салганаж байв. Хэн ч харсан өдий насны хөгшин хүний гар ингэж салганах нь энгийн үзэгдэл мэт боловч үнэн хэрэгтээ өвгөн зохиолч ойрд зарагдаагүй ном нь зарагдсандаа, огт санаагүй байсан мөнгө гэнэт гараад ирсэнд баярласандаа салганан чичирч байлаа. Энэ зургаан мянга хоёр зуун төгрөг сард оногддог түүний тэтгэвэрийн хэдээс илүү үнэтэй бас илүү жинтэй. “За, өнөөдөр сүү авч, нэг сайхан сүүтэй цай чанаж ууя байз” гэж санах түүний сэтгэл зүрх баяраар бялхаж байв. Мөнгөө өвөртөлсөн өвгөн
- За, өвөө нь баяжиж орхилоо. Бүр баярлаад бүр сүйд гэж нүүрнийхээ түмэн үрчлээг яран байж инээмсэглээд
- Энэ гурван номоо зөрүүлээд өгчихнөө гээд хүүтэйгээ булаацалдан байж авчирсан өнөөх сүүлчийн номнуудаа өгөхөд
- Таны ном ч цагтаа энэ байтугай зарагдаж байсан байлгүй гэх худалдагч бүсгүйн ухаалагхан урмын үг өвгөний алдарч буй сэтгэлийн ончийг атган авах шиг санагдсан ч ахмад хүний ухаалаг зангаар
- Цагийн юм гэдэг цагтаа шүү дээ хүү минь. Тэр цагийн юмаар өнөө цагт гул барьж яаж болох вэ дээ гэлээ.
Энгэрийнхээ дотуур халаасанд мөнгөө лавхан хийсэн өвгөн сурсан зангаараа дэлгүүрийн тавиур дээрх номнуудыг нүд гүйлгэн явна.
“Өнөө цагийн ном гэдэг зураг хөрөг, хийгээд цаас цавуу нь хүртэл мөн ч сайхан болжээ. Бидний үед ямархуу байлаа даа. Манай үеийнхний номнуудыг хүртэл өнгө будаг нь гялалзаад сайхан хэвлүүлж тавиур тавиураар нь өрж тавьсан байна. Бодвол үр хүүхэд нь л ингэдэг байх даа” гэж бодоод санаа алдав.
“Үгүй ээ тэр, зураг хөргийг нь хараачээ яг л амьд сэрүүнээрээ, өчигдөрхөн авхуулсан юм шиг яасан ч сайхан гараав дээ. Энэ хэнийг хараач, бүр яг над руу хараад байгаа юм шиг. Энэ маань л гэхэд
. . . Бод л доо та нар! Тэгэхэд
Шиврээ борооны дусал
Шивээлсэн жадны үзүүрт бутарч
Шинелийн хормойд
Шингэж явсым . . . гэж бичиж явсан хүн шүү дээ. Уянгын халил гэж энийг л хэлдэг байх даа. Агуудаа агуу миний муусайн найз нар. Цаг үе биднийг юу гэж хэлэх нь яахав ээ. Бид л цаг үедээ хүн шиг явсан бол болох нь тэр” гэж өнгөрсөн үеэ өнөө цагийн өнгө аясаас өмгөөлөн бодов. Түүнтэй залгаа шахам тавигдсан номын зургийг харж
“Энэ нөгөө зурагтаар ойр ойрхон гардаг хүү байна. Биднийхээс жаахан өөр ч гэлээ бас л сайн бичдэг хүү шүү. Аргагүй биз дээ та нарын минь цаг үе өөр юм. Би ч бас уншихгүй биш уншдаг юмаа. Араасаа гарч ирж байгаа ирээдүйгээ харахгүйгээр үргэлж л өмнөхөө гөлрөөд явна гэж юу байхав. Бид чинь үе үеийн тасарч үл болох гинжин хэлхээ шүү дээ” хэмээн эгээ л ямар нэгэн сурвалжлагчид ярилцлага өгч буй мэт бодов. Тавиураас тавиур хооронд тэр байтугай номноос номны хооронд түүний бодол тэлээлэн урсана.
“Энэ зохиолч хүү лав миний хүүгээс насаар дүү дээ. Гэтэл ийм сүрхий байх гэж. Хүүгээ би зохиолч бол гэж шаардаагүй шүү дээ. Зүгээр л номыг сэтгэл зүрхнээсээ уншдаг хүн болоосой гэж хүссэн. Тэгсэн бол өдийд амьдралд хайртай хүн явахгүй юү. Юу боллоо гэж хамаг байдгаа өөрийн гараар үгүй хийж явахав” гэсэн бодол нь харуусал болон хувирав.
Тун удалгүй өвгөн номын дэлгүүрийн эргэдэг хаалгаар түүртэх маягтай гараад гудамж өгсөн гэлдрэв. Ийн гэлдрэхдээ тэртээ холын гэгээн алсад гэгэлзтэл санаа алдуулсаар харваж одсон хэдэн нөхөдтэйгээ эргээд нэг уулзсан мэт санагдан сэтгэл нь хөнгөрчих шиг болов. Тэрээр тэрүүхэн буланд байрлах усан сангийн хажууд очин хэсэг суулаа. Намрын нар хамаг л чадлаараа халах авч цаанаа нэг тамир муутай. Цагтаа ажиллаж байсан энэ усан сангийн чулуун хашлаган дээр одоо хэсэг хүмүүс хуучин ном зардаг болжээ. Өвгөн тэрийг ч гэсэн үзэхгүй байж чадсангүй. Цаахан талд нь жижигхэн зөөврийн тэрэгтэй квас зарж байгаа харагдана. Өвгөнийг идэрхэн явахад энэ квасыг том том грушикээр л зардагсан. Одоо ч нэг муу жижигхэн хальсан аяганд зардаг болжээ. Түүнийг ном руу очиход тэндээс хуучирсан номны нэгширмэл үнэр хамар цоргих шиг болов. Халуунд хуучин цаас халсандаа тэр байх. Энэ үнэр өвгөнд тийм ч муухай санагдсангүй. Яагаад ч юм гэрийнх нь хуучин номын сан үнэртэх шиг цаанаа нэг таатай. Өвгөн зохиолч ганц нэг ном үзэн, авахгүй ч гэсэн үнийг нь сонирхон явав.
Тэгтэл . . . Тэгтэл яасан гээ. Өвгөний нүдний буланд нэгэн халцархай хүрэн хавтастай ном сэрвэлзэн үзэгдэв. Шаргалтаж хуучирсан хуудас нь ямар нэгэн далдын совин даллах мэт зөөлөн намирах тэр номыг хараад өвгөний зүрх өөрийн эрхгүй хурдан хурдан цохилж, амьсгаа нь давчдаж ирэх нь тэр.
“Мөн гэж үү? Арай биш байлгүй дээ” гэж бодон өвгөн алгуурхан дөхлөө. Тэрээр уг номыг гартаа барин барьталаа бүрэн дүүрэн итгэж өгсөнгүй. Гэтэл өвгөн чичирч салганасан гараараа халцарч холцорсон хавтастай номыг эргүүлж тойруулан үзээд
- Мөн байна. Эвий минь гэж тэр чигээрээ мөн байна гэж эвгүй саарал хоолойгоор цахиртан дуугараад, номыг амандаа барин үнсэх ая үзүүлэхэд номны хуучин хавтасыг түүний амнаас савирах цагаан шүлс норгон толботуулав. Ном зарж байсан тарган бор авгай ухасхийн босож
- Хөөе! Өвгөн гуай, та чинь яасан заваан юм бэ? Яах гэж наад номоо заваартуулаад байгаа юм. Одоо ингээд шүлстэй номыг чинь хэн авах юм. Балиар хог вэ. Алив цаашаа, цаашаа гэж хажиглан хөөхөд өвгөн ээрч мууран
- Үгүй ээ, энэ ном чинь хүүхээ . . .
- Та дийлэхгүй ээ, дийлэхгүй. Өөрөө авч чадахгүй байж хүнд гай болоод гэж үглэн өвгөний гараас номыг шувт татан авч өргөн банзалынхаа хормойгоор хэд шудраад буцааж тавихдаа өвгөнийг дахиад авах вий гэсэн янзтай цэвхэлзэн харна. Өвгөн дахиж номыг авч зүрхэлсэнгүй.
“Яг мөн байна. Дөчин хоёр жилийн өмнө хэвлүүлсэн миний анхны ном мөн байна. Хөөрхий минь гэж, хаагуур тэнэж яваад өдийд ингээд гэнэтхэн гараад ирэх нь энэ вэ дээ. Эвий минь гэж. Хавтсан дээр нь бүдэг бадагхан ч гэлээ миний нэр харагдаж байнаа. Намайг зохиолч хэмээн зарласан анхны ном. Чамайг хэвлүүлчихээд ёстой л нэг анхны хүүхдээ төрүүлсөн эх хүн шиг баярласандаа цээжээ дэлдэн гүйж явсансан. Хүүхэд гэснээс энэ ном чинь манай хүүгээс нэг ах юм шүү дээ. Хүүг гардагийн урд жил хэвлүүлсэн санагдана. Тэр үед одооных шиг ямар өөрсдөө зарах гэж хэд гурваар нь тэврээд гүйж явсан биш дээ. Хэвлэгдсэн л бол бусад нь бидэнд хамаагүй байсан үе дээ. Дам сонсоход гучин мянган хувь хэвлэгдлээ л гэж байсан. Үнэн байхаа. Залуухан байхдаа анзаарсангүй, хэд гурав байсныг нь тараагаад дууссан байсан. Хожим нь өөрөө олж авах гээд чадаагүй юмдаг. Гэтэл өнөөдөр өтөл насны шувтарга дээр ингэж таарах гэж. Ерөөсөө худалдаж авдаг хэргээ” гэж бодоод эргэж очин энгэрээ тэмтрэн зогсохдоо
“Би одоо энийг аваад ч яах юм билээ. Хэндээ ч гэж авч очих юм билээ. Аягүй бол манай өнөөх бас л нэг зуун граммнаас өгөөд шараа тайлчих биз. Манай тэрэнд ямар энэ аавын минь анхны ном юм шүү гээд нандигнаад явах ухаан байх биш. Тэгснээс хэн нэгэн сонирхсон хүн нь аваг дээ” гэж бодон өвгөн цааш эргэлээ. Гэхдээ тэр шуудхан яваад өгч чадсангүй. Үрдээ хорогдох амьтан шиг эргэж хургасаар байв. Нэгэнт явж чадахгүйгээ ойлгосон өвгөн өнөөх квасны тэрэгний дэргэд бетонон сандал дээр сууж авлаа.
Нилээн ч удаан суулаа. Нар ч нилээн дальдарч, үд хэвийхийн алдад том хар цүнх дамнуулан барьсан нэгэн залуухан хүү ирж хуучин номыг эхнээс нь үзэж явснаа яг өвгөний номыг авч эргүүлж тойруулан хэсэг үзээд юу юугүй авах болоход өвгөн хэрээрээ хурдхан босож, яагаад ч юм залуугийн хажуугаар дайран орж номны булангаас барьж автал ном зарагч авгай номыг угзран авч
- Та чинь одоо яагаад байгаа солиотой өвгөн бэ. Хүн юм авах гэж байхад гэнэтхэн босож ирээд булаацалдаад унах чинь. Өвчтэй юм уу хаашаа юм. Тийм л байсан юм бол өдөржингөө гөлөрч суухын оронд авахгүй яасан юм гээд хариу хэлэх завдалгүй дуржигнуулснаа өнөө залууд өгөөд явуулчих нь тэр.
“Хэн нэгэн ирж аваасай” гэж бодож суусан өвгөн яг хүн авдгийн даваан дээр гэнэтхэн харамнах сэтгэлдээ хөтлөгдөн очсон нь тэр байлаа. Залуу номоо авч цүнхэндээ шургуулаад өвгөн рүү гайхан харснаа цаашаа явж одов.
“Миний ном. Энэ чинь миний ном шүү дээ. Та нарынх биш” гэж сэтгэлдээ шивнэж зогссон өвгөнд гэнэтхэн “Нээрээ! Миний номыг хүн авч байна шүү дээ” гэсэн гэрэлт бодол орж ирэв.
“Миний номыг бүр дөчин хоёр жилийн дараа ч гэсэн худалдаж авсаар, уншсаар байна шүү дээ. Би амьд байгаа юм байна. Үүн шиг сайхан юм гэж байх уу” гэсэн бодол харавахад туранхай хатингар цээжинд нь омогшил төрөн, ус гүйсэн үлбэгэр нүдэнд нь үл мэдэг оч гэрэлтэн эргэн тойрноо харав. Өдөржингөө шахам гадаа суусан тэр ам ангаснаа сая ухаарч өнөөх квасаас нэг аягыг авч залгилав. Жижигхэн хальсан аяга гэж голмоглоод байсан ч өвгөндөө бол овоо сав бололтой хэд хэд тасалж уулаа. Хоолой сэрүү татаад даанч нэг сайхан. “Миний цангаа тайлах ч яахав. Өнөө муу хүү маань бүр харангадаад үхэх гэсэн юм хэвтээ байхдаа. Бодвол архи их уухаар хамаг цус нь хуурайшчихаа шахдаг биз. Энэ хэдэн төгрөгөөр би яагаа ч билээ. Сүүтэй сүүгүй болох л байлгүй яав гэж. Хүүдээ уух юм авч өгдөг юм билүү дээ. Өнөө маргаашгүй болсон би хэд наслана гэж хүүдээ хатуурхаж явахав. Намайг унаад өгөхөөр ухаан суух биз. Муу эх нь миний оронд байсан бол ганц хүүгээ ингэж явуулаа ч уу, үгүй ч үү. Энгэрээ цөмлөөд ч болов шарыг нь тайлж өгөх байсан биз. Эх хүний сэтгэл гэдэг тийм л байдаг хойно. Хүү маань ном уншихгүй ч гэсэн хэн нэгэн хүний хүү миний номыг уншиж л байна шүү дээ. Үүнээс илүү надад юу хэрэгтэй гэж” хэмээн бодох өвгөн зохиолч хүнсний дэлгүүр лүү алхав. Хүн харахад гэлдэрч явах шиг боловч үнэндээ бол тэр дэгдэж явлаа. Тэрээр “За байз, таван мянга есөн зуун төгрөг үлдсэн юмсан. Өнөөх юманд нь хүрдэг л байгаа даа. Саяын квасыг хэрэггүй ч уув уу . . .” хэмээн гэнэтхэн санаашрав . . .

2010. 08. 29

Бүрэн эхээрээ...

Хүрлээ - 2 (Өгүүллэг)

Өчигдөржингөө түүнийг зовоож, өглөө сэрэхэд нь дагаж сэрэх шахсан энэ шарвагнуур шарыг дахин амилуулж болохгүй. Тийм ч учраас Хүрлээ өөрийгөө зовоохгүйн тулд биеэ байдгаар нь барьж, уужуу тайван байхыг хичээж байлаа.
“За, за энэний ажил надад юуны хамаа байхав” гэж хүчээр бодоод түрүүнээс хойш нүд татаад байсан хоёр ханзыг заан
- Тэр юу гэсэн утгатай ханз вэ? гэтэл ийм юм асууна чинээ бодоогүй байсан залуу ихэд гайхаж гарыг нь дагуулан харснаа
- Аль? Аан! Тэр үү? Энэ манай өвөөгийн нэр. Манай өвөө энэ гуталчины газрыг нээсэн юм. Дараа нь манай аав. Тэгээд одоо би ажиллаж байна даа гэж ихэд бахархалтайгаар хэлэв. Өвөө гэнгүүт Хүрлээд аль хүүхэд цагийн тахир хөх луухаан санаанд буулаа.
“Өө, бүүр үе удмаараа энд сууршиж авсан байх нь. Муусайн юмнууд арай ч хэтэрч байнаа” гэж бодох зуур уур ч хүрэх шиг, зэвүүн ч хүрэх шиг болов. Гэвч Хүрлээ биеэ барина. Чухам яагаадыг мэдсэнгүй.
“За . . . даа, манайхан ч гэсэндээ Америкт суурьшаад, зарим нь бүүр буцах нь битгий хэл тэндээ одоо бараг хоёр дахь үе нь бий болж байх шив дээ. Эд ч яахав тэндээ багтаж шингэхгүй шахам байдаг улс, энд тэнд суурьших шалтгаан юм биз. Угаасаа ч шунал нь дэндсэн амьтад. Харин манайхан . . . Хүн хэрэгтэй юмаа хаячихвал өөр хүн авах гэх нь хүмүүний үндсэн чанар шүү дээ. Тэгэхээр бодох л хэрэгтэй юм даа” гэж бодон өөрийгөө сатааруулах хэдий ч “Гэхдээ л муусайн хужаанууд” гэсэн хар бодол санааных нь мухарт атирч үлдэв. Монголчууд хэзээнээсээ л эдэнд дургүй хойно доо.
Хүрлээгийн сүүдэрт бодлыг сарниаж, нэгэн залуухан бүсгүй орж ирэв. Тэр өндөр нарийхан өсгийтэй, хагас түрийтэй гутлаа тайлж, залууд өгөөд
- Ийм төмөр өсгийг янзлах уу? гэхэд залуу шороо тоостой тэр гутлыг ямар нэгэн бохир юманд хүрч байгаа шинжгүй эргүүлж тойруулан сайтар үзээд
- Болноо, болно. Төмөр өсгий хийнээ
- Ямар үнэтэй хийх вэ?
- Энэ хийхэд хэцүү. Найман мянга болноо
- Одоо хурдхан хийгээд өгч болох уу? Би яараад байна.
- Болноо, болноо. Би хурдан хийнээ гэж баярлаж буй мэт хэлэх нь Хүрлээд ямар нэгэн олз харсан амьтан шиг харагдсанд түүний шарвагнуур шар татагнав уу гэлтэй нүүр нэг мурчигнан бүр нэг зэвүү дургүй хоёр нь зэрэг хүрсэн боловч өөрийгөө зовоохгүйн тулд бодлоо үргээхийг хичээлээ. Хүрлээ хажуудаа суугаа бүсгүйг сэмхэн ажив. Бараг охин нь ч байж болохоор залуухан юм. Сүүлийн үед залуучууд хүүхэд шиг харагдаад байх болсон юм. Тэгэхээр Хүрлээ хэр хөгширч байгаа нь ойлгомжтой. Цэвэрхэн бас зөв царайтай юм. Тийм дээ ч хүний нүд татаад байгаа бололтой. Цагаан оймстой жижигхэн хөлөө ойр ойрхон атгах булбарайхан гарыг үе үе харан суухдаа
“Үгүй тэр, нүд хөмсөг, уруул ам гээд заяасан бүхэн нь жижигхэн хэрнээ ямар цэгцтэй юм бэ? Хэрвээ нас үеийнх байсан бол ямар нэгэн юм ярьж анхаарлыг нь татах гэж оролдох л байсан байх даа. Одоо би ямар нэгэн юм ярих гэвэл гайхаад эсвэл цочоод сүйд болох байлгүй. Тэгж ч хөгнөө даахгүй хөгшин ухна царайлаад яахав ээ зүгээр. Юу билээ? Нас тогтох сайхаан гэж үг ч билүү дуу ч билүү байдаг байхаа. Хн! сайхныг нь ч мэдэхгүй юмаа” гэж өгсөж яваа насандаа харамсах мэт өөрийгөө голсон гандмал бодолд ээрэгдэн сууна.
Гэнэтхэн хаалга онгойж, нэгэн цагдаа орж ирсэнээ нэг их ширүүн харцаар тэднийг тойруулан харав. Хагас онгорхой хаалгаар бас нэг цагдаа, цаана нь хөдөлгөөнт эргүүл гэсэн хөх эрээн машин харагдана. Гэтэл гуталчин
- Өө, сайн уу?
- . . . Цагдаа дуугарсангүй. Тэрээр нилээн ихэмсэгээр толгой дохив.
- Яасан? Та гутлаа тослуулах уу?
- За яахав чи тос, щёткоо өгчих.
- Тэгээ тэг.
Цагдаа өгснийг аваад гарлаа. Гутлаа тослох зуураа тэдний ярилцах нь мухлагны нимгэн хананы цаанаас дүнгэр дүнгэр сонсогдоно.
- Хүн ихтэй байх чинь . . .
- Өнөөдөр юу болчихоов?
- Хэн мэдэхэв цус . . .
“Түрүүний харсан хөдөлгөөнт эргүүлийнхэн бололтой. Өдөрт ирж гутлаа тослуулдаг байх нь. Болохгүй нь ч юу байхав. Гутал тослох чинь эдний бас нэг үйлчилгээ биз. Дүрэмт хувцастай хүний гутал гялалзаж явах нь бас ч гэж сүртэй шүү” гэж бодож суутал
- Эд нар манай найзууд гэж гуталчин маань хэлэв. Түүний нүдэнд үл мэдэг бахархал төрөх шиг болов. Бахарал ч гэж дээ нэг тийм долигнуур ч юм шиг, бялдууч ч юм шиг.
- Аан! гэсэн хэдий ч түрүүнээс хойш өөрийнх нь биш нөгөө бүсгүйн гуталтай ноцолдоод байгаад эгдүүцсэн Хүрлээ
- Миний гутал мөд дуусах нь уу? Аль түрүүн ирсэн юмсан . . .
- За одоохоон. Эсвэл та жоохон явж байгаад ирэх үү? Гучхан минут. Тэгэх үү?
“Тэгдэг ч юм билүү” гэж бодож суутал цагдаа орж ирээд тосоо буцааж өгөөд эргэхэд
- Яасан? . . . Дууссан уу? гэж найрсагаар асуув.
- . . . Цагдаа мөн л л дуугарсангүй тэр чигтээ гарлаа. Тэр бас мөнгө төлсөнгүй. Төлдөггүй ёс гэж баймааргүй л юм. Сонин л юм . . .
Хүрлээг гадагшаа гарахад сэр сэр салхи угтав. Тийм нэг цээж тэниймээр. Тэр жижигхэн мухлагт цавуу тосны үнэрт мансуурах маягтай байснаа сая ухаарав. Түүний өмнө хоёр цагдаа өмднийхөө халаасанд гараа шаачихсан, ихэмсэг ч юм шиг, эсвэл бүр хийх ажилгүй мэт ганц нэг алхалж явна. Тэдний гутлын өсгий хүртэл гялалзаж харагдана. Хүрлээд ч гэсэн онцын зорилго байсангүй. Мөн л нэг хоёр гишгэн гутлынхаа хоншоорыг харан “Гучин минут юу хийх вэ” хэмээн бодон гэлдэрч явтал байшингийн булангийн “40000 уушийн газар” үүдээ нээсэн байгаа харагдлаа. Хүрлээ “Зүгээр байхаар үүгээр нэг шагайж үздэг ч юм билүү” гэж санан орлоо. Харанхуйвтар юм. Сандал ширээнүүд нь түүнд таалагдаагүй ч тэрээр нэг буланд очиж суув. Үйлчлэгч бүсгүй ирж, мэнд ус ч үгүйгээр хүрэн хавтастай цэс өмнө нь тавив. Хүрлээ цэсийг харж сууснаа бүсгүйд нэг зуун грамм захиж орхилоо. Яагаад тэгснээ өөрөө ч сайн ойлгосонгүй. Уг нь ууя гэж ерөөс бодоогүй юмсан. Нэгэнт захичихсан юм чинь одоо яая гэхэв.
Тун удалгүй үйлчлэгч архи авчирч өгөөд эргэхэд нь
- Өө, ах нь даруулах юмаа мартчихаж. Танайд юу байна?
- Одоохондоо зууш хоол арай гараагүй байна. Та жаахан эрт ирчихэж. Уг нь манайх гучаад минутын дараа онгойно л доо. Таныг нэгэнт ороод ирчихсэн болохоор л . . .
- Нээрээ ч арай эрт байгаа байх шүү. Ахдаа нэг ус өгчих дөө.
- За
Ус авчирахтай зэрэгцээд Хүрлээ зуун граммаа татаж орхилоо. Гашуун нясуун ч гэж най алга. Араас нь усаа гул гул залгилаад жаал суулаа. Цагаа хартал арваад минут өнгөрч. Дахиад хориод минут дутуу байдаг.
“Дахиад нэг зуу авчихдаг ч юм билүү. За за яршигдаа өнөө өглөө ямар архи уух гэж гарсан биш. Тэгээд ч ганцаараа. . .
Тиймээ! Энэ нус Зоригоогийнх яг мөн. Тэр ч байтугай одоо сууж байгаа энэ хэсэгт тэдний том өрөө нь байсан юм. Хэдэн дэрчгэр шар бандитай айл байж билээ. Нэг их атаман биш гэхэд нилээд хөдөлгөөнтэй хүүхдүүд байсан санагдана. За тэр ч яахав. Харин таньдаг айл маань ийм газар болоод өөрчлөгдөхөөр нэг л сонин сэтгэгдэл төрдөг юм байна. Байсан хүмүүс байхгүй болчихсон юм шиг гэхээр дэндүү нүгэлтэй болчих байх даа. Ерөөсөө л тийм нэг гуниг нуугисан сэтгэл төрдөг юм байх шив” хэмээн Хүрлээ орчноо тойруулан чухам юуг хараад байгаагаа анзааралгүй сүүдэрт бодолд автан сууна. Удалгүй Хүрлээгийн ходоод нь халж, сэтгэл нь сайхан оргиод ирэв.
“За, за яадаг юм золиг гэж. Дахиад нэг зуу авчихъя байз. Түрүүн гуталчингаас мянган цаас унагачихсан юм чинь” гэж бодоод үйлчлэгч охинд захиалав.
“Архи гэдэг сонин юм шүү. Хүнийг яаж ийж байгаад л эргүүлчихдэг. За тэр эргэх эргэхгүй ч яахав. Өдийд ажилтай байсан бол би юу боллоо гэж ингэж суухав дээ. Даанч дээ гэж” хэмээн шүүрс алдан суув. Энэ бодолтой давхцан өнөөх мартагдаж орхисон шарвагнуур шар амилах шиг болов.
“Өдий болтол ажил олж чадахгүй би ч гэж би юм даа. Танил тал найз нөхөд хардаг болсон өнөө үед олон жил гадагшаа явчихаар ёстой нэг новш болж хувирдаг юм байна. Хэдэн найз байвч дөнгөж ирүүт эхний хэдэн өдөр сүрхий байчихаад л холдчихдог юм байна. Хүний л зан юм байхаа даа. Гэтэл тэр муу хужаа ажил төрөлтэйгээрээ маниасаа дээр гэж байгаа. Бас тэгээд тэр цагдааг хүртэл миний найз гээд байгаа шүү”
- Түй! Новш гэж . . . Үхсэнийх нь найз байхав дээ гэж бодлоо гүйцээж амандаа хараагаад архиа хөнтөрлөө. Хүрлээгийн дотор улам буцалж байх шиг болно. Хоолойгоор нь урсан орох архи өнөөх шарвагнуурыг улам хөгжөөж буй бололтой. Тэрээр шазуураа зууж, завжаа татагнуулна.
“Ёо, ёо! Би юу болоод байнаа? Согтоод байгаа юм байх даа. Иймхэн юманд согтоод байдаггүй л юмсан. Нээрээ! өглөөнөөс хойш юм идээгүй байгаа юм байна шүү. Гэхдээ согтоно гэдэг чинь санааны л юм байхгүй юу. Дахиад нэг зуун грамм уучихнаа. Яадаг юм цус. Ямар өрөнд орчихсон биш” хэмээн өөртэйгөө ч юм уу аль эсвэл хэнтэйгээ ч юм хэрэлдэх мэт бодоод
- Хөөе! Үйлчлэгчээ!
- Айн?
- Ахдаа дахиад нэг зуу өгөөч
- Аан, за за
“Хөөрхөн ааштай охин бэ. Аятайхан ч биетэй юм. Ер манай охидууд их өнгөлөг болсон байна шүү. Ямар хурдан ирж байнаа. Урдаасаа ч гэсэн дажгүй юм. Би яагаад орж ирүүтээ анзаараагүй юм бол”
- Энэ таны захиас. Та харин яасан шуурхай байнаа?
- Тийм гэж үү?
- Та ирээд хорин минут л өнгөрлөө ш дээ
- Ах нь энэ зэрэгт гайгүй байх өө
- Тэгвэл яахав дээ
“Нээрээ, хурдан байна гэж үү? Эсвэл дүү охин надад арай . . . За, за тийм юм гэж хаа байв гэж. Энийг уучихаад гарахад гуталчингийн хэлсэн гучин минут ч болох байх. Гуталчин гэснээс энэ муу хужаа жижигхэн мухлагтаа суучихаад бидний хуучин гутлыг засаж байгаа мэт боловч яагаад ч юм бидний орон зайд эзэн суугаад байх шиг санагдах юм. Бүр гурван үеэрээ шүү. Тэгэхэд бид энэ хороололоос нүүж, бүр энэ эх орноосоо ажил амьдралаараа шахагдаад байх шиг. Мэдэхгүй ээ, мэдэхгүй би яг бодлынхоо гол гогцоог нь олж чадахгүй байна. Гэхдээ л энд ямар нэгэн юм болохгүй байна. Буруу байна. Чухам юунд байнав? Ядахад яр гэгчээр өчигдөрийн тэр муу хүртэл тэгж хэлээд байхдаа яахав дээ. Төрийн албан хаагч гээд байгаа юм шүү. Иймэрхүү хувиа хичээсэн, үзмэн тархитай юмнууд төрд шургалчихаар улс орон ч яаж хөгжих билээ дээ. За, за төрийн төлөө оготно гэж би ч юу билээ. Магадгүй, буруу нь бидэнд ч, надад ч байж болох шүү дээ” хэмээн учраа алдсан бодолд дарагдан суусан Хүрлээ архиа хөнтөрч дуусгалаа. Тэрээр царайндаа үүссэн ярвайлтаа арилаагүй байхад цагаа харвал өнөөх гучин минут аль хэдийн өнгөрчээ. Хүрлээ ямар нэгэн ажилтайгаа мэдэрч бослоо. Яагаад ч юм шарвагнуур шар өөдөөс харсан сандал дээр суугаад хоцрох шиг нүдэнд бүүр түүрхэн юм бүртгэнэв. Толгой ч эргэх шиг.
“Арай ч үгүй байлгүй дээ. Гуравхан зуу уучихаад согтоно гэж юу байсан юм” гэж бодсоор гарах үед араас нь бодлыг нь уншсан мэт хэн нэг нь
- Согтохгүй чи хаачихав дээ.
Тэр эргэж хартал танхимд ямар ч хүн харагдсангүй.
“Хэн юм бол” гэж бодсоор гарлаа.
Хүрлээд салхи сэнгэнэхээс өөр түрүүхэн мэдэрч байсан хаврын сайн сайхан зүйл мэдрэгдсэнгүй. Тэрээр булан тойрох гэж эргэх агшинд мөрөн дээр нь шарвагнуур шар гараад суучихсаныг анзаарав. Хүрлээ яагаад ч юм өрөөсөн гараараа мөрөө гөвөх ая үзүүлэхэд шарвагнуур шар нөгөө мөрөн дээр нь үсэрч гараад
- Чи бас намайг гөвөх санаатай
- Гөвж л таараа ш дээ. Чам шиг новшоор яах юм
- Намайг чи новш гэвэл өөрөө хэн болох вэ?
- Хэн болдог юм. Би, чамтай чамгүй би хэвээрээ л байна
- Чи өөрөө өөрийгөө ингэж хуураад яахав дээ. Намайг новш гэвэл чи хогийн сав нь шүү дээ.
- Юү гэнээ? . . . Энэ муу чинь харин яах нь вэ? гэж ууртайгаар хэлэв.
Хүрлээ түүнийг бариад авах гэсэн шиг мөрөө даган эргэнэ. Ганцаараа амандаа үглэж, мөрөө гөвөн эргэх түүнийг хэн ч харсан ухаан санаа муухан хүний төрх илрэнэ.
- Чи муу хэн болчихоод өчигдөрөөс хойш намайг дагаж салбаганаад байгаа юм. Зайлах мөрөөрөө зайлаарай чи
- Зайлах зайлахгүйг чи л мэднэ дээ
- Өө хө, тийм үү? Яавал та зайлах вэ? хэлээд өгөөч та гэж Хүрлээ доогтойхон инээд алдана
- Тархиараа
- Ингээд үү? гээд Хүрлээ мөрөн дээр суугаа шарвагнуур шарыг толгойгоороо мөргөх ая үзүүлэхэд
- Би чамд тархиараа гэж хэлсэн байхаа
- Засс, чи битгий хуц. Өөрөө тархи ч үгүй юм байж яах нь вэ зүгээр
- Харин ч би тархи нь үхчихсэн хүмүүст л нөхөж ирдэг юмдаа. Энэ үг Хүрлээд нилээд жинтэй тусав бололтой хэсэг ээрснээ
- Хуц, хуц. Битгий олон юм донгосч цаг бараад бай гэж хэн нэгэнд ялагдсан мэт гараа савлаад, цааш алхав. Энэ удаа шарвагнуур шар ямар нэгэн юм хэлж саад болсонгүй.
Хүрлээ ч гэсэн ашгүй гэсэн аятай хэн нэгний шаналгаанаас арайхийж салсан хүн шиг хурдхан алхавч түүний уур шатсаар байв. Мухлагт ойртон иртэл хүүхэн залуу хоёрын яриа сонсогдов.
- Чи тэгээд утсаа өгчихгүй юм уу?
- Үгүй шүү
- Тэгвэл гутлыг чинь өгөхгүй шүү
- Ее, л дээ! хурдлаа ч дээ
- Гутлаа авъя л гэж байгаа бол утсаа өг
- Яг ш дээ . . . Охин нилээн айлгүйтэн дуугарна.
“Энэ чинь одоо нөгөө охины гутлыг дуусгаагүй юм байх даа. Тэгвэл минийхийг дуусаагүй гэсэн үг байх нь ээ. Арай ч дэндэнээ. Муу хужаа чинь бас монгол охин оролддог байх нь. Нутаг оронд минь гурван үеэрээ сууршиад ханахгүй одоо бүүр цусанд минь шингэх гэж оролдож байх шив” гэж бодсоор орлоо. Хүүхэн залуу хоёр зэрэг дуугүй болсон боловч тэдний нүүрэн дээрх инээд нь арилсангүй. Энэ нь яагаад ч юм Хүрлээгийн эгдүүг бүр их хүргэв. Өнөөх шарвагнуур шар ч уухайн тас сэргэж ирэв. Одоо Хүрлээгийн талд байгаа гэдэгт найдахаас өөр аргагүй.
- Чи одоо болтол миний гутлыг дуусгаагүй байгаа юм биш биздээ? гэж ширүүхэн асуутал
- Ах ямар ууртай байх юм? Би таны гутлыг дуусгасан шүү
- Миний ямар байх чамд ямар хамаатай юм.
- За, за надад хамаагүй. Май, энэ гутлаа ав гээд үл мэдэг инээмсэглэн гутлыг нь өгөх дөө Хүрлээг шоолоод байх шиг санагдав.
- Чи одоо юундаа хүн шоолоод байгаа юм бэ?
- Хэн?
- Чамаас өөр хэн байдаг юм.
- Би шоолоогүй ээ, ахаа
- Тэгээд үхсэндээ жуумагнаад байгаа юм?
- Жуумагнана гэж юу юм бэ? Ахаа гэж инээмсэглэн асуух нь үзээдийн арзайсан хужаа харагдах шиг болоход уур нь оволзсон Хүрлээ байж ядахдаа
- Солиороод байгаарай чи муу
- Юу гэнээ?
- Наад охиныхоо гутлыг маяглалгүй өг л дөө чи
- Энэ таньд ямар хамаатай юм бэ? Бид хоёр найз ш дээ
- Битгий худлаа хуцаад бай. Чи муу
- Та яагаад байнаа?
- Яах юу байсан юм. Чи яах гээд энэ охиныг эргүүлээд байгаа юм? гэтэл нөгөө охин
- Та юу яриад байгаа юм бэ? гэхэд уураа барьж дийлээгүй Хүрлээ
- Чи одоо энэнтэй яах гээд заваараад байгаа юм
- Заваараад байх даа яахав дээ. Ер нь тэгээд яаж ч байсан танд ямар хамаатай юм
- Өө, хөө! Юу гэнээ? Хүн чамайг гэж ярьж байхад чи намайг юу гэлээ гэнээ?
- Үгүй ерөө очиж, очиж нэг согтуу хөгшин намайг сургадаг гэнээ. Миний хэнтэйгээ яах нь ёстой тань шиг юманд хүртээлгүй байхаа гэж өнөөх охин хялалзан цэвхэлзэв.
- Хн! Чам шиг ийм хормой султай юмнуудаас болж улс үндэстэн мөхдөг юм гэхэд нөгөө охины жижигхэн нүд нь жирвэгнэн хилэнтэж
- Юу гэнээ? Та намайг хормой султай гэж яаж мэдээв? Хэнтэй, хаана хэвтэж байхыг минь хэзээ харсан юм та. Хэл л дээ. Уусан идсэнээ шингээж чадахгүй байж, өөрийгөө хичээ за гэж хашгичаад
- Ер нь би хэнд юугаа өгөх нь хэнд хамаатай юм гэснээ жижигхэн цаасан дээр утасныхаа дугаарыг сараачин залууд өгч
- Над руу яриарай хэмээн хэлээд хэргээ гүйцээсэн хүн шиг Хүрлээ рүү ууртай ширтэв. Одоо түүнд хэдхэн цагийн өмнө Хүрлээгийн өхөөрдөн харж байсан бяцхан, хөөрхөн чанарууд бүгд үгүй болжээ. Харин залуу тэр хоёрын эрсэлдэн хэрэлдэж буйг ээлжлэн харж тэдний тэнэгийг гайхах мэт инээмсэглэн сууна. Түүний энэ байдлыг хэрүүл завсраа харсан Хүрлээ багтартлаа уурлав. Тэр ч байтугай өнөөх шарвагнуур шар залуугийн талд гарчихсан өөрийг нь даажигнаж суух шиг санагдана. Тэр муу хүртэл Хүрлээгийн тал биш ажээ. Байж ядсан Хүрлээ олон төрлийн хадаас үдээс хийсэн дөрвөлжин нүдтэй модон хайрцгийг өшиглөн унагав. Охин муухай орилон өрөөсөн хөлөн дээрээ догонцон гадагшаа гарлаа. Үүдэнд суусан хэдэн болжмор дэрхийн нисэв. Хүрлээ одоо өөрийгөө хянах чадваргүй болжээ. Тэрээр залуугийн арзгар толгойноос зууран авах агшинд гэнэтхэн хэн нэгэн Хүрлээгийн цамцнаас нь угзчин татлаа. Эргэн харвал хоёр цагдаа. Хүрлээ
- Та нар яаж байнаа? Хэнийг өмөөрөөд байгаа юм бэ?
- Та харин олон нийтийн газар бусдын амгалан тайвныг алдагдуулаад байгаа юм биш үү
- Эхлээд учрыг нь ол л доо та нар. Учир зүггүй хүн зулгаагаад байх юм. Надад үйлчлээд байгаа юм уу? Эсвэл энэ муу . .
- Та амаа татаарай
- Үхсэн хойноо! Та нар миний амыг татдаг, Айн? Та муусайнуудыг ямар мэдэхгүй биш. Өдөрт нэг муу гутлын тосны авлига авдагтаа л ингэж долигнож байгаа биз гэтэл байдал улам бишдэж эхлэв. Цагдаа нар
- Өө! Энэ муу чинь харин юу гэнэ? гэж амандаа үглээд хоёр талаас нь бороохойдлоо
- Май чи муу! Ингээд чи муу биднийг авлигад унагаарай гэж шүд зуун балбана. Хүрлээ тэдний ихэд эмзэг цэг дээр нь хатгасан бололтой.
- Цохиод бай та нар намайг. Бүүр алаад хаячихаарай гэж хашгирах зуураа ам хамраасаа гарах цус шүлсээ ханцуйгаараа арчиж, өрөөсөн гараараа хоёр зэрэг ирэх бороохойг аль чадлаараа хаахыг оролдоно. Нэг цагдаа нь
- Наад муугаа гавалчих гэхэд нөгөөх нь түүнийг сурамгай гэгч нь гавлаад хоёул чирч гаргав.
- Май! Ингээд чи хаагаад бай. Ингээд чи олон юм хуцаад бай. Бас авлига энэ тэр гэчихсэн юу вэ чи муу хэмээн үглэсээр балбана.
Хүрлээ эгээтэй л ухаан алдчихаагүй ч бас санаан зоргоор хөдөлж чадахгүй байгаа бололтой. Хоёр цагдаад чирэгдэн явах зуураа эргэн харвал нөгөө залуугийн хажууд хэдийдээ ч юм тэдний төрлийн гурав дөрвөн хүмүүс хаанаас ч юм гараад ирчихсэн байхыг хараад гайхав. Тэд олуулаа ажээ. Монгол хүн гэдэг тэднийг ямар ч нөхцөлд хараад таньдаг нь сонин. Хүрлээгийн дотроос ямар нэгэн юм гогдон зулгаах шиг, урж тасдах шиг санагдана. Хэдхэн цагийн өмнө гоё сайхныг нь магтаж байсан хөх алаг машины арын сандал дээр Хүрлээ гараа ардаа гавлуулан, нүүр ам нь цус нөжиндөө хутгалдан сууж явах нь тэр. Түүнээс дуу гарсангүй. Өвөр дээр нь түрүүхэн хятад залуугийн талд орчихсон өөрөөр нь даажигнаж байсан шарвагнуур шар суучихсан явахыг Хүрлээ харав. Гэхдээ тэр хэрэлдэхийг хүссэнгүй. Тэр ч байтугай энэ шарвагнуур шар яагаад өөрөөс нь салж өгөхгүй байгааг ч бодсонгүй. Харин тархи, зүрхнээс урсах гашуун бодолд дарагдана.
“Арай ч дээ. Би эднийг яасан юм? Би тэр охиныг өөрийг нь л бодсон ш дээ”
“Тэгсээн, чи түүнийг л бодсон”
Шарвагнуур шар түүний бодлыг ч гэсэн сонсдог ажээ. Тэр ч бүү хэл бас бодлыг бодлоор хариулдаг юм гэж үү . . .
“Үгүй ээ! Ингэхэд чи хэн юм бэ?”
“Би юү? Би бол чи, чи бол би”
“За, за хүнээр битгий даажигнаад бай. Тэртээ тэргүй би чамайг ойлгохдоо манатай байна”
“Ямар ч байсан би чамтай л хамт байгаа биз дээ”
“Өөрийгөө бурханы элч л гэж битгий хэлээрэй. Өчигдрөөс хойш хүн дагаад салбаганаад байх юм. Эсвэл миний бурханы оронд морилох цаг нь болоо юу?”
“Үгүй дээ. Би чамтай төрсөн цагаас чинь л эхлээд хамт байсан. Харин хамгийн сонин нь чи намайг өчигдөрөөс л эхэлж ажигласан”
“Мэдэхгүй л юм даа. Бид ямар баталж чадах биш”
“Харин би чаднаа. Чамайг анх ямар хүүхэд байсныг, чиний анхны дурлалыг, эх орондоо ирэх гэж хичнээн жил бодож шаналсныг, гэр бүл, үр хүүхдийнхээ төлөө хэрхэн зүтгэснийг хүртэл мэднэ”
“Хоёр өдөр намайг дагасны хувьд наадах чинь ч захын хүүхдийн хэлчих логик дараалал байна даа”
“Итгэхгүй байх чинь зөвөө”
“Чи тэгвэл миний эцэг эх хэн гэдэг ямар хүмүүс байсныг хэлчих л дээ”
“Би нэрийг нь хэлээд яахав дээ. Гэхдээ маш өндөр боловсролтой хүмүүс байсныг, амьдралынхаа хамаг нандин бүхнээ өргөмөл ганц хүүдээ л гэж бүх насаараа зүтгэснийг өсгөснийг би мэднэ”
“Тийм ээ! Миний аав ээж тийм хүмүүс байсан. Яагаад ч юм би тэднийгээ санаж байх чинь. Би чинь ээж аавгүй ч гэсэн эх оронтой хүн биз дээ”
Хүрлээгийн нүднээс бөөн бөөн нулимс гарч сэмхэн урсаж эхлэв. Бас нус. Гэхдээ түүнд тэр бүгдийг арчих боломж байсангүй. Хий дэмий л шорхийтэл татна.
“Тийм ээ. Чамд энэ бүхэн бий”
“Тэгээд яагаад надтай ингэж харьцаж байгаа юм бэ? Тэд чинь надад ажиллаж амьдрах боломж өгөхгүй. Тэр ч бүү хэл төрсөн биеийг минь хайр найргүй балбаж байна шүү дээ”
“Зүгээр дээ залуу минь. Чи чинь эр хүн. Эр, эр дээ энэ цаг үеийг эзлэн төрсөн эр хүн. Үнэндээ бол энэ эх орны эзэн нь чи шүү дээ. Хэдэн жил эзгүй тэнэчихээд, эргэж ирэхдээ хөлчүүрхсэн болохоор эцэг чинь чамайг хээр хоносон нойтон чөдрөөр хэд сайн ороолгоо л биз. Найз минь чи битгий гутар даа”
Хүрлээ шарвагнуур шард хариу бодож чадсангүй. Тэр тунирхал гоморхол бас ухааралдаа тамирдсан бололтой хоолойгоо хягтнуулан чимээгүйхэн уйллаа. Түүний уйлж суухыг ажсан цагдаа завжаа сийгүүлэн байж
- Муусайн гөлөгнүүд та нар ингэдэг байхгүй юу гэж тавлаад сул гараараа Хүрлээгийн толгой руу хоёр гурав цохиод авав. Хүрлээ хариу дуугарсангүй.
Нар яагаа ч үгүй байхад хөдөлгөөнт эргүүлийн хөх эрээн машин хуучин хорооллын, хуучин байшингийн булан тойрон шинэхэн баригдсан эрүүлжүүлэх рүү давхилаа . . .


Түмэнбаярын Бум-Эрдэнэ 2010. 06. 11
Бүрэн эхээрээ...

Хүрлээ - 1 (Өгүүллэг)

Хүрлээ нойрноос сэрлээ. Цонхоор тусах нарны шаргал туяа орны хөлийг ороон алдахыг бодоход бөх унтжээ. Тэр өндийх гэж яарсангүй. Нойрондоо зунгааралдах нүдээ гараараа нухмар болж, хэвтэрээ эвтэйхэн засаад дахин нүдээ анилаа. Нойроо ханасан эсэхэд эргэлзэнэ. Тэгтэл гэнэтхэн өчигдөрийн явдал тархинд харвахад уур нь хүрч эхлэв. Бодвол өчигдөр дутуу орхисон уур унтууны үлдэгдэл бололтой. Тэрхэн зуур Хүрлээгийн нойр сэргэж, орондоо хоёр хөрвөөгөөд ухасхийн бослоо. Тавиур дээрх цаг руу хяламхийвэл аль хэдийн арав өнгөрчээ.
“За, за өчигдрийн юманд өнөөдөр уурлаад яахав. Нэгэнт босчихсон юм чинь сайхан усанд оръё байз” хэмээн бодоод алчуур халаадаа аван угаалгын өрөө чиглэлээ. Гэрийнхэн нь бүгд алга. Хамаг хувцас хунар нь үүгээр түүгээр, ундуй сундуй хэвтэхийг бодоход ихэд яаруу сандруу гарцгаасан бололтой.
Хүйтэвтэр тааруулсан ус нойрмог биен дээр асгарах нь цаанаа нэг таатай. Нүүрэн дээрээ ус гоожуулаад зогсоод баймаар. Усны мянга мянган дуслууд арьсны нүх бүрээр сүвчин, өөрөө ч гэсэн усны нэгээхэн хэсэг болчихов уу гэлтэй санагдана. Гэтэл гэнэтхэн дахиад л өчигдөрийн явдал ямар ч сануулгагүйгээр тархинд харван орж ирэв. Хүрлээ сүүлийн хэд хоногийг эс тооцвол өчигдөрийг хүртэл урамтайгаар ажил хайж байсан гэж болно. Ямар ч ажлыг чин хүсэл эрмэлзлэлтэйгээр хийж чадах, бас ч гэж англиар ойр зуурын юм ярьчихтайгаа болсон түүнийг хэзээ нэгэн цагт, хэн нэг нь заавал ажилд авна даа гэсэн итгэл салахгүй дагаж байсан юм. Өчигдөр тэр нэгэн байгууллагын “Хүний нөөц” гэсэн хаягтай хүрэн хаалгыг татан орохдоо
“Хамгийн цовоогоор, хамгийн сайхнаар, хамгийн . . . хамгийнаар өөрийгөө танилцуулах юм шүү. Эх орондоо, эх хэлээрээ ярьж байгаа юм чинь болох байгаа” гэж бодсоор орсон. Хэсэг хугацааны дараа Хүрлээ гарч ирээд, хонгилд тавьсан сандлын наад үзүүрт урамгүйхэн суулаа. Тэрээр дутуу хаасан хаалгаа хаах гэж нэг ухасхийснээ
“Үгүй ээ, би ер нь яагаад энийг хаах ёстой гэж” хэмээн бодоод хаа нэгтээгээс өдөржингөө сажилж, сажилж ирээд сандал олдсон дээр нь суугаад авч байгаа хүн шиг хамаг биеэ сул хаян, ар дагзаа хананд наагаад нүдээ анилаа. Хүйтэн хана дагзнаас жиндүүлэх нь таатай ч юм шиг. Тиймээ! тэр ядарчээ. Хүрлээ маш олон сар, маш олон хаалга татан хуучнаар бол боловсон хүчинтэй уулзаж, эцэстээ аргаа баран сууж байгаа нь энэ. Манайд одоогоор орон тоо алга. Та энэ анкетийг бөглөөд орхичих, бид утасдъя гэж хоорондоо ярилцсан юм шиг нэг л ижилхэн хариу өгдөг юм тэд. Яагаад тэгдэг юм бол? Хэлэх ч үг алга даа.
Хонгилоор сэвэлзэх хөнгөн салхи Хүрлээгийн духны хэдэн ширхэг үсээр оролдоно. Тэрээр шууд явахыг төвдсөнгүй. Үнэндээ тийм тэнхэл ч байсангүй. Гараад хайчих ч юм билээ.
“Би гадаадад байхдаа бас л ажил хайгаад өдөржингөө гудамж хэмжин алхдагсан. Гэлээ гэхдээ их удлаа гэхэд бүр цаад тал нь нэг сарын дотор заавал нэг ажил олддог юм. Угаасаа хоол унд, байр савны төлбөр гээд тархи, зүрхний там болдог болохоор олохгүй бол болохгүй юм чинь дээ. Орой, бас л урамгүй мэдээтэй харих нь дээ. За, за би юугаа ч бодоод унав даа. Босохоос дургүй хүрч байх чинь. Үгүй тэгээд энд суугаад яах ч юм билээ” гэсэн эцэс төгсгөлгүй тэгсэн атлаа үр дүнгүй бодлууд Хүрлээгийн толгойд эргэлдэнэ. Тэгтэл түүний гарч ирсэн хүрэн модон хаалганы завсраар эр, эм хоёр хүний хоорондоо ярих нь тодхон сонсогдлоо. Эрэгтэй нь түрүүхэн Хүрлээтэй уулзсан хүн мөн ажээ. Эмэгтэй нь
- Яасан? Саяын хүн чинь гайгүй хүн юм биш үү? Гадаад дотоод яваад галуу шувууны мах зулгаасан, харахад ч аятайхан залуу байна даг.
- Хн! Хаашаагаа тэнэж, юугаа зулгаасан нь ямар хамаатай юм.
- Үгүй ээ, ядаж хэлтэй устай . . .
- За, засс! Тэрний хэл усаар би дутаагүй зүгээр
- Чи юундаа уурлаад байгаа юм бэ? Чи чинь хүний нөөц биз дээ? Хүн ажил хайгаад ирэхээр уурлаад байдаг. Манайд орон тоо байгаа ш дээ.
- Энэ одоо чиний хүн юмуу? Хаашаа юм?
- Үгүй л дээ
- Тэгээд. Тэгээд юундаа хүн шалаад байгаа юм? гэж бачимдан чарласнаа цааш нь
- Тэгээд ч би авахгүй. Аягүй бол сарын дараа гэхэд хэл усаараа гайхуулаад манийхаа толгой дээр гарчихыг хэн байг гэх юм
- Аан! Чи тэгж бодоод байгаа юм бий.
- Чи ямар тэнэг юм бэ? Ганцхан миний ч биш, чиний ч толгой дээр гарна ш дээ. Тэгээд хагас жилийн дараа гэхэд чи бид хоёрын нэг нь халагданаа гэсэн үг. Чи ер нь юм ойлгодог юмуу? Үгүй юү?
- Нээрээ тэгэх юм болов уу?
- Тэгээд ч би энэ хар амиа бодож гадаадад гайхуулж яваад ирсэн юмнуудад дургүй.
- Тэр ч арай хэтэрнээ
- Ямар ч байлаа гэсэн би энэ сандал дээр суугаа цагтаа гадаадаас ирсэн хүнийг ажилд авахгүй. Төр төмөр нүүртэй гэж мэдэх үү?
- Чи ч гэсэндээ хаанахын ч билээ визэнд ороод гараагүй гээд л урвайчихсан явсан биздээ?
- Харин тэгээд яагаав. Ямрынх нь гараад, ямрынх нь гардаггүй юм. Тэгээд ч тэр үед надад виз гараагүй нь болсон юм. Тэгээгүй бол саяын өрвийсөн юм шиг ажил хайгаад хүн долоочих гээд явахгүй юү . . .
Хүрлээ үүнээс цааш сонсож чадсангүй. Хэдий эрүүл саруул байсан ч чухам яаж гэртээ ирснээ ч мэдэх юм алга. Хамгийн их итгэж найдаж байсан хүн нь, хамгийн хүнд хэцүү үед уравчих шиг тийм сэтгэгдэл төрж байлаа. Монголдоо ирэх гэж яасан их хүслээ дээ. Тэр өнөөдрийг хүртэл яг зургаан сар ажил хайгаад олоогүй ээ.
Хаанаас ч юм ирсэн бухимдал, гомдол эсвэл юу ч юм бэ дээ нэг юм Хүрлээгийн сэтгэл дотор дахиад л босож ирэх гээд байгааг анзаарав. Энэ үл үзэгдэгч их сонин. Амьтай ч юм шиг, нүдтэй ч юм шиг, шар өнгөтэй ч юм шиг, шарвагнуур зантай ч юм шиг байгаа юм. Хүрлээд юу бодогдож, түүний сэтгэл санаа ямархан байнав, тэр аясаар хувирч, заримдаа бүүр өөрт нь дийлдэхгүй болтлоо авирлаад байгааг Хүрлээ дөнгөж өчигдрөөс л анзаараад байгаа.
Тэр уснаас гарч, саарал өнгийн зузаан том алчуураар биеэ зүлгэх зуураа
“Үгүй шүү! Өнөөдөр энэ талаар бодохгүй. Ерөөсөө өнөөдөр ажил төрөл гэж бодохгүй тайван өнгөрөөе байз. Эх орондоо байх ч сайхан байна шүү. Ажилгүй байгаад байхад л амьдраад болоод байдаг” гэж бодсоноо энэ хачин бодолдоо өөрийгөө шоолон жуумагнаад
- Ажилгүй байхад амьдраад байхдаа яахав дээ. Амьдарсан болоод гэвэл зохих байх. Гэхдээ л сайхан байна шүү. Ах дүү, аав ээжийнхээ хажууд байхыг сайхан гэхгүй бол өөр юугаа сайхан гэхэв гэж өөрөө өөртөө шивнэн хэлэв. Өөрийгөө хүчээр тайван байлгах гэж оролдож буй ч нэг л болж өгөхгүй л байлаа. Тэр кофе буцалгав. Сэтгэлийн мухарт өнөөх шарвагнуур шар түр намжиж буй нь мэдрэгдэж байв. Гэвч ямар нэгэн сэдэл гарах л юм бол тэр мэдээж сэрэхэд бэлэн байгаа.
“За, хө! Өнөөдөр чинь тэгэхээр юу хийдэг билээ. Кофегоо уучихаад жаал ном уншнаа. Багадаа ч олон ном уншсандаа. Нэг амтанд нь орчихоор мөн ч сайхан шүү. Яг л дотор нь орчих шиг болдогсон” гэж бодоод тавиур дээр жирийтэл өрсөн номнуудыг нүд гүйлгэн харав. Хүрлээд яг энэ номыг уншчихъя гэсэн зорилго байсангүй. Тэрээр хавтас нь нилээн муудсан нэг номыг яагаад ч юм сонгон авсан нь “Зуун жилийн ганцаардал” байв.
- Хн! Намайг мэдсэн юм шиг зуун жилийн ганцаардал байхдаа яахав дээ гэж амандаа үглээд, “Нээрээ, ажил олдох нь уу, үгүй юү гэж номоор мэргэлдэг юм билүү” гэж бодсоноо өөрийгөө шоолов. Энэ шоололт ч гэсэн ямар нэгэн хор шар дагуулах гээд байх шиг. Хүрлээ түүнээ хурдхан анзаарч
- За, за тийм ядарчихсан юм гэж юу байдаг юм. Өнөөдөр угаасаа энэ талаар бодохгүй гэчихээд. Тэгээд ч энэ номоор мэргэлэхгүй гэж хэн нэгэнтэй ярьж байгаа юм шиг тод хэлэв. Тэр бухимдахгүйг хичээж байлаа.
“Энэ номыг би урьд нь хэд уншлаа? Бараг хоёр ч уншсан байх. Хүн амьтны хэлдэгээр салахын аргагүй сайхан ном гэж мэдэрсэндээ биш, зүгээр л анх уншаад юу ч ойлгоогүй. Нас насны ялгаагаар ойлгодог юм болов уу гэж бодоод сүүлд, оюутан байхдаа дахиж нэг уншсан. Тэгээд ч ойлгоогүй юм. Гэтэл энэ зохиолчийн бараг энэ номонд нь байхаа Нобелийн шагнал өгсөн байдаг. Бодвол би л тааруухан тархитай гайхал юм байх даа” гэж бодон номоо барьсаар буйдан дээр хэвтлээ. Хүрлээ хаа очиж номыг уншиж сурчээ. Хоёр нүд нь аяган дотроо хэдхэн гүйгээд л нэг нүүрийг уншчих нь тэр. Зарим хүмүүс бараг л үсэглээд байна уу гэмээр үг үгээр нь, удаан уншдаг бол Хүрлээ ерөнхийд нь мөр мөрөөр нь харж амждаг юм. Бараг л зурагтай сэтгүүл үзэж байгаа юм шиг.
“Үе үе дамжсан үхэж өгдөггүй энэ эмгэнд л нэг учир байгаа юм даа. Бодвол энэ, хүн хэлбэрээр гарч ирсэн хүний оюун санаа юм болов уу” гэж хүртэл бодов. Түүний хэвтэж буй чив чимээгүй өрөөнд номын хуудас хааяа нэг эргэх чимээ, ханад өлгөөтэй кварцан цагны чаг чаг дуугарах л сонсогдоно. Номоо уншиж хэвтсэнээ Хүрлээ хамгийн дуугай дүмбэгэр юм бол яаж ч бодсон ном мэт санагдавч хуудас нь эргэхээрээ чимээ гаргадаг болохыг сая анзаарав. Ном чимээтэй ажээ.
“Яагаад би ийм гэж бодож байгаагүй юм бол. Номон дотор чинь голын шаргиа, навчисын сэрчигнээн, адуу янцгааж, амгай шаргиж, ардын дуу шуранхайлж, айраг хүртэл эсэж байдаг биш билүү. Тэр ч байтугай энэ номонд гарч байгаа шиг цаг хугацаа зуу зуунаар үргэлжилж байхад яагаад дуу гарахгүй билээ. Энэ бяцхан тосгонд эмс охид инээж эсвэл уйлж, эр цэргүүд ирж буцаж, элсээр шуурч байхад, үгүй ядахдаа л сүмийн хонх гунигаар цохилж байхад яагаад ном дуугүй байх гэж . . .
Нээрээ! сүмийн хонх гэснээс энэ үед цаг байсан болов уу. Байсан л байж таарна даа. Гэхдээ энэ кварцан цаг шиг дуугардаггүй байсан байх”
Нэг мэдэхэд Хүрлээ номоо тэвэрсээр бодолдоо ороогдон цагны цохилтыг өөрийнхөө зүрхний цохилттой харьцуулан тоолж байлаа. Аль нэг нь арай хурдан ч юм шиг . . .
Үгүй ээ үгүй, яг адилхан ч юм уу. Тэр ялгаж чадсангүй. Түүний доторх өнөөх шарвагнуур шар хүртэл гайхаж хоцорсон янзтай төсөөлөгдөнө. Тэр тэгж байхдаа таарсан амьтан. Тэгээд л маанайж байг цаашаа.
“Тиймээ! Тэр үед цаг байгаагүй байх. Нарнаас нарны хооронд баримжаалдаг байсан байх. Өглөөний нар мандахаар үзэмнийхээ талбай руу явж, үдийн нар голлоход сүмийн хонх дуугарч хөөрхий ажилчид бутны сүүдэр доор нуруугаа амраан, хавтгай гурилаа халуун чинжүүтэйгээ иддэг байсан байх. Магадгүй, үдэш нар бөхийхөд ажлаа дуусгаад, газар өнгөтэй амбаар луугаа тааваараа алхахдаа хэн нэгэн бүсгүйн энгэрээ сулхан нээж, өргөн хондлойгоо холбилзуулан алхахыг тэр ч байтугай нэвт хөлөрсөн суга хонхорцогийг хүртэл тийм нэг хүслийн ад гүйсэн харцаар ширтэн алхацгаадаг байсан байх. Тэд ажлаа тарахад жаргалтай байдаг байсан байх” Хүрлээ ийн бодож хэвтэнэ. Түүний нүд цаган дээр, гарт нь ном, бодол санаа нь зуу зуун жилийн тэртээх халууцаж хөлөрсөн Испани бүсгүй дээр туссан байлаа.
Тиймээ, тэд ажилтай байж. Хүн төрөлхтөн үеийн үед ажилтай байж. Харин Хүрлээд ажил байхгүй. Энэ үед Хүрлээгийн шарвагнуур шар мурчигнах шиг болов. Энэ үл үзэгдэгч хэзээнээс эхлэн бий болсныг мэдэхгүй. Ямарч байсан өчигдрөөс эхлэн амилсан уу эсвэл тэр анзаарсан уу нэг л юм болсон. Хүрлээгийн дотор бачууран харанхуйлж, барьж байсан номоо эгээтэй л шидчихсэнгүй.
“Би эх орондоо ирэх гэж ямар их хүслээ. Бараг л өдрийн бодол, шөнийн зүүд байсансан. Гэтэл энд үлдсэн хүмүүс маань гадагшаа явагсадынхаа тухай ийм бодолтой байсан гэж үү. Яалаа гэж энэ вэ? Юу биднийг ингээд хуваачих нь энэ вэ?” гэж бодох зуур өглөөнөөс хойш хүчээр барьж байсан сэтгэлийн шаналал нь гомдол болон хоолойд зурна. Өнөөх шарвагнуур шар нэг болохоор даапаалан шоолох шиг, нэг болохоор түүнийг даган нурмайх шиг болно. Нэг мэдсэн чинь Хүрлээгийн нүдний аяга шингэнээр дүүрсэн байлаа.
“Үгүй ээ, үгүй. Би иймхэн юманд ингэж нормойгоод яах ч юм билээ. Өнөөдөр ерөөсөө энэ талаар бодохгүй шүү. Сайхан амрах л хэрэгтэй. Өнөө орой нөгөөдүүлээ ирэхэд сайхан хоол хийе. Яалаа гэж тэр хаа хамаагүй танихгүй хүний хэлсэн үгний төлөө би энд боож үхэх гэж суух билээ” гэж тэр өөрийгөө тайвшрууллаа. Шарвагнуур шар ч учиргүй сагсалзан байснаа эзнээ харсан хоточ шиг цагиргалан хэвтэх шиг болов.
Хүрлээ өөрийгөө тайвшруулах, жаргалтай байлгахын тулд юу хийхээ бодно. Түүнд одоо ном хэрэггүй болсон. Тэрээр гэр дотроо нүд гүйлгэн явтал үүдэнд хэвтэх хоёр гутал тусав. Монголд ирэхдээ өмсөж ирсэн гутлын өсгий нь мөлийжээ. Тэрээр ихэд олзуурхан
- Өө, хөө! энийгээ янзлуулъя байз гэж дуу алдах шахам хэлээд “Уг нь чанартай л юм гэсэн. Манай энэ шороо чулуу болсон гудамжинд хаанахын, ямар гутал байгаад ч нэмэргүй бололтой доо” гэж бодтол нүдэнд нь эхнэрийнх нь гутал бас тусав.
- Үгүй тээр! Манай хүний гутал хэдийдээ бас ингээд яайжийж орхив гэж өөрийнх нь гутал зүв зүгээр байгаа юм шиг гайхан үглэснээ
- За, за хоёуланг нь аваад гаръя гэж бувтнаад өөрийгөө сатааруулах ажилтай болсондоо тэгсэн үү сэтгэл нь овоо хөнгөрөн хурдхан шиг хувцаслан гарлаа. Яг л уйт орчноос зугатах мэт.
Хүрлээг босож, суун бодолдоо ороолдсоор байтал аль хэдийнээ нар голлож, өдрийн хугас өнгөрчээ. Наашилж буй цагийн нар ээж байрных нь хэдэн хөгшид дүнгэр дүнгэр гэлдэн сууцгаана. Зарим нэг нь Хүрлээгийн эцэг эхийг амьд ахуйд орж гарч байсан тухайн цагийн андууд мөн. Цагтаа хуучны энэ хороолол битгий хэл, энэ хот, энэ улсыг нуруун дээрээ авч явцгаасан улс гэхэд одоо итгэхэд бэрх харагдана. Хэдэн хүүхэд шаагилдан, элс шороо бужигнуулан тоглоцгооно. Байшингийн ёроолоор нялх ногоо цухуйсан нь хэн хүний сэтгэлийн үзүүр дулаацмаар.
Хүрлээ нэгэн гуталчингийн газрыг мэднэ. Хүрлээ байтугай энэ хавийнхан бүгд мэднэ. Орон сууцны хамгийн анхны гэж болох энэ хорооллын гурван давхар ягаан байшингуудын дунд бас ягаан өнгөтэй жижигхэн дөрвөлжин цэг шиг тийм нэг шавар мухлагт нэгэн гуталчин суудаг юм. Яг ямар нүүр царайтай хүн байсныг нь тэр санадаггүй. Осолдохгүй хөх өнгийн хөвөнтэй өмд цамцтай, том хар дугуй унасан хөгшин дотор хүн байдаг байсан. Хүрлээ бусад хүүхдүүдийн адил “Хужаа, хужаа. Хөгцөн шүдэт, хөгшин луухаан” гэж хашгирчихаад гүйж одно. Тэгэхэд арзгар хар шүдээ гаргаад инээдэгсэн. Яг инээж байсныг мэдэхгүй юм. Гэхдээ хэн ч харсан инээж байна л гэж бодогдоно. Тэр шүд л санаанд байхаас бусдыг бол мартжээ. Хожим сургуульд явахад тэр жижигхэн мухлаг, тэр хүн хоёр байж л байсан. Яагаад ч юм санаанд үлдсэн хэрнээ санагддаггүй тийм л нэг мухлаг, тийм л нэг хүнийг өнөөдөр Хүрлээ гутлаа янзлуулах болохоор л санасан хэрэг. Тортой гутлаа гартаа санжуулан хөгшин улиасны доогуур яаралгүйхэн алхахдаа
“Энэ моддыг бидний дээд үеийнхэн ямар их сэтгэлийн хөгөөр тарьж бас ургуулсан бол. Тиймдээ ч ийм сүрхий ургасан байх”
Анхны хороолол, хуучин байшингууд, хөгшин модод, эртний дурсамж бүгд нийлээд сэтгэл дулаацуулчих юм гэж, өнөөх шарвагнуур шарыг хүртэл унтуулчих юм гэж Хүрлээ хэзээ ч санаж яваагүй байх. Харин сүүлийн үед хотын хаа ч гэсэн харагдах болсон хар хөх өнгөтэй машин хуучин байшингуудын дунд зогсох нь дэндүү гялгар бас содон гэмээр.
“Хотын хүн ам ихэссэн өнөө үед энэ хөдөлгөөнт эргүүл гарсан нь сайшаалтай шүү” гэж тэр харсантайгаа зэрэг шахам бодож амжив. Эдгээр байшингуудын нэг давхрууд одоо бүгд үйлчилгээний газрууд болжээ. Ихэнх нь л гадаад хаягтай юм. Тэрээр “40000 уушийн газар” гэсэн хаягийг харж
“Энд чинь нус Зоригоогийнх байсан ш дээ. Сайн санаж байна. Ядруухан гэхэд хаашаа ч юм нэг тийм айл байсансан. Хүүхдийнх нь нус нь дандаа л гоожиж явах. Угаасаа тэр үед нэг давхар чинь жаахан нэр муутай байсан юм. Зах зээл энээ тэрээ гээд л үнэд орсон болохоос биш. Бодвол тэднийхэн энийгээ зарж аль нэг тийшээ явж одсон байх л даа. Харин энэ хаягийг тоо, үсэг холиод овоо сүрхий донжийг нь олоо юу даа” гэж сунжруу бодолд автан булан тойров. Хүрлээг шавар мухлагт ирэхэд тэртээ санаанд үлдсэн хуучин мухлаг байдгаараа байж л байлаа. Яг л нэг юмны төгсгөл шиг. Харин жижигхэн цонхондоо төмөр сараалж хийсэн байв. Угаасаа л сүүлийн үеийн нэг давхрын бүх цонхонд байдаг болчихсондоо. Хүрлээ гадаадаас ирээд энэ хавиар зөндөө л явсан баймаар. Гэхдээ энэ бүгдийг ингэж сүрхий ажигласнаа санахгүй. Гутал засвар гэсэн хаягийг хараад “Нээрээ ч дээ. Энд гутлыг засах болохоос ямар хийх биш. Тэгэхээр гуталчин гэж бичихгүй нь зөв юм. Бид л гуталчин гэж яриад заншчихаж” гэж хэрэгтэй ч юм шиг, хэрэггүй ч юм шиг юм бодсоор орлоо. Өөдөөс хаймар, цавуу, ширний тийм гэхийн аргагүй содон үнэр тас хийтэл үнэртэнэ. Аргагүй ч юм биз. Түүний бодсоноос хамаагүй залуу хүн тэнд суух бөгөөд Хүрлээг харуут
- Сайн уу ах? Гутлаа засуулна уу? гэж түүний барьж явсан торлуу хяламхийв. “Туужууны өвс шиг ширүүн хар үс, хув гэмээр өчүүхэн чих, хүүхнүүдийн дуртай давхраатай ч, хаанаа ч юм бэлцгэртэй хачин нүд зэргээс харахад энэ яав ч монгол цусны хүн биш”
- Сайн. Гутлын өсгийд резин наалгавал ямар үнэтэй байх вэ?
- Дөрвөн мянга таван зуу ш дээ.
- Юу?
- Манайх шиг хямдхан газар энэ хавьд байхгүй дээ. Та яваад үзсэн ч болно.
“Өгүүлбэрийн зохион байгуулалт нь буруу болохоос бараг аялгагүй шахам ярих юм. Бас л их монголжсон байгаа юм шүү. Бидний багад хятадууд өмссөн зүүснээрээ ч, хэл яриагаараа ч илт ялгардаг байж. Одоо ч тийм байхаа больжээ”
- Би хоёр гуталд наалгах гэсэн юм. Найман мянгаар наагаад өгчих гэчихээд “яагаад заавал хямдруулах гэсэн юм бол” гэж санахдаа өөрийгөө гайхав.
- Хаа яаа! Би таваан мянга байсаан. Тэгээд дөрвөө мянга таван зуу гэсээн. Та дөрвөө мянга гэнээ гэж амандаа үглэн, толгойгоо сэгсэрч гаслах авч гутлыг эргүүлж тойруулан үзнэ.
“Өө, хөөрхий! бас аялгагүй ч биш юмаа. Хэлэнд даанч нэг муу улс шүү”
- Чи таван мянга гэж хэлээгүй ш дээ
- За, за би наанаа, наанаа гээд залуу гуталнуудыг нь тэрүүхэндээ шидлэв. Мэдээж тэр таван зуун төгрөгнөөс болж найман мянган төгрөгний ажлаа алдахыг хүсээгүй бололтой. “Чи муу ингэхгүй гээд яахав дээ. Энэ тэрүүгээр хэдэн жил тэнсэнийх чинийхээ занг мэдэлгүй дээ” гэж бодон эргэж сандал дээр суулаа. Тэр хоёрын хэн хэн нь дуугарсангүй. Бодвол дор дороо л юм бодож суугаа байх.
“Уг нь хүний нутагт амьдраад тухайн улсынхаа хэл яриаг сураад ирэхээр сайхан л байдаг юм. Тэгээд ирэхээрээ хүн хартай ярьж, үгүй ядахдаа өөрийнхөө хэлний түвшин хэр байгааг бусдад мэдрүүлэх ч бас бахархамаар мэдрэмж төрдөг шүү. Би ч гэсэн тийм л байсан. Даяарчлал гэж их ярих болсон өнөө үед хүн хаа ч явлаа гэсэн хүнд тустай ажил хөдөлмөр хийж яваа бол одоо яалтай ч билээ дээ” гэж Хүрлээ гуталчинг өөртэйгөө зүйрлэн, бодлоо бүгээнтгэж, өрөөг тойруулан ажин сууна. Энэ нь чухам өөртөө залуугийн тухай төрсөн таагүй сэтгэгдэлээ хорьж байгаа юу эсвэл угаасаа нас ахиад юмыг арай уужуу бодох болсон нь нөлөөлсөн үү алин болохыг ялгасангүй.
Мухлагаа тэг дундуур нь намхан хаалтаар хоёр хувааж. Нэг талд нь хана дагуулан бандан сандал тавьж, эрээн хулдаасаар хулджээ. Гурав дөрвөн хүн суугаад дүүрчихмээр аж. Энэ нь үйлчлүүлэгч нарын суух хэсэг бололтой. Нөгөө талын хананд зүлгүүр бүхий бага оврын машин байрлуулчихаж. Толины хоёр хэсэг хагархай хаанаас ч юм олж ирээд наачихаж. Өөрийнхөө суудаг сандал дээр ямааны өөдсөхөн хөдөс тавьчихаж. Мөлийж гялайсан гутлын тахир төмөр, хажуугийн тавцан дээр жижигхэн дөрвөлжин нүднүүдтэй модон хайрцаг байх бөгөөд нүд болгонд нь хоорондоо үл ялиг ялгаатай зүсэн зүйлийн шивээ хадаас, үдээс зэргийг хийжээ. Түүний хэрэгтэй бүхэн эргэн тойронд нь байх бөгөөд залуу хүссэн зүйлээ хүссэн үедээ нэг их эрж хайлгүй авах ажээ. Ер нь эргэн тойронд байгаа болгон тохилог гэхэд хаашаа юм нэг тийм амархан, сэтгэлд дулаахан ч юм шиг Хүрлээд таалагдаад байх шиг санагдана. Хүн заримдаа яагаад ийм жижигхэн бөглүүхэн орчинд дуртай байдаг юм бол. Хүүхэд байхдаа хувцасны шкафанд эсвэл ширээн доогуур орж орчноосоо тусгаарлагдан тоглох дуртай байж билээ. Хүрлээгийн эмээ ч гэсэндээ тэдний жижигхэн гал тогоонд хаашаа л бол хаашаа юм юмандаа хүрээд амар гэсэн шиг цай оочлон хөлсөө бурзайлган суудаг хүн байж билээ. Тэндээсээ ч бараг гарахгүй. Бодвол орчин нь яг л иймэрхүү санагддаг байсан байх. Арынхаа тавиур дээр энэ мухлагтаа таарсан бяцхан хөгжим тавьчихаж. FM бололтой. Сүүлийн үед ихэд нэрд гараад байгаа залуу дуучны дуу эгшиглэнэ. Хөгжимийн дэргэд алгын чинээ цаасан дээр улаанаар дармалдсан хоёр ханзыг скочоор нилээд нямбайлан наажээ. Өлөн тоосонд дараатай тэр хоёр ханз чухам юу гэсэн үг юм бол гэсэн бодол Хүрлээгийн толгойд өөрийн эрхгүй бууна. Ер нь энэ өрөөний бүх юм тоос шороо, үртэс үйрмэгт дарагдсан тул цаанаа нэг өнгө алдсан харагдана. Түрүүнээс хойш зүгээр суулгүй зай завсаргүй хөдлөх залуу хөгжим даган гиншигнэн толгойгоо бөнжигнүүлэн ажиллана. Ерөөсөө л тэр сэтгэл хангалуун байгаа бололтой. Энэ юундаа ийм жаргалтай байдаг билээ. Хариуг олоход тийм ч их цаг орсонгүй. Хүрлээг бодвол тэр өөрийн гэсэн ажилтай байлаа. Тиймээ, тэр ажилтай. Өчигдөр, уржигдар ер нь хэзээ ч юм хүмүүсийн авчирч өгсөн хуучин гуталнууд тэр хөндийгөөр дүүрэн. Залуу оёхыг оёж, наахыг нь нааж, хадахыг нь хадаад нөгөө хөндий рүү шидлэнэ. Хүрлээ хараад байгаа болохоор тэр үү залуу улам ч хурдан хөдөлж байх шиг. Өнөөдөр, маргааш, нөгөөдөр хэзээ ч юм хүмүүс эдгээр гутлыг авахаар ирэхэд эд бүгд мөнгө болон хувирна. Тиймээ, энэ залуу ажилтай. Тэр ч бүү хэл өөрийн гэсэн орчинтой. Тэр энэ мухлагтаа жаргалтай.
Харин . . . харин Хүрлээд ажил байхгүй. Түүний доторх шарвагнуур шар сэмхэн сэрэх шиг мэдрэмж төрж эхэллээ.

Үргэлжлэл бий . . .

Бүрэн эхээрээ...

Салхи амтагдтал санаа алдмаар сайхан монгол эр хүнд би хайртай

Манай блогчидын нэг Idea маань аль 2007 оны 11-р сарын 7нд ийм бичлэг оруулж байжээ. Тэгээд үүгээр орж ирж буй бүх эрчүүддээ зориулан тавихаар чирээд ирлээ. Жилдээ нэг удаа ч гэсэн ийм юм сонсмоор доо бид чинь. Idea-даа баярлалаа.


Эрээн бодол, хөнгөн гуниг хургах тоолонд энгэрт нь наалдаад мэгшмээр болдог. Хангайн уулс шиг ханхар цээжийг нь түшээд, хангинатал шүүрс алдах нь жаргал мэт санагддаг…
Гаднаа гоё үг, ялдам ааль гаргахгүй ч гүдэсхэн зан, уучхан сэтгэлийг нь мэдэрдэг. Үг сүггүй магтаж, үргэлж соёлтой загнахгүй ч уужим холч ухаанаар харийн эрчүүдээс ялгардаг. Хаанахын хэн нь ч үл мэдэх холын шалиг эрээс хатуу боловч үнэн үгтэй монгол эрчүүд зөөлөн...
Бор дарсанд дурлаж болчимгүй авир гаргадаг л биз, богино ухаанаар хэмжиж болохгүй юманд татагддаг л биз. Алдаагаа залруулж амьдралаа аваад явчих алсын хараа ноён нуруу аль ч муухан монгол эрд бий…
Зорьсон бүхнээ эзэмшиж, зоорь хөрөнгө хураагаагүй ч зовох цагт тэд зоосны нүхээр шагайхгүй. Түрийвчээ тэмтэрч, янчаанаар даллах нанхиадаас төө илүү сэтгэж, сөөм хол гишгэдэг.
Нийгэмд огших бухимдлаас түр ч атугай ангижрах гэж нийлж дарвиж ууж идэж явдаг л биз. Үүр цүүрээр гэрээ зориод ирэхэд нь үглэж дуулаад үргэлж гоморхох хэрэг юун. Үүрэх ачаандаа түүртээд хөнгөн зугаа хайгаа л биз, үзэмжний сайханд хууртаад өөр бүсгүй рүү сэвээ л биз. Буруугаа мэдэж дотроо гэмшдэг болохоор буян бодож тэдэнд дандаа битгий хатуурх.
Наанаа хэнэггүй царайлж чихгүй толгойлж суух ч цаанаа тэд чинь ихийг бодож яваа. Хатуухан үгийнх нь суудэрт хааяахан жиндэн байвч хаа ч явсан монгол эрчүүдээ хайрла. Хүний гэсэн болгонд хүзүүгээ дөрлүүлэх бүрийд хөөрхий тэдний минь сэтгэл хөвөрч сэмэрч л яваа. Дугараа эргэх бүрийд гуниг үргээж одох дуу шиг сайхан эрсийг өөр хаанаас эрэх вэ.

Нүд алдам сайхан монгол залууг би харах дуртай, нүгэл хурааж цээжээ хөндүүрлэтэл шүүрс алдмаар болдог...



Бүрэн эхээрээ...