Зураас (Өгүүллэг)

“Ямар нэгэн хүн миний явах дуртай тэр зүг яаравчлан алхаж байлаа. Яагаад ч юм би түүний ард гарчихаж. Үе үесхэн сэвших салхинд түүний задгай үс намирч, нарны туяа завсраар нь сүвэгчлэн гялалзаж, нүдийг минь гялбуулна. Нар миний явдаг тэр зүгээс манддаг болохоор тэр. Уг нь их л уран тансаг, сэтгэл хөдлөм зураглал боловч надад тэгж бодогдсонгүй. Хурдхан шиг л урд нь гармаар санагдана. Хяслантай нь тэр гүйцэгдэхгүй байлаа. Тэр явсаар, би дагасаар . . . Яг бодсончлон миний хар хадан хананд тулан ирж, гартаа байгаа ирт чулуугаар зурах гэж байх шиг. Би тэсгэлгүй хашгирлаа. Тэр огцомхон эргэж улаанаараа эргэсэн аймшгийн нүдээр над руу цоргин ширтэв . . .”
Би давхийн сэрлээ. Хамаг биеийн хөлс асгарчээ. Ашгүй зүүдэлсэн юм байж. Санаа амарч байгаа юм байлгүй уртаар амьсгаа авч, цээж уужрав. Түүнийг сэмхэн харвал тэр амаа хагас ангайгаад хурхирч байлаа. Хаа очиж нойр сайтайд нь баярлах шиг болдгийм. Дөнгөж үүр цайж байгаа нь манай оромжны цоорхойгоор гийх саарал гэгээнээс андашгүй. Одоо удахгүй нар мандана. Хармын төрлийн хар дарсан муухай зүүдээр сэрсэн ч бүх юм хэвийн байгаад бага ч болов дотор уужирч нар гартал унтъя гэж санан хэвтрээ засахад чилсэн биед таатай мэдрэмж төрнө. Гэхдээ доороо дэвссэн сүрлийн чимээг аль болох гаргахгүйг хичээнэ. Сайндаа ч биш л дээ, зүгээр л түүнийг сэрээмээргүй санагдсаных. Тэр надад саад болохгүй байсан нь дээр. Би нүдээ анин унтах гэж хичээсэн авч унтсангүй. Гэхдээ бас нүдээ нээсэнгүй. Аньсан чигтээ бодол болон хэвтэх нь тааламжтай байлаа.
“Би түүнийг танихгүй. Бас яагаад тэр надтай төстэй ч юм шиг харагддагийг мэдэхгүй. Харин тэр ярьдаг, дэндүү их ярьдаг. Ярихдаа дандаа миний мэдэхгүй зүйлийг маш ихээр ярьдаг юм. Бодвол өөрт нь таалагддаг байх. Надад их ч юм зааж өгсөн дөө. Бас намайг нэг үгээр (нэрээр) дуудахыг хичээнэ. Би тэрэнд нь дургүй. Тэр заавал намайг дуудаж байх ямар хэрэгтэй гэж. Эхлээд би түүнтэй яаж уулзлаа байз. Аа, тийм. Тэр намайг сэрээсэн юм байна. Анх би түүнийг сонсохгүй байж билээ. Эсвэл тэр дуу гаргахгүй зүгээр л ам нь ангалзаж байгаад сүүлдээ дуу орсон байж магадгүй л юм. Түүнээс хойш бид хоёр үргэлж цуг байгаа. Уйтгартай байгаа биз. Тэр дандаа миний мэдэхгүй зүйлс ярих хирнээ санаж байна уу? гэж асуух нь төвөгтэй. Үнэндээ бол түүний бүх ярианд дуртай юу гэвэл үгүй л дээ. Гэвч өөр ярилцах хүн байхгүй тул би сонсож л байдаг юм”
Би эргэж хэвтээд түүнийг сэмээрхэн ажлаа. Тэр унтсаар л байна. Унтаж л байг, одоо удахгүй нар мандахаар би нөгөө хад руугаа явж зураасаа зурна. Би ямар нэгэн тааламжит амттан амандаа хийсэн мэт нүүрэндээ жаргал тодруулаад бодлоо үргэлжлүүллээ.
“Би тэр зураасыг зурахдаа дэндүү дуртай. Зураас маань уртаараа ерөөсөө миний хамгийн богинохон хуруутай адил. Нэг өглөө яг нар мандаж байхад би тэр тас хар ханан хадыг олж, яагаад ч юм дээр нь зураас зурмаар санагдсан юм. Хуруугаараа зурахад миний хуруунаас тас хар шүүс ялгараад олигтой зурагдахгүй болохоор нь нэгэн уртавтар чулуу олж ирлэв. Түүнийг ирлэх гэж хичнээн удсан гээ. Гэхдээ л ирлэж чадсан юм. Ирлэж суухдаа үүгээр ханан дээр зурахад надад ямар нэгэн тааламж төрөх юм шиг санагдаад тэсч ядан байж билээ. Миний зөв байсан юм. Ирмэгт чулуугаараа анх зурахад хавиралт гараар дамжин мэдрэгдэх нь хачин сонин санагдсан. Сонин гэж дээ, сайхан гэмээр юмуу. Энэ мэдрэмж л намайг энэ олон зураасыг зуруулсандаа. Анх зурсан хар шүүстэй зураасаа улам тодруулсан хэдий ч уртасгаагүй. Тэгээд зураасаа харж их удаан суусан юм. Гараар дамжсан мэдрэмж, чихэнд сонсогдсон хавиралтын дуу чимээ нь үргэлжлэн сонсогдсоор байсан юм. Нэг мэдсэн чинь нар шингэх дөхжээ. Оромж руугаа явахдаа өдөржингөө харсан зураасаа алга болчих гэж байгаа юм шиг эргэн, эргэн харсаар байж билээ. Маргааш нь дахиад яг нар мандаж байхад ирж зурлаа. Сэтгэл ханахгүй дээрээс нь дахин тодруулж гүнзгий сорви болгов. Тэгээд гэнэт тэр намайг сэрээснээс хойш хэдэн удаа нар мандсаныг бодож тэр тоогоор гурван зураас нэмж зурлаа. Түүнээс хойш нар гарах тоолонд очиж зурдаг ажилтай болсон доо.
Хүрр! хүрр! гээд үрэхээр гараар дамжиж ирэх тэр чичирхийлэл хичнээн сайхан гээ. Сүүлдээ би энэ зураасыг л зурж суух гэж амьд байгаа юм шиг мэдрэж төрдөг боллоо. Тэгээд ирэхээр зураасаа, ирмэгт чулуугаа, ханан хадаа, бодол хөврүүлэн суух энэ мөчөө хүртэл хэн нэгнээс харамладаг юм билээ. Тийм учраас л түүнийг энэ зүг рүү явуулах дургүй болсон хэрэг. Ирмэгт чулуугаа хүртэл нуух хэрэгтэй. Хаана ч нуусан тэр яаж ийгээд олчих юм шиг бодогдоод түгшинэ. Гэхдээ нэг нууц газар олсон юм. Хэсэгхэн бутан дунд байх жижигхэн нүхэнд ирмэгт чулуугаа нуудаг боллоо. Энэ бут яг хаана байдгийг нь мэдэхгүй ч би чулуугаа авах хүсэл төрсөн үедээ л гаргаад авчихдаг байв. Надаас өөр хэн ч мэдэхгүй. Зураасаа зурж суухад ер бусын нам гүм амирлангуй орчинд орж хачин их жаргалтай болдог байлаа. Гэхдээ урд өдөр нь тэр надаас олон юм шалгааж зовоосон үед бол өөр л дөө. Өөрөөр хэлвэл тэрний ааш авир миний хамгийн жаргалтай мөчид ч гэсэн нөлөөлж байдаг гэсэн үг. Нэг удаа тэр
- Чи яагаад юу ч ярихгүй байгаа юм бэ?
- Мэдэхгүй
- Юу мэдэхгүй гэж? Хоёулхнаа байж чи надтай ярихгүй байхдаа яадгийм. Чи ч ёстой адгийн шаар юм даа
- Би яримааргүй байна гэтэл нүд нь улаанаараа эргэлдэн дүрлийж
- Яагаад? яагаад? . . . гэж хоёр гараа сарвалзуулан цамнав. Тэр ууртай харагдсангүй, харин ч инээдтэй харагдахаар нь
- Дахиад
- Юу дахиад гэж?
- Дахиад саяынх шигээ хашгираач
- Энэ чамд тийм инээдтэй байна уу?
- Чамд ч бас
- Надад яалаа гэж инээдтэй байх юм?
- Тэгээд, инээдгүй юм бол чи зүгээр л бай даа гэхэд тэр бүр их уурлаж хажуудаа байсан болгоныг авч чулуудав. Би инээгээд л байлаа. Тэр бүр сүүлдээ байж ядахдаа байдгаараа орилж, толгойтой үсээ зулгааж, цээжин биеэ сарлан маажив. Түүний биш миний цээжнээс хар нулимс урсах нь сонин. Би гэнэт инээхээ болилоо. Түүнээс айсандаа биш гайхсандаа. Яагаад гэвэл түүнийг өөрийгөө зулгааж, маажих тусам миний толгой өвдөж, цээж хөндүүрлэсэн болохоор гайхсан хэрэг. Тэр яг надад байдаг шиг хоёр мөөмтэй байсан нь бас нэг сонин. Тэр өдрийн маргааш зураасаа зурж суухдаа түүнийг бодсон чинь яг л бороо орж, салхи исгэрэх шиг болоод эхлэхээр нь байдгаараа хурдан үрж эхэлсэн. Гэхдээ л зураасныхаа хэмжээг алдаж болохгүй гэсэн бодол надаас салаагүй. Тэгэхээр би өдөр өдөрт өөр өөр юм бодож зурдаг ч бодлоосоо хамаарч зураасаа өөрчилдөггүй гэсэн үг л дээ. Сүүлдээ зураасаа тоолж нэг гарын хуруутай адилхан болохоор нэг дугуйд хийдэг болов. Нэг гарын хуруу тав байдаг гэдгийг тэр надад зааж өгсөн юм. Түүгээр ч зогсохгүй тэр надад арав, зуу, мянга, арван мянга гэж тоонууд үргэлжилдэг гэж заасан юм. Тэгээд би дээшээ зуун дугуй болгоод дахин доороос эхэлдэг байв. Миний зурааснууд нар гарах тоолонгоор ихэссээр байгаа. Хоорондоо ижилхэн болохоор надад их хөөрхөн санагдаад байдаг юм даа. Өнөөдөр ч гэсэн би нар гарахаар хар хад руугаа явна. Харин ганцаараа л явмаар байна. Босохдоо түүнийг сэрээж л болохгүй. Өдий болтол тэр надад саад болоогүй ч нэг л өдөр миний зураасыг өрсөөд зурчих юм шиг хар төрөөд байдаг юм. Би ганцаараа л зурах ёстой. Энэ бол зөвхөн миний л зураас шүү дээ . . .
Удалгүй гадаа шувууд жиргэж эхэллээ. Босох цаг маань болсон тул сэмээрхэн гарлаа. Тэртээ алсаас нарны туяа шаргалтана. Хором мөч өнгөрөх тусам тэр туяа улам ихэснэ. Шүүдэрт чийгтсэн өвс хөл доор чимээгүйхэн нална. Нэн тааламжтай ч одоохондоо л ингэж байгаа юм. Наранд халчихаараа хөлийн тавхай руу хатгаад зовлонтой гэж. Гэхдээ ямар ч үед яваад сурчихаж дээ. Би хар хад руугаа яармаар, гүймээр санагдаж байсан ч өөрийгөө хүчлэн хорьж байлаа. Учир нь эрт очвол зугаат ажил маань эрт л дуусна гэсэн үг. Би үүнийг хүснэ гэж үү. Би дээгүүр, алсыг харан аажуухан алхалж буй мэт боловч дотроо нисч явав. Хар ханан хад маань яг л урьдын хэвээрээ. Хэвээрээ ч байлгүй яахав дээ. Бутан дундах нүхнээсээ ирт чулуугаа аван зураасаа зурж эхлүүт миний ухаан санаа өөрт хамааралгүйгээр хаашаа ч юм алсарч одно.
“Би нэг их манан дунд гүйж явах юм. Манан өвдөгнөөс доош байх бөгөөд хөлд ороолдон гогцоорч, хөлийн мөр яг цасан дээр гишгэсэн мэт тэртээгээс эхлэн зурайна. Хөв хөх тэнгэрт солонго татна. Солонго тийм тод өнгөтэй байхыг би урд нь анзаарч байсангүй. Тэгтэл тэр солонгыг тогтоож байсан юм нь уначихав уу гэлтэй өнгө өнгөөрөө доош урсаж, яг шалбааг шиг энд тэнд тунаран тогтов. Би дундуур нь тэдгээр өнгүүдийг үсчүүлэн гүйхдээ хөхиүн баясаж инээхэд хэн нэгэн намайг даган инээлээ . . .”
Юу вэ? хэн бэ? Би гав ганцаараа байсан ш дээ. Хэн ингэж инээдэг билээ? Би гайхсандаа бодлоо хаян ийш, тийш харлаа. Тэр харагдсангүй. Хоёр гар маань өнөө зураасаа хичээнгүйлэн зурсаар байх ажээ. Яах аргагүй л хүн дуугарсандаа. Тэгээгүй бол би яахин бодлоо таслах билээ. Би дахин огцомхон эргэж харлаа. Хадны дэргэдэх зэгс юунд ч юм намилзан хөдлөв.
“Яг өнөөх чинь байна. Унтаад үлдсэн гэж бодсон чинь дагаад ирсэн юм байхдаа. Чи муу миний зураасыг зурах гэж хорхойсоо юу? Тэгэхгүй шүү. Чамаар зуруулна гэж байхгүй. Чи яг хаана байна? Надад харагдахгүйг хичээж нуугдаж байх шив. За яахав жаахан хүлээе” гэж санаад үл анзаарагч болон зураасаа цааш нь үргэлжлүүлэхэд дахин бодол урсана.
“Усан бороо шаагин асгарсан тул өнөөх тунарсан будагнууд тэр чигтээ холилдов. Өнгөнүүд хоорондоо дээр доороо орон ноцолдож, зарим нь зэвүүн саарал хоолойгоор орь дуу тавин чарлалдаж байв. Холилдохдоо ингэж их зовдог юм байхдаа зайлуул. Тэгэн тэгсээр тамир тэнхээ нь барагдаж буй бололтой чарлах дуу нь суларч хоорондоо холилдон нэлийсэн саарал юм болов. Тунарсан саарал шаврыг харж суутал дотор нь хэн нэгний нүдний харц намайг цоо ширтэж байгааг олж хараад би цочсондоо эгээтэй л хашгирсангүй. Айсандаа ч тэрүү, цочсондоо ч тэр үү эргэж зэгс рүү харвал тэндээс мөн л хоёр нүд ширтэж байх шиг”
Хамаг юмаа алдах гэж байгаа юм шиг совин төрж энэ бүхнээ харамлахдаа ухасхийн босож, муухай архиран ар нуруугаараа хадан ханаа халхаллаа. Надаас айсан уу эсвэл тэнд угаасаа юу ч байгаагүй юу ямартаа ч гэсэн нам жим болж, салхины аясаар зэгс намилзсаар байлаа. Зураасаа хурдхан дуусган, ирт чулуугаа нөгөө бутандаа нуусан хэдий ч миний санаа тэгтлээ ч амарсангүй. Нөгөө бодолд байсан цагаан мананг хар хадныхаа өмнүүр далдлах санаатай хөшиг мэт татаад, бага ч гэсэн сэтгэл уужран оромжиндоо арайхийн буцаж ирлээ. Их ядарсан бололтой. Харин өнөөх чинь хэвтэж л байх юм. Би гайхлаа. Яагаад гэвэл тэр өдийд босчихсон байдаг юм л даа. Нэгэнт өнөөдрийнхөө зураасыг зурчихсан болохоор түүнийг сэрээхэд гэмгүй тул мөрнөөс нь татаж эргүүлээд цочсондоо муухай хашгиран огло үсэрлээ. Түүний нүд нь алга болж оронд нь онгорхой хоёр нүх үлдсэн байлаа. Би буцаад гүйх гэтэл
- Чи хаачих нь вэ? гэж араас асуув. Би айсандаа
- Би . . . би . . .
- Чи зүгээр үү?
- Зү . . . зүгээр
- Аан! Гэхдээ л чи их сонин байна даа
Би түүний энэ энгүүн дууг сонсоод бага зэрэг тайвширч аажуухан эргэж харвал тэр зүв зүгээр болчихсон сууж байв. Нүд нь ч гэсэн байж байх юм.
- Чиний нүд чинь . . .
- Чи санаа зоволтгүй ээ. .........рээ (намайг дууддаг миний дургүй үг)
- Чиний нүд чинь байсан юм уу?
- Байлгүй яахав дээ. ...........рээ
- Чи намайг ингэж битгий дуудаж бай гэж хэлсэн байхаа
- Тэгсэн
- Тэгээд юундаа дуудаад байгаа юм?
- Энэ чинь чиний нэр шүү дээ
- Үгүй. Би ийм нэртэй баймааргүй байна.
- Тэгээд хэн гэх гэж?
- Хэн ч гэмээргүй байна. Ер нь би нэрээр яах юм. Хүн намайг дуудах шаардлагагүй.
- Яагаад тэр вэ?
- Би амар амгалан баймаар байна.
- Амар амгалаан? Амар амгалан гэж юу байдаг юм? гэж тэрээр нилээн шавдуухан асуулаа.
- Амар амгалан гэж нэргүй байхыг хэлдэг юм. Чамд хэн ч хэрэггүй бас хэнд ч чи хэрэггүй байхыг амар амгалан гэдэг юм гэж намайг бачимдан чарлахад тэр хоёр гараа өргөж
- За, за болтугай, болтугай. Ингэхэд бид хоёр чинь юун тухай ярьж байлаа. Аан, тийм. Нүд . . .
- Чиний нүд зэгсэн дунд байсан
- Тийм гэж үү?
- Тийм, Ер нь чиний нүд үргэлж миний ард байдаг. Яах гэж тэр вэ?
- Ёстой мэдэхгүй юм байна. Чи л тэгж боддог байх.
- Үгүй, үргэлж тийм байдаг. Чи битгий булзааруулаад байгаарай.
- За, за тийм болог
- Чи яагаад эсэргүүцэхгүй миний хэлсэн болгоныг за за тийм болог гээд байгаа юм?
- Мэдэхгүй л дээ
- Би мэднэ. Чи сайхан ааштай байгаа юм байна.
Тэр хариу хэлсэнгүй. Би ч дуугарсангүй. Хэн хэн маань таг чиг болов. Гэхдээ би түүнийг сэмхэн, сэмхэн харсаар байлаа. Түүнийг ч гэж дээ зөвхөн нүдийг нь. Тэр нүдтэйгээ байсан ч тийм ч тааламжтай санагдахгүй байлаа. Түүний энэ нүд надад заримдаа хэтэрхий ойр дотно харагддаг гээч . . .
Удалгүй шөнө болж би дахиад л маргаашийн нарыг хүлээж эхэллээ. Нөгөө л зураасаа зурах гэж тэр шүү дээ. Хүлээсээр байгаад нэг мэдэхэд унтчихаж.
“Хоёр нүд өнхөрсөөр над дээр ирэх юм. Хоорондоо учиргүй муудалцжээ.
- Та хоёр яагаад муудалцаад байгаа юм бэ?
- Энэ нэг муу царай алдсан юмнаас болж байгаа юм
- Та хоёр чинь ялгахын аргагүй адилхан л юм байна шүү дээ
- Ялгаатай
- Ямар?
- Энэ баруун, би зүүн нүд
- Хэн тэгж байна?
- Тийм байсан юм.
- Одоо тэгээд тийм байсныг хэн мэдэх юм бэ? Би лав тэгж ялгаж харахгүй байна
- Тэгвэл би чиний ухархай руу ороод үзүүлье л дээ.
- Үгүй ээ, үгүй. Тэгж болохгүй ш дээ.
- Болноо болно гээд тэр хоёр нүд над руу дайрлаа. Би айсандаа гараараа нүүрээ дартал
- Чи ингэтлээ айх хэрэг юу байна?
- Яагаад айж болохгүй гэж? Би дөрвөн нүдээр яах юм?
- Чамд угаасаа нүд байхгүй байна ш дээ
- Юу . . . ?” Би маш муухай орилж сэрлээ. Зүүдэлсэн юм байж. Хажуудхаа хартал тэр гараад явчихаж. Хаашаа тэр вэ? Миний хад руу явчихсан байж таарах нь. Намайг яарсаар иртэл тэр хананы өмнүүр татсан мананг аваад хаячихсан ямар нэгэн юм хийж байлаа. Миний дотор харлаад явчихав.
- Чи энд юу хийж байгаа юм? гэж намайг бачимдан асуухад
- Юу ч хийгээгүй
- Тэгээд яагаад . . . энд гэснээ түүний хийж буйг хараад
- Чи зурж байна ш дээ новшоо гэж хашгирахад тэр
- Болдоггүй юм уу?
- Болохгүй мэдэв үү, болохгүй. Энэ миний зураас. Зөвхөн би л зурах болно.
- Тийм л дээ. Гэхдээ би ганцхан зурчихъя л даа
- Үгүй гэж байна гэж би байдгаараа хашгираад түүн рүү дайрлаа. Тэр тийм ч амархан дийлдсэнгүй. Бид хоёр дээр доороо орон яг л миний бодолд гарсан олон өнгөнүүд шиг хуйлран ноцолдов. Гэхдээ би арай илүү байлаа. Яагаад гэвэл би бүх бие сэтгэлээрээ түүнийг эсэргүүцэж, миний амьд яваагийн гол утга учир болсон зураасаа түүнд өгөхгүй гэж тэмцэж байсан болохоор тэр байх. Тэр намайг бодвол зураас зурах туршлагагүй байсан болохоор гартаа юу ч үгүй, харин би өнөөх хүссэн үедээ гаргадаг ирт чулуугаа атгачихсан тулалдсан тул тэр өөрийн эрхгүй надад ялагдаад зайдуухан газар очиж суулаа. Би түүнийг хичнээн үзэн ядаж байсан ч нэгэнт ялсан тул тайвшрав. Түүнийг нэг мөсөн хөөчих гэснээ зураас яаж зурдагаа үзүүлмээр, онгирмоор санагдаад болох биш. Тэр яасан их атаархах бол гэхээс сэтгэлд нэн таатай. Тэртэй тэргүй тэр намайг дийлэхгүй юм чинь яах вэ дээ. Би ирт чулуугаараа хадан ханан дээр зурлаа. Хоёр чулуу хоорондоо хавирч чичиргээ нь гараар дамжин ар дагзанд мэдрэгдэхэд миний түрүүний уур унтуу тэр дороо арилчих шиг. Хавирах чимээ нь чихэнд хяхтнаад л . . . Би энэ удаа ямар нэгэн бодолд хөвөрч чадсангүй. Учир нь тэр намайг хараад сууж байгаа тул анхаарлаа сарниулж болохгүй. Аягүй бол дайрах ч юм билүү. Дайрахгүй байлаа гэхэд зураасаа хэрхэн зурж байгаагаа харуулж, горьдоож, голыг нь харлуулмаар санагдана. Би тэгэхээс тэгэх гэж дуу аялан удаан гэгч нь зурж байлаа. Нүднийхээ булангаар түүнийг үе үе ажина. Хөөрхий тэр үнэхээр горьджээ. Яг л хоол горьдсон өлсгөлөн нохой шиг. Хамгийн өрөвдөлтэй нь түүний нүд. Амьдралдаа тийм гуниг дүүрэн нүдийг хараагүй. Гэнэт надад түүний сайн талууд бодогдож эхлэв.
“Анх намайг хэн сэрээлээ? Тэр . . .
Би хэнтэй хань бараа болон энэ зурсан зураас шигээ олон нарыг үзлээ? Түүнтэй . . .
Хэн надад гарын хурууны тоог тав гэж, хоёулаа нийлээд арав болдог гэж хэллээ? Тэр . . .
Тэгээд л би зураасаа тав таваар нь дугуй дотор хийдэг болсон. Бас арав, зуу, мянга арван мянга гэдэг тоог тэр л надад зааж өгсөн. Тиймдээ ч би өнөөдөр гэхэд хоёр мянга дөчин дөрвөн дугуйг зурчихаад байна шүү дээ. Тэгэхээр энэ бүгдийг бодоод байхад түүгээр ганц зураас зуруулчихдаг ч юм билүү? Ердөө ганцхан шүү дээ” гэж бодлоо. Би түүн рүү аядуухан харж, зөөлөн даллав. Тэр намайг харсан ч харсандаа итгээгүй бололтой суусаар байв. Дахин нааш ир гэж дохилоо. Тэр эргэн тойрноо нэг харснаа өөрийгөө заав. Намайг толгой дохиход итгэж ядсаар ирлээ. Ирт чулуугаа түүнд өгөхөд чичирсэн гараараа чулууг авч миний зураасыг гүйцээх гэсэн боловч ядарсандаа ч юмуу, айсандаа ч юмуу эсвэл анх удаа зурж байгаа болохоор ч тэрүү гар нь чичирч салгалаад зурж чадахгүй байлаа. Намайг туслах санаатай ойртоход тэр надад үнэхээр баярласан байгаа нь харагдана. Түүний чулуу атгасан гарыг давхар атган ханыг хавируулан зурлаа. Энэ хавиралтаас миний авдаг таашаал бид хоёрт зэрэг, зэрэг ирэх нь тэр. Гэхдээ тархинд биш зүрхэнд мэдрэгдээд байх шиг. Хэт их хичээсэндээ болоод бид хоорондоо улам бүр ойртсон байлаа. Түүний үл ялиг чичирхийлэл, халуухан бие, айсан эсвэл ичсэндээ улайсан хацар, сандарсандаа давчдах амьсгаа энэ бүхэн нь надад тэс өөр мэдрэмжийг төрүүлж байгааг тэр мэдээ болов уу? Магадгүй л юм. Бас түүний хаанаас нь ч юм ер бусын үнэр үнэртэх шиг. Шорвог ч юм шиг, исгэлэн ч юм шиг, нялуун ч юм шиг, бүр байчихаад танил ч юм шиг чухам ямрыг нь ялгасангүй. Бид хоёр нүдээ анилаа.
“Дахиад л цав цагаан манан дунд бид бие биенээ тэврэн эргэлдэж, бидний хөл гар чухам аль нь хэнийх болох нь мэдэгдэхээ больтол ороолдсон байлаа. Би түүний гарыг тийм зөөлөн, чийглэг байдгийг урьд нь мэдэрч байсангүй. Үс нь ч гэсэн. Яг л миний ирт хутгаа нуудаг тэр хэсэгхэн бут шиг намирсан зөөлхөн ажээ. Миний юм уу эсвэл тэрний юм уу ямар нэгэн гар тэр хэсэгхэн бутанд хүрэх тоолонд бид хоёр дуу дуугаа авалцан гийнаж байлаа. Бид эргэлдэж, өнхөрч, дээр доороо ороход манан биднийг алсуур даган эргэнэ. Бид нисэх мэт, шумбах мэт эсвэл бүр хөвөх мэт хаашаа хамаагүй оргилно. Яг өнөөх бодолд орших өнгөнүүд шиг холилдож, өнгө өнгөөр ээлж дараалан дэлбэрч, тэсэрч байлаа. Сүүлдээ солонго шиг хойшоогоо нумарч байдгаараа хашгирдагийн даваан дээр” бидний гар хаднаас салж бодол сарнилаа. Зураасаа яг хэмжээгээр нь зураад дууссан байв. Бид хоёр жаргалтай байлаа. Хадныхаа наагуур цагаан манангаа унжуулан орхилоо. Буцаад оромж руугаа явж байхдаа бие биен рүүгээ жаргал цацруулан инээмсэглэн байсан ч гэлээ би дахиад түүнтэй хамт зураас зурах эсэхээ мэдэхгүй байлаа. Яагаад гэхээр би түүний нүднээс ганцаараа л зурах гэсэн хүсэл цухалзаж байгааг олж ажив. Хэрвээ миний ажсан үнэн бол яах вэ? Би үүнийг зөвшөөрөхөд бэлэн үү? Өрөвч, өрөвч гэхэд би тийм өгөөмөр билүү? Үгүй шүү дээ. Би өнөөдөр түүнд нааштай хандсан, хариуд нь ямар нэгэн тааламж мэдэрсэн ч гэлээ энэ хана, зураас, ирт чулуу, түүнийг дагасан бодол хүртэл зөвхөн миний л өөрөө өөртөө зориулж олсон таашаал. Үүнийгээ хэнд ч алдах ёсгүй. Алдах гэснээс түрүүн бодол дунд яагаад ирт чулуу нуудаг бут санаанд оров. Яагаад байн байн түүний гар тэрүүгээр эргэлдээд байв? Арай энэ муу миний чулуугаа нуудаг газрыг мэдчихсэн юм биш биз. Магадгүй шүү. Ер нь яагаад надад сүүлийн үед нүдний тухай бодол бодогдож, зүүд зүүдлэгдэх болов? Энэ үнэхээр сонин. Би энэ талаар яагаад бодоогүй юм бол? Оромжиндоо ирж хэвтсэн хойно надад ийм л бодлууд ээлж дараалан орж, тэгэх тусам түүнийг улам бүр хардах болов. Цаашдаа тэгээд яах? Нүд . . . нүд . . .
Миний бодолд цухалзаад байгаа энэ сонин санааг зөв гэдэгт яаж итгэх вэ? Итгэхгүй гэхээр цаашдаа зураасаа үргэлж түүнтэй хамт зурдаг болох нь ээ дээ. Үгүй ээ, үгүй би тэгмээргүй байна.
- Яаж? . . .яаж? Би өөрөөсөө ийн асуусаар унтаж чадахгүй тарчилж гүйцлээ. Би дахин нэг сайн амьсгаа аваад
- Гүйцээ. Би шийдлээ. Тэр нүдгүй болох ёстой. Харахгүй болчихвол хэзээ ч миний хадан хананд очиж чадахгүй, намайг хэрхэн яаж зурж байгааг ч харахгүй. Энэ л хамгийн зөв шийдэл. Би ухасхийн босоод ирт чулуугаа гартаа атган түүн рүү дайрлаа. Тэр ч гэсэн миний чулуутай гарыг барьж амжив. Чулуугаа түүний нүд рүү чиглүүлэн зүтгүүлэхэд тэр салгалсан гараараа өдөөс түлхэнэ. Түүний нүд рүү чулууны ир шархиран ороход гараар ямар нэгэн мэдрэмж дамжин тархинд ирж өвдөлт болж байв. Хамгийн сонин нь миний нүд яг л ухуулж байгаа мэт өвдөх нь би ингэж өвдөж байна шүү дээ гэсэн дохио байх. Ямартаа ч гэсэн хоёр нүднээс нь салгаж чадлаа. Түүнээс үсэрсэн хар өнгийн шүүс миний нүд рүү үсэрсэн юм байлгүй би ч гэсэн харахгүй болж байв. Өвдөлт тэгж их мэдрэгдэж байсан ч гэлээ түүнийг надад дахиад саад болохгүйгээр хаашаа ч юм явж одох болно шүү дээ гэж бодохоор сайхан санагдаж байлаа. Тиймээ, тэр явж байна. Гэхдээ намайг дагахгүй байхын аргагүй даллаад байх юм. Би үүнийг яагаад тооцоолоогүй юм бол оо . . .

* * *
- Тэр өөрөө ингэж чадна гэж үү?
- Чаднаа. Учир нь ийм хүмүүс өөртөө дэндүү итгэлтэй байдаг юм.
- Энэ цагаан даавууг яагаад хананы наагуур татсан юм бол?
- Мэдэхгүй. Бодвол энэ зураасуудаа хэн нэгэнд харуулахыг хүсээгүй болов уу.
- Шөнөдөө зурдаг хэрэг үү? Танайх чинь нэгдсэн унтраалгатай биш билүү?
- Тийм. Гэхдээ гадаах талбайн гэрэлтүүлэг шөнөжин асаатай байдаг.
- Нүдээ юугаар ухсан байж таарах вэ?
- Халбаганы ишийг ирлэж үзүүрлэсэн байсан
- Та нар чинь шалгадаггүй байсан юм уу? Зэвсэгтэй нь үлдээж байдаг
- Эмэгтэй хүн чинь хаанаа ч гэсэн нуучих юм. Бид арай тэгж сэтгэсэнгүй.
- Цаашдаа анхаарах л болж дээ.
- Яг тийм. Одоо бүх өвчтөнг шалгаж байгаа.
- Энэ хүн ингэхэд хэдий хэр хугацаанд энэ өрөөнд байсан юм?
- Яг хорин найман жил
- Ганцаараа юу?
- Гав ганцаараа. Сонин нь тэр үргэлж орныхоо дан пүршин дээр нь унтдаг байсан.
- Хачин л юм. Ингэхэд, тэр ханан дээр хэдэн зураас байсан бэ?
- 10220 зураас
- Тэгэхээр хорин наймд хуваах уу? Эсвэл гурван зуун жаран тавд хуваана гэсэн үг үү?
- Аль, аль нь болноо ерөнхий эмч ээ
- Тоо бодуулах нь л дээ. Мөн хөгжилтэй юм болох нь ээ ха ха . . .
Тэдний яриа хонгилын үзүүрт алсарч, сарласан ханатай өрөө нэгэнт эзэнгүй болсон тул төмөр хаалга нь ёолох мэт чихран савлана . . .


2011. 03. 23 УБ хот
Бүрэн эхээрээ...

Блогоор аялсан түүх - 16 буюу уншигчаас ирсэн зураг

Миний нэг уншигч гэж ирээд л бичихээр зарим нэг нь “энэ чинь одоо юу болчихоов” гээд гайхах байх даа. Гэхдээ л яах аргагүй нэгэн уншигч маань энэ зургийг “Энэ яг тань шиг зураг” бичээд надад явуулсан (e-mail) байв. Яагаад тэгж тодорхойлсныг мэдэхгүй юм. Гэхдээ л энэ зургийг анх харахад сэтгэлд ойрхон, дулаахан, зүрхэн хавьцаа номхрох мэдрэмж төрсөн. Энэ уншигч маань намайг огт хараагүй хүн л дээ. Тэгсэн атлаа л тэгж хэлсэн юм. Тэгэхээр нь улам нарийвчилж
- bi ug ni aduu shig bish honi shig l hun dee гэхэд
- ugui ee. ene zurgiig buheld ni harahaar tanii dotood huntei chini ih tustei sanagdaad baidag umaa. Ta evguigeer bitgii bodooroi гэсэн юм. Миний өөрийн тухай биш миний бичсэн хэдэн өгүүллэгийн дотоод ертөнцтэй адилхан гэх гэж байгаа юм байна гэдгийг тэр даруй л ойлгосон ч надад сайхан санагдсан шүү. Тэгээд блогныхоо толгойд тавихаасаа өмнө уг зургийг харж, их удаан сууж билээ. Харах тусам сэтгэл нэг л уягдаад гэх үү дээ.
Нар ташсан зуны тогтуухан, сайхан орой юм. Өдөржин хорж зогссон энэ хэдэн адуу оройн сэрүүнд ганц нэг хазалж, зарим нэг нь биеийн чилээ үргээж харагдана. Өвсний өнгө, цэцэгсийн толгой, адууны тарга хийгээд цаагуур идээшлэх унаганы дорвийг үзвэл тийм ч аажуу зуны орой биш нь тодорхой. Намгархаг, чийглэг газар идээшиж буй хирнээ энэ хэдэн адуу байж ядан ялаархаад байгаа юм харагдахгүйг бодохоор өвсний гарц барагтайхан, ялаа шумуул багатай, сэв сэв хийсэн сэрвэгэр салхитай нутаг бололтой. Адууны цаадтайх хоёр толгой тийм ч өндөргүй юм. Учиргүй баруун зүгийн нутаг биш байхаа. Ажаад байхад манай нутагтай тун ч төстэй, сэтгэлд ойрхон санагдана. Манай нутаг гэснээс манай нутаг хотоос холгүй хэдэн бор толгод байдаг юм. Хөшигтийн хөндий, Эрдэнэ толгой, Эрэг-Ус, Авдар толгой, Хоолтын даваа, Дэнгийн Ам, Дойд, Дэжидийн Хунхуй, Цагаан тэмээт, Цагд-Уул, Урд, Хойд Баян гэсхийгээд бараг хот залгачихна. Үүгээр дуусчихаж байгаа юм биш л дээ. Манайхны нутаглаж байсан нутаг үүгээр байдаг хэрэг. Хүн ер нь өсөж төрсөн тэр л хэдэн өвөлжөө, хаваржаа, өгсөж уруудаж явсан гол усаа, ухаан орж, өсөж торнисон тэр л нутгаа миний нутаг хэмээн томъёолдог бололтой юм. Магадгүй, эх орон хэмээх агуу том ойлголт ч гэсэн маш энгийн сэдэлтэй энэ л орчноос эхлэлтэй байдаг болов уу. Яагаад би тэгж бодов гэхээр би бас ч үгүй нилээн хэдэн жил хүний нутагт амьдарсан хүн юм. Тэнд байсан нутагт нэгтнүүд маань “Эх орноо санаад” гэж их ярина. Би өөрөө ч ялгаагүй дээ. Үүнээс үүдээд эх орон гэж яг юу вэ гэж өөрөөсөө их асуудаг байлаа. Эх орноо санаж байна гээд л Хөвсгөл нуур ч юмуу, эсвэл Алтай Хангайн нурууг, бүр байчихаад өмнийн их говийг өдөр шөнөгүй бодоод байгаагүй л юмдаг. Миний санаад байсан юм гэвэл эцэг эх, элгэн садан, өсөж төрсөн хэдэн бор толгод, сурсан сургууль, болсон болоогүй хэдэн найз гээд зөвхөн өөрийгөө хүрээлж байсан тэр л орчинг боддог байлаа. Тэгээд сүүлдээ ер нь явж, явж эх орон гээд байгаа чинь ердөө л энэ юм биш үү гэж бодогдсон. Үнэн байхаа. За зарим нэг сүрхийвтэр улс нь намайг тун өчүүхэн нөхөр юм гэж бодох л байх. Гэхдээ л нэг их хол зөрөхгүй байхаа.
Зундаа өвөө эмээдээ тавиул болон очдог байсан хот газрын над шиг амьтанд миний мэдэх дээрх нутгийг монголдоо байхдаа миний нутаг, хилийн дээс алхсан үедээ миний эх орон хэмээн төсөөлж, бодож, заримдаа бүр санаж явдаг юм. Хожмоо гадна дотны байгалийн сайхан тогтоцтой, уул ус нь жигдэрсэн сайхан нутгаар нүд хужирлан байхдаа ч сэтгэл зүрхэнд минь өнөө л хэдэн бор толгод минь торойж, яагаад ч юм бусдын нутагтай харьцуулшгүй сайхан санагдаж байх юм билээ. Ер нь төрсөн нутаг, эх орон гэдэг өөр бусад юутай ч гэсэн харьцуулшгүй, харьцуулахыг санаархаад ч хэрэггүй юм билээ л дээ. Зөвхөн надад ч биш бүх монгол хүмүүст эх орон гэдэг хамгийн нандин зүйл байдаг байхаа.
Тээр жил манайх Дэнгийн амны адаг гэж цахилдаг хөхөрсөн нутагт зусаж байлаа. Хүний өөрийн нийлсэн над мэтийн нэг баахан тавиулаад. Хүүхэд л юм болсон хойно муудалцахгүй байна гэж юу байхав. Нэг авга ахтайгаа ам мурийгаад, хоорондоо бас гар зөрүүлээд авсан ч байхаа магад. Их л бага байсан санагдана. Манай муу Ажаа (эмээ) бид хоёрыг тэр энэ, буруу зөв гэж ялгалгүй хэд сайн ороолголоо. Зүгээр ч үгүй уурганы хуйваар шүү. Шап шуп гээд сүртэй ч гэж жигтэйхэн, өвдөж байна ч гэж хачин. Муусайн улаан дуднүүд. Ингээд яс булаалдсан ноход шиг байх юм бол Хойд Баянгийг хоёр талаар ороод зайлаарай л гэж байна. За ингээд хөөгдлөө л гэж бодох. Хамгийн гол нь Хойд Баян гэдэг хайрханаас цааш юу ч байхгүй мэт санагдаад хамаг л юм хоосорчих шиг. Манайх түүнээс цааш гарч нутгалдаггүй болохоор тэр байх. Тэнд өөр хүмүүс л байдаг гэж ойлгосон хэрэг. Ах бид хоёр гэж нэг нь аргалын дэргэд, нөгөө нь чингэлэгний буланд чимээгүйхэн уйлж суух. Чанга уйлвал дахиад ч гөвүүлж мэднэ. Тун удалгүй Ажаа маань биднийг хоёр бөөрөндөө сулгаад миний хүүхдүүд хоорондоо битгий муудалцаж бай. Хэдий зулай зулайгаа гишгэж төрөөгүй ч та нар чинь цусаараа холбогдсон ах дүүс шүү дээ. Хоорондоо эвтэй бай. Хүний орчлон гэдэг сайхандаа сайхан, хатуудаа хатуу шүү хүүхдүүд минь. Энэ цаг төр ч яагаа билээ гэж ирээд л их том хүмүүст хэлж буй мэт хөврүүлөн хэлээд бид хоёрыг ээлжлэн ээлжлэн үнэрлэж билээ. Бидэнд тэр хэлж буй бүхнийг ойлгохоос илүү Ажаагийнхаа зөөлөн аядуу дуу хоолойнд нь уярсандаа уйлж л суусансан. Одоо бодоход яасан ч алсыг хараатай, үнэн үг хэлж байсан юм. Бидний ном судраас уншдаг нөгөө их Алунгоо эх энэ тэр чинь бол дэргэд минь л байсан юм байна лээ дээ. Бид л мэдээгүй болохоос. Ажаа гэдэг бидний хувьд их “том” хүн байсан даа. Ажаад үнсүүлнэ гэдэг хамгийн том хишиг. Бас Ажаад шийтгүүлнэ гэдэг хамгийн том гэсгээл байж билээ.Ажаа маань ерөн таван насыг зооглоод тэнгэрт халихад би бараг дөч шүргэсэн том эр болсон хирнээ итгэж өгөхгүй, худлаа юм шиг санагдаад ямар сайндаа горьдсон харцаараа энэ тэндээс хайж, хашаа хороо, илүү гэр үгүй ээ ер нь хаанаас ч юм гараад л ирэх юм шиг санагдаад байж билээ. Бид Ажаагаа Хойд Баянгийнхаа нар хурсан нэгэн зөөлхөн энгэрт нутаглуулсандаа. Одоо хааяахан нутгаараа очихдоо өөрийн эрхгүй л тэр энгэр өөд нүд гүйлгэн хардаг гэж байгаа. Газар нь эдгээд бараг мэдэгдэхээргүй болсон байна лээ. Харин нутаг маань нэг л тийм салхинаас өөр эзэнгүй мэт, айл нь нүүдэллээд явчихсан намар оройн намаржаа шиг эль хульхан оргиод болдоггүй юм. Амьдрал хөөгөөд хот орноосоо гарахгүй байсаар нутаг маань сэтгэл дотор минь аглагшиж буй бололтой. Мэдээж хэн нэгэн тэр нутагт амьдарцгааж л байгаа. Тэгсэн хирнээ л нэг л эзгүй. Нар хэдэн настай вэ гэж нэг хөөрхөн хүүгээс асуусан чинь хүү нар таван настай гэж хариулсан юм гэдэг. Нээрээ тэр хүүгийн хувьд нар таван настай шүү дээ. Яагаад гэвэл тэр хүү өрөө тавтай байсан хэрэг. Яг тэрэн шиг Ажаа минь байхгүй болохоор нутаг маань эзгүй л юм шиг мэдрэмж төрдөг дөө. За за нэг мэдсэн чинь бүр далийж өгч. Хэдэн адууны зураг харчихаад таг өөр юм сараачаад суух мөн ч “сум”-тай хүнээ дээ би. Гэхдээ л бодол санаа гэдэг жигүүртэй, эсвэл бүр жигүүргүй юм болохоор хаа хамаагүй хэсүүчлэх юмаа. Нээрээ, би блогтоо өөрийнхөө тухай байтугай бодол санаагаа ч оруулдаггүй юм байх чив.
Ямартай ч гэсэн дээрх зургийг явуулсан уншигчдаа баярлсанаа илэрхийлье. Хожимдсон байж магадгүй юм. Гэхдээ блогныхоо толгойд оруулсныг үзээд сэтгэлд нь таатай байсан байх гэж найдна. Хүн гэдэг сэтгэлийн амьтан юм болохоор бид юуханыг ч гэсэн алагчилалгүй ойлгох сэтгэлээр, дэмээр, итгэлээр, урмаар, урд хойдохоосоо ухаарал авах гэж дурсамжаар, уярлаар, хамгийн гол нь хүн болж төрсний хамгийн нандин учиг болох хайраар энэ орчлонг дүүргэн, дүүргэн амьдрцгаадаг юм шиг байнаа . . .
Бүрэн эхээрээ...

Маниус ч азтай юмаа. (Өгүүллэг)

- Өвгөөн! Ингэхэд чи хурдхан яваад ирэх арга байна уу? Үгүй юү?
- Юунд тэр вэ? гэснээ өвгөн Ориг гэнэт санав бололтой
- Аан! Тийм л дээ. Хүн гэж жигтэйхэн болоо байхдаа, одоохон гарахгүй бол горьгүйтэх байх
- Уг нь энэ хар хүйтэнд өөрөө салгалж явахаар хүүхдүүдэд тэр итгэмжлэх гэдгийг нь гаргаад өгчихвөл чамд л амар юм даа.
- Үгүй шүү хө. Эх орны минь хишиг. Ховилт зүрхээ цохилуулж, хорвоогийн тоосыг хөдөлгөж яваагийнх өөрөө очиж авна шүү хө.
- За тэгээд л нэг их олон юм ярьдагийн зүгээр. Чиний энэ хэнхэг зан уу, төвөгтэй гэдэг нь. Хүүхэд л гүйлгэвэл барав биш үү
- Тэгэхгүй ээ хө. Өөрөө авч чадахгүй бол аваад юүхэв. Тэндээ үлдэг цаашаа гэсээр хөвөнтэй дээлээ өмсөж, бүсээ ороов.
- Жиндэхгүй юм уу наадах чинь?
- Цаг наашилж байхад гайгүй биз
- Дээгүүрээ хүрмээ давхарласан нь дээрээ. Амьтан бужигнаад их оочертой байна гэсэн. Аягүй бол даарчихаад нуруу туруу гээд хэвтчих гэж байгаа юм.
- За, за хэвтсэн ч яадаг юм. Уг нь бол бүр ёслолын хувцастай очиж авах ёстой юм. Би л чадахгүй байгаа болохоос гэж үглэнгээ энгэр дээрх хоёр одонг тэгшлэх өвгөнөө харсан эмгэн нь ихэд өрөвдсөн янзтай
- Ишш! Өвгөн минь дээ. Наадхыг чинь одоо хэн тоох вэ дээ. Бараг хүүхэд нохойн доог болох байлгүй.
- Шоолох нэг нь шоолж л байг. Байлдаж яваад авсан нь үнэн л юм чинь.
- Одоо чинь биднийг социализмын үлдэгдэл гээд бараг чулуугаар шидэх нь холгүй байна шүү дээ цаагуур чинь
- Шидвэл шидэж л байхаас. Үхэж өгөхгүй зовлогыг одоо яах болж байна гэх өвгөн чухам хэнд ч юм хий цухалдсанаа
- Үгүй ингэхэд эд ер нь хичнээн галзуурлаа гээд бидний залуу насыг яах юм. Ёстой яаж ч болдоггүй юмны нэг тэр байхаа гээд амьсгаадахад эмгэн нь
- За, за явж үз дээ. Одоо тэгээд өнөө үгээ зулзагалуулаад зогсчих гэж байгаа юм. Эртхэн шиг аваад ирвэл юм юмханд хэрэг байна гэлээ. Ориг ноосон малгайгаа толгойдоо углаад гэрээс гарлаа. Түүний араас хаагдаж буй хаалганы завсраар
- Буцахдаа хажуугийн дэлгүүрээс нэг давс . . . гээд цааш сонсогдсонгүй.
Өвлийн шар нар тэртээ зүүнтэйд утаа униар хөшилдсөн гүймэл хөх жаварт алгадуулах мэт үлбийн шарлана. Уг нь өглөөний агаар санж, гэвч хот газрын агаар гэдэг ямар олиг байхав. Үе үехэн хялмайлах цасан ширхэгүүд үгүй ээ бас юм юм цайруулчих аятай будрана. Ясархаг шанаатай өндөр ёнхигор шар өвгөн амьтны асгасан угаадас юман дээр халтирч уначихгүйг хичээн тэмтчин яваа ч “хүн харахад үхэх гэж байгаа юм шиг бээцийгээд муухай ч юмуу” хэмээн санан, нуруугаа тэнийлгэн хараагаа гудамжны үзүүр тийш шидэх нь залуугийн хээнцэрдүүхэн зангаа тавихгүй санаатай. Эмгэний хэлдэг хажуугийн дэлгүүр дөнгөж онгойж буй бололтой худалдагч нь болох бондгор бор хүүхэн үүднийхээ цасыг шүүрдэж байгаа нь энэ гэж хэдэн тийш нь савчиж байснаа өвгөнийг харж
- Сайн уу? Ориг гуай. Яасан эрт яваа юм? Цэрэн эмээ байгаа юу? Ойрд харагдаагүй
- Сайн хүүхээ. Байгаа, байгаа. Чаддагаараа намайг жанжлаад л гэртээ суугаа.
- Аан гээд хүүхэн дэлгүүртээ орлоо.
“Манай өнөөх л хааяадаа гурил будаахан зээлчихсэн байдгийг бодоход гайгүй ааштай охин шиг байгаа юм” гэж бодоод дотор нь эерэгжин цаашлав.
Хорооны хажууханд байрлах жижигхэн шавар байшингийн өмнө олон хүн багширан овооролдож, ам амандаа шаагилдах нь чихнээ нэг л тааламжгүй сонсогдоно. Тэдний амнаас цоргих цагаан уур муу умгар байшинг ороон даялж хашаа ч юм замхарч одно. “Мөн ч олон хүн байна даа. Яажшуухан нэг юм авдаг юм билээ дээ” хэмээн санааширсан хэдий ч “өөр ч ямар ажилтай биш дээ байж л байвал болчих байгаа” гэж санаад Ориг өвгөн сэтгэлээ шулуутгалаа.
- Тэр урдуур болиоч ээ. Ямар балиар амьтан бэ гэж хахирган дуугаар нэгэн тагжгар хар авгай зэвүүрхэн хашгирахад бусад нь өлгөн авч
- Ингэдэг байхгүй юу муусайн юмнууд
- Болиоч ээ та нар
- Нэг эгнээндээ орооч ээ, тэгвэл амар ш дээ
- Цагдаа магдаа алга уу? Хэрэгтэй үед ингээд алга болчихдог юм
- Аягүй бол дотроо цай уугаад сууж байгаа биз гэхчилэн ам амандаа шаагилдана. Тэдний амнаас олигтой үг нэг цухуйхгүй ажээ. Тэгтэл ч удалгүй хамгаалалтын албаны бололтой дүрэмт хувцастай том биетэй залуу гарч ирээд тэднийг нэг эгнээнд орохыг шаардан, зарим нэг урдуур зүтгэсэн этгээдийг түлхэхийг нь түлхэж, сугалахыг нь сугалан хараал урсган байж овоо журманд оруулав. Ориг өвгөн дарааллын ард зогсов. Хоёр одон гялалзуулсан түүнийг бас л ямар нэг юм хэлээд урдуур салгалах вий гэсэн аятай хялав цэхэв хийх олны нүднээс өөрт нь дургүй байгааг Ориг төвөггүй ойлгоно. Тэгэх тусмаа та нараас гуйхгүй юм шүү хэмээн бодох тэрээр тэднийг ер анзаараагүй царайлж, дээхнүүр харан зогсоно. Залуу зандан явахдаа тэвхэлзсэн офицер явсан тэр нь хэр барагтай юм хүнээс гуйж нэр нүүрээ барахгүй гэсэн бодол нь бүх амьдралынх туршид ноёлсон хэвээр яваа билээ. Дарааллын дунд хуучны загварын ногоон пальтотой залуухан эмэгтэй ой гарантай болов уу гэмээр хүүхдийг дааж ядан тэвэрч зогсох бөгөөд хүүхэд даарсан уу яасан мэдэгдэхгүй зогсоо зайгүй чарлана. Бас зүгээр ч үгүй ар дагзаараа савах мэт хойшоо цахлахад эх нь одоо л алдчих болов уу гэмээр харагдана. “Ааштай моньд байх нь. Тас ороолгох юмсан” гэж Ориг өвгөн дотроо бодох хэдий ч хүний хүүхдийг яалтай билээ. Хүүхний ард түрүүний хахир дуутай хар авгай зогсоно. Үе үехэн тамхи гарган нэг их улаан хумстай хар хуруундаа хавчуулаад ийш тийш харан ярвалзах нь яавч зохимжгүй харагдана. Ориг яагаад ч юм түүнийг харчихгүйг хичээн өөр тийш хараа шилжүүлэвч нэг мэдэхэд түүнийг анзаарчих ажээ. Түүний ард буюу Ориг өвгөний урд царай зүс баргардуу, хувцас хунар барагтайхан гурван залуу зогсож таарав. Тэднээс уугаад удсан архины эхүүн үнэр ханх тавина. Бодвол өчигдөржингөө савсан бололтой. Шургачиж унасан юм болов уу даа гэмээр шанааныхаа товгор дээр шинэхэн ягаан сорвитой өрөвгөр залуу амны хаалт зүүсэн малигар шар залууд хандан
- Манай энэ овоо гараа. Бичиг баримтаа бүрдүүлчихээд энд зогсож байдаг. Тэгэхэд чинь мань мэтэд бол байхгүй шүү дээ гэхэд хүйтэнд бээрээд хамрынх нь үзүүрээс усан нус цухалзах өндөр хөх залуу түүнийг дэмжин
- Наадах чинь гавал байхгүй юү. Багадаа бүр ямар байсан гээч. Одоо ч гэсэндээ бидний бодоогүйг бодно шүү дээ гэж тал засахад магтуулагч залууд их л таатай байгаа нь хир болсон амны хаалтны дээгүүр гялтганах шар ногоон нүднээс илт. Тэрээр
- Ухаан юу байхав дээ. Санаа ш дээ. Өгч байгаа дээр нь авч байх хэрэгтэй ш дээ. Иргэний идэвх гэж үүнийг л хэлээд байгаа байхгүй юү гэж нөгөө хоёртоо ихэд томорхоно. Өндөр хөх
- Чи байгаагүй бол ч өнөөдөр өнгөрсөн байх аа. Хурдлаасай гэж дарааллын дээгүүр өлөлзөх нь ихэд яарчээ. Тэд бие биедээ тал засан инээлдэж байснаа ардаа зогсоо Оригийг зэрвэсхэн хараад биеэ барьцгааж, царайгаа төв болгоно.
Тэгтэл тун удалгүй хоёр залуу ирж өвгөний ард зогслоо. Тэдний хувцас хунар нь нөгөө хэдийг бодвол арай дээр юм. Гэхдээ тэд бас л нойр муутай хоносон нь илт.
- Хурдхан шиг очиж даагаа нэхмээр байнаа. Бүр шар гозолзоод гэхэд
- Харин тиймээ. Энэ ч мөдгүй дээ. Урдуур таньдаг царай байна уу, үгүй юү чи хараач
- Наадуул чинь урдуур дайрлаа гээд боож үхнээ. Уг нь гялс юм байна лээ.
- Ингэхэд, тэр мууд ямар их мод гүйж байнаа. Ёндоотой гар юм даа
- Чиний тэр сүүлийн савдаг чинь буруу байхгүй юү. Харваас гарт нь пүл (full) орчихоод байхад мэддэггүй юм уу?
- Яаж мэдэх юм бэ? Чи мэдсэн юм бол дохих нь яасан юм
- Би чамруу хараад л байсан ш дээ. Ер нь тэгээд сайн унших л хэрэгтэй ш дээ.
- Хүн ёстой жинхэнэ азаартчихаад байхад . . . гэх яриа өвгөний ард сонсогдоход “Жоохон л юмнууд харагдсан бас тоглодог байх нь” гэж санаад эргэж харахад өнөө хоёр Оригийг нэг, энгэр дээрх тэмдэгийг нэг харан дуугаа хураав. “Үгүй ээ яахав ээ. Хүнээс бас эмээхтэйгээ байнаа” гэж санан Ориг өвгөн хоолойгоо засаад урагшаа харвал ард нь
- Харваас хэнхэг залгачихсан өвгөн байна
- Чшш! Чимээгүй ээ. Аягүй бол үглээд унана.
- Харин тиймээ. Манай өвөө гэж бас нэг ийм юм байдаг юм гэх шивнээг сонсогдоход Оригийн дотор ямар нэгэн уур хилэн оволзовч биеэ барьж байгаа нь түүний ягаарч буй шанаа түүшнээс андашгүй. Тэднийг алгадаад авмаар санагдавч яаж ч болохгүйдээ хавчигдан ханцуй дотроо хий дэмий гараа базлан зогсоно.
Хүүхдийн час хий орилох дуу Оригийн бодлыг тасалдууллаа. Өнөө ногоон пальтотой хүүхний хүүхэд гэдэлзэн чарлана. Эх нь хий дэмий хүүхдээ сэгсчивч тусыг үл олно. Дараалалд зогсогсод хүүхдийн дуунаас тээршааж буй нь илт.
- Энэ хар хүйтэнд хүүхэд авч ирээд байхдаа яадаг юм
- Үгүй яахав дээ, урдуур орох гэсэн башир арга. Өөр яав л гэж гэхчилэн эх охин хоёрыг нүд үзүүрлэцгээнэ. Гэтэл Оригийн өмнө зогсох өнөөх гурвын нэг болох амны хаалттай залуу
- Наад хүүхнээ урдуур оруулчихаач дээ. Хүүхэд нь даарчихлаа. Ганц хүн ш дээ гэж хэлчихээд өгөөмөр сэтгэл гаргасныг нь хүмүүс мэдэв үү гэсэн аятай эргэн тойрноо додигор харлаа. Нэг ч хүн дэмжихгүй нь дээ гэж боддогийн даваан дээр өнөө атигар авгай
- Тэгвэл яасан юм бэ? Энэ хоёр амьтан хөлдлөө гэхэд
- Тэгээ тэг. Ядаргаатай юм
- Өөр хүн оруулахгүй шүү. Хүүхэд мүүхдээ орхих нь яадаг байнаа гэхчилэн дараалалд зогсогсод дуртай дургүй дэмжих нь үнэндээ хүүхдийн чарлахаас залхсан нь илт. Тэгтэл өнөөх амны хаалттай залуу дахиад л
- Энэ өвгөнийг ч гэсэн оруулчихаач гэхэд
- За одоо болио боль бас юун өвгөн бэ гэж хэн нэг нь дуугарав
- Одон медиалаа зүүснийг бодоход гавъяатай л хүн байлгүй гэж хүндэлсэн гэхээсээ илүү шоолсон маягтай хэлэхэд хүмүүс бүгд Ориг өвгөн лүү харцгаав.
- За тэгээд хурдлаач дээ
- Орвол орооч дээ тэгээд хөдөлж ядах юмаа гэж ам амандаа дүнгэнэлдэв. Хүүхэдтэй хүүхэн итгэж ядан байгаа бололтой эргэн эргэн харсаар орлоо. Харин Ориг өвгөн орсонгүй. Хүмүүс, тэр дундаа түүний өмнө зогсоо гурван залуу гайхсан янзтай харснаа
- Та орохгүй юм уу? гэхэд өвгөнд өөрийг нь нэг л дорд үзсэн мэт санагдаад болсонгүй. Гэхдээ үүнийгээ гаднаа юу боллоо гэж мэдэгдэхэв дээ.
- Үгүй ээ хүүхээ. Ах нь ээлжээ болохоор оръё.
- Заа, за. Энэ хүйтэнд даарч л байгаа юм бодсон чинь . . .
- Өдийний хүйтэн гэж ямар юм байхав. Баярлалаа хүүхээ гэчихээд “Эдний архи уусан нь надад ямар хамаа байхав дээ. Эдэнд муухай аашиллаа гээд ч яах юм билээ” гэсэн шүү юм бодож зогстол өнөөх тагжгар авгай
- Тэгвэл би орлоо гээд юм хэлэх завдалгүй хүүхний араас орчихов.
- Өө, тэр авгайг оруулчихлаа ш дээ
- Энэ өвгөнөөс болж байгаа юм. Орох мөрөөрөө орохгүй гэцгээв. Гэтэл өвгөний ард өнөө хоёр залуугийн
- Тээр, хэлээгүй юү. Үнэн хэнхэг.
- Харин тиймээ. Одон зүүчихээрээ ингэдэг юм байлгүй. Эд нар одоо ичихэд яадаг байнаа.
- Хүн харна л гэж боддог юм байгаа биз гэх яриа чих дэлсэхэд өвгөн Ориг тэсэлгүй эргэж харвал хоёр залуу ер юм яриагүй шинж гарган дээгүүр харан гөлийв. Дараалал нилээн урагшилж хэн хүнгүй л орох дөхөж байтал дахиад л ард нь
- Энэ өвгөн одоо ингэж зогсохоор зүүж яваа одонгоо зарчихвал хөөрхөн үнэ хүрчих юм биш үү гэснээ биесээ нудран инээлдэх нь сонсогдов. Үүнийг сонссон өвгөний зэвүү дургүй хоёр зэрэг хүрэх авч “За даа эд нартай би юугаа ярих вэ дээ. Дайн тулаан гээч юмыг эд үзээгүй. Тийм улс чинь эх орон гэж юу байдгийг, түүний төлөө хүн яаж тэмцдэгийг хараагүй юм чинь мэдэх үү. Мэдэхгүй болохоор эх орон гэж чухам яг болохыг тэгтлээ сайн ойлгох уу. Эд чинь дэлбэрэх бөмбөг, исгэчих сумыг сонсоогүй. Саяхан л инээж явсан нөхөр нь нүдэн дээр нь хэдэн хэсэг болон тасран унахийг хараагүй юм чинь энэ одон чухам ямар үнэтэй, ямар утгатайг яаж ойлгоо аж. Эх орныхоо хилийн баганыг үзээгүй. Энэнээс цааш миний эх орон бий гэж бодож байгаагүй болохоор одоо чухам юуны дараалалд зогсоогоо ч ойлгохгүй шүү дээ. Бид ч яахав энгэртээ зүүгээд өөртэйгөө цуг шоолуулаад дуусаж. Харин одооныхны тоймоо алдсан шагналыг бодвол бас ч гэж барагтай байжээ” хэмээн элдвийн юм бодож зогстол орох ээлж нь юу юугүй тулаад ирлээ.
Дэвтэрээ үнэмлэхтэйгээ шилэн хаалтны доогуур шургуулан өгтөл залуухан охин шурхийтэл авч пад, падхийтэл хэдхэн тамгалаад дэвтэр дээр нь хоёр ширхэг улаан аравт, нэг ширхэг хөх мянгатын дэвсгэрт тавиад буцааж өглөө. Өвгөн Ориг өглөөнөөс хойш үүнийг л авах гэж энэ олон хүмүүстэй дараалалд зогсжээ. Тэрээр дэвтэрээ мөнгөтэйгөө цуг хам хум өвөртлөөд гарав. Өвгөн гадаа хэсэг зогслоо. Утаатай ч гэсэн сэнгэнэсэн агаар халууцсан биеийг сэргээх гэсэн мэт жаварлана. Түрүүний хялмайлж байсан цас одоо бүр малгайлах аятай. Тэр өглөөнийх шиг яарсангүй. Юундаа ч яарах билээ. Төдхөн ард хаалга дуугарч өнөө хоёр залуу гарч ирснээ
- Гялалзахгүй бол өнөөдүүл чинь тарчихна шүү.
- Харин тиймээ. Ядаж байхад ямар их хүн бэ
- Одоо энэн дээрээ л босно шүү. Хамаагүй савахгүй шүү . . . гэлцсээр их л яарч буй бололтой гудамж уруудан шовор шовор хийн явж одов. Өвгөнийг анзаарсан ч үгүй. Тэдний араас харжээ зогсохдоо өвгөнд яагаад ч юм учиргүй их уй төрөв. Зүгээр олдсон юм гээд баярламаар авч тэгсэнгүй.
“Бид ингэж ч явах гэж дээ. Бүр ард түмэн зон олноороо шүү. Энэ эх орны төлөө хичнээн олон эрс алтан амь, бүлээн цусаа урсгалаа. Миний мэдэхийн тоймгүй олон юмдаг. Миний мэдэхгүй хэдэн зуун дамжсан тэр олон эрсийн эх орноо гэсэн итгэл үнэмшил ингэсгээд хумс хумсханаар үрэгдэж буй гэж бодохоор баярлаж бахархахын арга алга даа. Гэтэл өнөө цагийн бид хар үүрээс харуй бүрий болтол дараалалд зогсож, харааж, ерөөж, доромжилж бараг л бие биенийгээ барьж идэх нь холгүй хувааж идэж суух гэж. Яг л гуринхатсан ноход угаадас булаалдах мэт. Уг нь их л агуу хүний хойч үе юмсан. Юу ч гэхэв дээ. Хэлэх ч үг олдохгүй юм даа” хэмээн санааширсан бодлынхоо хүлээсэнд бачууран алхахад хөл доор нь шинэхэн хялмай цас ёолон чахарна.
Өвгөн гэрийн зүг элдвийг бодон гэлдэрч яваад өнөөх булангийн дэлгүүрийг харахтайгаа зэрэг эмгэнийхээ захисан давсыг санаж, тийш зүглэн гэлдэрлээ. Дэлгүүрийн өмнө түрүүний дараалалд зогсож байсан гурван залуу ганц шил юм дундаа барьчихсан тойруулж буй бололтой их л сайхан ааш нүүрэндээ гэрэлтүүлэн зогсоцгоож байснаа өвгөнийг хараад яагаад ч юм гэм хийсэн хүн шиг хулмалзав. Өвгөнийг хажуугаар нь өнгөрөхөд ард
- Ийшлэе гэж хэн нэг нь хэлэхэд
- Ямар хамаатай юм. Бид чинь хуваарьт юмаа л хүртэж байгаа биз дээ.
- Тэр яах вэ. Зүгээр л жаахан холдоё
- Дахиад нэгийг авчих л даа.
- За тэгнэ дээ тэгнэ. Алив нааш ир хэмээн ярилцах нь сонсогдоно.
Өвгөн үл сонсогчийн дүр үзүүлэн дэлгүүрт орвол хүүхэд уйлагнана.
- Алийг авах гэсийм дээ тэгээд. Би чамд зөндөө л юм авч өгсөн байгаа биздээ гэж эх нь уцаарлав. Харвал бас түрүүн зогсож байсан эх охин хоёр ажээ. Охин нь хоёр гартаа мөхөөлдөс, чихэр барьсан хирнээ сэтгэл нь ханахгүй байгаа бололтой нэг жигнэмэг зааж чарлана. Хүүхний суганд хиам өндөг, талх, бас нэг жижиг шил архи сэлтхэн рүү харагдана.
“Яасан ч их юм авдаг хүүхдэв дээ. Үгүй бас тэр архи нь ч юув” гэж бодох зуур эх нь
- Одоо байхгүй. Мөнгө дуусаа. Чи хар гэж охиндоо ганц тавьт атгасан хоосон гараа үзүүлэхэд охин нь хойш саван чарлав. Хүүхэн охиноо
- За битгий маяглаад бай. Мөнгө байхгүй гээд байхад яах гээд байгаа юм гээд гараас нь гудачсаар гарч одлоо. Тэдний араас харж зогссон Ориг толгой сэгсрэн
- Эд үнэхээр мөнгөө барчихвуу? гэхэд худалдагч
- Тэглээ. Хорин нэгэн мянга ч юу байхав дээ. Хамарт ч үгүй аманд ч үгүй юм чинь
- Танайх ч овоо орлоготой байгаа юм байнаа.
- Хэдхэн өдөр л ингэдэг юм. Тэгээд л буцаад өр зээлдээ орцгооно доо зайлуул гэх нь ойр хавийнхаа хүмүүсийг хэлж байгаа бололтой. Тэдний дунд хоёр хөгшин ч тууж яваа. Өвгөнийг давсаа аваад гарахад өнөөх гурван залуугийн нэг зөрөн оров. Гадаа нь хоёр биш дөрвөн залуу хүлээх ажээ. “Хэдийдээ дөрөв болчихов доо эд чинь” гэж бодов.
- Цаадахад чинь одоо хэр юм байгаа вэ? гэж хэн нэг нь асуухад
- Лав хоёрын мөнгөө байгаа.
- Засаг ч биднийг нэг юм уулгаад байхаа мэдэх юмаа гэхэд нэг л өлгөж
- Улс баян бол иргэн баян гэж энэ дээ гэж хөөрцөглөв.
- Иргэн баян бол гээч. За тэр ч яахав. Нээрээ, манай монгол ч одоо л нэг сэхлээ авч байгаа гэнэ шүү. Дэлхий чинь тэр аяаараа манайхыг сонирхож байна ш дээ цаана чинь. Маниус ч азтай юмаа . . . гэх тэдний ярих нь өвгөний чихэнд дультраатан сонсогдсоор авай . . .


Түмэнбаярын Бум-Эрдэнэ 2011. 03. 02 нд УБ хот

Бүрэн эхээрээ...

Аудио - 4 (Арван долоотой зун)

Бүрэн эхээрээ...

Хав харанхуй, хий хоосон дундуур (Өгүүллэг)

Хоёрдугаар сарын энэ өдөрт зориулав.

Би хаана байнаа? Хов хоосон, хав харанхуйн дунд би юу хийж зогсоо юм бол? Зогсох ч гэж дээ миний хөл доор юу ч алга. Би хөлтэй юм байна . . .
Надад тулах цэг, гишгэх газар алга. Түнэр харанхуйд дуу чимээ, гэрэл гэгээ мэдэгдэхгүй юм. Зүгээр л нүх шиг тас харанхуй. Өчүүхэн ч болов гэрэл тусаасай. Тэгвэл түүгээр баримжаалахсан. Эргэн тойрон юу ч байхгүй тул би хардаг эсэхээ ч мэдэхгүй юм. Би ингэхэд чухам яг юу юм бол? . . . Би айж эхэллээ. Надад айдас лав байдаг юм байна . . .
Гэхдээ хичнээн айдастай байсан ч надад мэдэж байгаа гэхээсээ илүү мэдрэгдэж байгаа нэг юм байв. Тэр нь юу вэ гэвэл би нэг тийшээ явах ёстой. Чухам хаашаа юм бол? Ийшээ юм болов уу? Үгүй ээ, тийшээ юм болов уу? гэсээр би байран дээрээ эрэгцэнэ.
Байз, байз! Би анх харсан тэр зүгтээ л явах ёстой юм шиг байна. Харсан гэснээс хандсан гэвэл онох юм уу даа. Би хандсан зүгтээ явлаа. Явах ч гэж хөвж байх шиг санагдав. Далайн гүнд шумбаж буй мэт. Гэхдээ би нойтонг мэдрэхгүйг бодоход агаарт байгаа бололтой. Би урагшилсаар байв. Өөрийгөө мэдэрч байсан эхэн үеэ бодвол надад ямар нэгэн зорилго байх шиг. Нэг анзаарсан чинь айдасгүй ч болчихоо юу даа. Би хүч нэмэн урагшлав. Их удаан явлаа. Дэндүү удаан. Тэгтэл тэртээ хол, бүр харааны үзүүрт гэмээр хол бүүдгэр туяа харагдав. Харьцуулах юм байхгүй болохоор харааны үзүүр гэхээс өөр яах билээ. Улаан юм тэр туяа. Хүүе! Би нүдтэй юм гээч . . .
Би тэр зүгт шунан тэмүүлэв. Яагаадыг мэдсэнгүй. Юу ч үгүй хов хоосон, хав харанхуйд би өөр хаачих билээ. Зүтгэх тусам улам цаашлаад байх шиг. Гэтэл үгүй юмаа. Би хэдийгээр ойртож байгаа боловч тамирдан ядарч эхлэв. Би бас ядардаг байх нь . . .
Тиймээ би ядарч байв. Надад ямар нэгэн юмны дэм хэрэгтэй. Үгүй ядаж л би нэг юмнаас барих зуурах хэрэгтэй. Нээрээ, би гартай юм байна . . .
Өөрийгөө тогтоохгүй л бол юу юугүй тэр гүн харанхуй руу унах нь. Би тийшээ унаж яасан ч болохгүй. Тэгвэл тэгээд л өнгөрөө. Би тэр л гүн харанхуйгаас ирсэн мөртлөө ингэж бодов. Өчүүхэн ч болов гэрэл гэгээ харахаараа миний сэтгэл санаа өөрчлөгдөж буй бололтой. Ядаж тэр гэрэлд гараа хүргэлгүй уначих вий гэхээс би сандарч эхлэв. Хамаг чадлаараа зүтгэсээр бараг тулж ирлээ. Нарийхан утасны үзүүр шиг юм цухуйж байв. Урам хугармаар. Жижигхэн л юм, гээд яая гэхэв. Надад үүнээс өөр юу ч байхгүй тул үүнийг чамлах хэрэггүй. Хугацаа ч алга. Гэнэтхэн доошоо унах шиг болоход би өөрийн эрхгүй нөгөө үзүүрээс атгаж авлаа. Эгээтэй л унасангүй. Ашгүй амь гарлаа гэж бодогдов. Ингэхэд би амьтай гэж үү. Тиймээ, тийм би амьтай. Би эхлээд мэдэрч байсан, тэмүүлж байсан. Одоо би барьж байна, харж байна. Би амьтай юм байнаа . . .
Нэгэнт л зуураад авсан болохоор тэр утас шиг юм цааш үргэлжлэх ёстой мэт санагдан яг л олс дамжин авирах мэт гараа сэлгүүлэхэд нээрээ үргэлжилж байх шиг байв. Яагаад би тэр үзүүрээс цаашихыг харахгүй байгаагаа сая ойлгов. Тэр үзүүр ямар нэгэн хаалтыг нэвтлэн гарч ирсэн байжээ. Миний сэлгүүлж барьсан өрөөсөн гар харагдахгүй болчихсоныг бодоход тэр хаалтыг нэвтлэхэд тийм ч хэцүү биш бололтой. Дахин нөгөө гараа сэлгүүллээ. Бас л нэг нарийхан юмнаас барив. Ингэж урагшлан, зориг муутайхан хаалт руу шургалан орлоо. Тэнд тийм ч их ялгаа байсангүй. Орчин нь гадаах гэж нэрлэж болох үл мэдэгдэх хаалтны цаадахтай адилхан хав харанхуй, гүнзгий, хов хоосон хэвээрээ. Ганц ялгаа нь би хоёр гараараа атгаж буй нарийхан улаан утас шиг зүйл тэртээх харанхуйруу сунжран одсон байв. Түүнээс цацарч буй бүдэгхэн туяанд энэ бүгдийг арай чамай харж байлаа. Би ямар ч эргэлзээгүйгээр тэр урт нарийхан зүйлийг хоёр гараараа ээлжлэн барьсаар цаашиллаа. Түрүүнийх шиг дүүжигнэсэнгүй. Анхных шиг хөвсөөр байв. Би чухам юу руу тэмүүлж яваагаа мэдэхгүй ч яармаар санагдана. Хоёр гараа хурдан, хурдан сэлгэхэд надад хурд мэдрэгдлээ. Толгой дээр ямар нэгэн юм сэрвэгнэн хөдлөв. Тэмтэрч үзвэл үс байна. Үснийхээ хойшоо намирах хөдөлгөөнөөр хурдыг, агаарын хөдөлгөөнийг мэдрэв. Би толгойтой бас үстэй юм байна . . .
Хурдлах тусмаа үүнийгээ мэдэрч байлаа. Нилээд удаан явлаа. Энэ зуур өөрчлөгдөж буй ганц зүйл гэвэл миний атгаж яваа утас шиг улаан юм улам бүдүүрч олс шиг гарт баригдахуйц болов. Бас түүнээс дулаан мэдрэгдэнэ. Одоо тэр миний гайхлыг төрүүлэхээс гадна энэ их хөлгүй харанхуй, хязгааргүй гүнзгийд надад итгэл найдвар болж байв. Би түүнийг тавьчих л юм бол тэртээ доошоо уусах мэт алга болчих гээд байх шиг. Би улам бүр цаашилсаар байлаа. Хаашаа явж буйгаа мэдэхгүй ч миний зөн совин намайг хөтөлсөөр байсан юм. Би бас зөн совинтой юм байна . . .
Одоо нөгөө олс шиг халуухан улаан юм маань өргөссөөр гарт багтахаа байжээ. Түүний гадаргууд гөвдрүү мэт овгор товгор үүсэж байгаагаас гадна дотуур нь ямар нэгэн юм урсах мэт гүрвэлзэх нь мэдрэгдэж байв. Хав харанхуйд бүлээн дулаан юм гартаа атгаж, түүнтэйгээ хань бараа болон явах хичнээн сайхан гээ. Анх хаана байгаагаа мэдэхгүй байсныг бодвол одоо надад илүү их итгэл найдвар төрсөн байв. Энэ их итгэлээ алдчихгүй юмсан. Түүний илтэд өргөсөхийн хэрээр гэрэлтэх болсон улаан ягаан туяанд миний нүүр бүхлээрээ харагдах болсон байв. Болоогүй ээ, би бас нүүртэй . . .
Хэрвээ хэн нэгэн хажуугаас харах юм бол намайг чухам юу байна гэж тодорхойлох бол? Барьцгүй хоосон, түнэр харанхуйд надад олдсон дулааныг, гэрлийг дагаад миний хаанаас ч юм тийм нэг эерүү сэтгэл төрж байлаа. Надад сэтгэл гэж юм байдаг юм байжээ гэж . . .
Би цаашлах тусам өнөөхийгөө тэврэхгүй бол болохгүй болж эхэллээ. Одоо илтэд мэдрэгдэх болсон гүвдрүүнүүд гадаргууд нь долгиотно. Дотуур нь урсгал урсах нь тэвэрт мэдрэгдэнэ. Тэгжээ явтал нөгөө бүдүүн улаан юм маань гэнэт огцомхон доошиллоо. Ихээ өндрөөс унах шиг болж сандарсан хэдий ч бүдүүн улаанаа тэвэрсээр яваагаа ухаарч бага зэрэг тайвшрав. Тэвэрсэн чигтээ уруугаа харан гулсан явахад түүний гаднах гөвдрүүнүүд цээжин тушаа нидрүүлэг мэт иржигнүүлнэ. Надад ийш тийшээ юм харах сөхөө байсангүй. Осолдохгүй хоёр гараа тавьж болохгүй гэдгээ л ухаарч байлаа. Их хурдтай уруудах тул нүднээс нулимс гарч шанх даган урсч байна. Нулимс гэдэг юм ч надад бас байх ажээ . . .
Тэгж тэгж огцомхон доошилсон шигээ эгц дээшлэн эрчээрээ хэсэг өгссөнөө зогсчихов. Түр хүлээлээ. Урагшилсангүй. Тэр ч бүү хэл тэврэлтээ чангатгаагүй бол буцаад гулсах шинжтэй. Хоёр хөлөө нэгэн гүвдруунд тээглүүлээгүй бол уначих л юм байна л даа. Түрүүнийх шиг ямар нэгэн хүч намайг урагшлуулахгүй нь илт болов. Одоо яах вэ? . . . Одоо би өөрөө л явах ёстой. Зөн совин надад ингэж хэлэх шиг. Яг миний явах ёстой үе эхлэхэд өнөөх бүдүүн улаан маань тэвэрт ч багтахаа байхаас гадна эгц босоо болжээ. Гэтэл түрүүний их хурдаас болоод анзаараагүй зүйлээ сая л харлаа. Өнөөх улааны маань хана их тунгалагжсан бөгөөд түүний дотуур улаан урсгал урсаж байгаа нь нэвт харагдаж байв. Анх мэрдрэгдсэн тэр гүрвэлзэл чинь урсгал юм байж. Бүр хоржигнон сонсогдоно. Би сонсдог юмаа даа янз нь . . .
Би одоо эндээ байгаад байж болохгүй. Дахин зүтгэлээ. Юугаараа, яаж яваад байгаагаа мэдэхгүй анхны тэр үе өнгөрсөн бололтой. Одоо өөрөө л зүтгэхээс өөр зангүй. Тэгэхгүй гэхээр эндээ үлдэх болох нь. Тэр олон гүвдрүү гувруунаас чангааж, зулгааж зарим дээр нь дөрөөлж зүтгэв. Болж байнаа. Түүний доторх урсгал улам бүр тод сонсогдоно. Халуун дулаахан урсгалын энэ чимээ намайг хөглөн дуудах шиг санагдана. Надаас өөр амьдрал өөр хаа нэгтэй байна гэж бодохоор нэг л сайхан. Хурдхан шиг л очихсон. Би хөхин баясч эхлэв. Инээд ч хүрэх шиг. Энэ үед нүүрэнд минь инээмсэглэл тодорсон байх. Пөөх! би бас инээдэг байх нь ээ . . .
Би баяртайгаар урагшлана. Өөрөө авирч байгаагаас гадна өмнөөс төөнөх дулаанд би халууцаж, хөлөрч эхлэв. Одоо нөгөө улаан маань тэвэрт багтахаа байж ихээ том улаан хана болжээ. Тунгалаг хананы цаагуур улаан гол эрчлэн урсана. Хүрхрэн урсах тэр чимээ бөглүүхэн сонсогдоно. Гэтэл надад доргио мэдрэгдэж эхлэв. Тэртээ хол ямар нэгэн юм дэлсэх мэт дуу гарч, тэр тоолонд доргиж байв. Би өөрийн эрхгүй яарна. Яагаадыг бүү мэд. Маш хурдан авирч эхэллээ. Яг л хадан хясаанд авирч буй уулчин шиг нэгээс нөгөөд шилжин, дүүжигнэх газраа дүүжлэгдэн, дөрөөлөх газраа дөрөөлөн авирна. Тэгж явахдаа санаандгүй юу харсан гээч. Харсан зүйлээсээ би айх шиг болов. Миний харалдаа тэртээ цаана яг миний авирч буй түвшинд нэг юм сүүтэгнэн авирч байв. Сайн харвал хүн байлаа. Би түүнийг өөртэйгөө адилхан гэж бодвол би бас хүн болж таарах нь ээ. Тиймээ, би хүн юм байж ээ . . .
Түүний авирч буй зүйл нь бас л улаан өнгөтэй хирнээ маш том бүдүүн олс мэт юм байв. Тэр нь тэртээ доошоо түнэр харанхуй руу алсран оджээ. Миний авирч буй улаан маань яг түүнийхтэй адил гэдэгт би эргэлзсэнгүй. Би түүнтэй нэгэн зүг авирч байгаа нь тодорхой боллоо. Би өрөөсөн гараараа түүн рүү даллав. Тэр ч гэсэн намайг дөнгөж сая харав уу гэлтэй хэсэг зогсож байснаа гэнэтхэн хурдлав. Хариу алга гээч. Надад яагаад ч юм түүнээс хоцормооргүй санагдсан тул улам хурдлав. Яагаад би түүнээс хоцрох ёстой гэж. Нүднийхээ булангаар түүнийг хааяа нэг харчихаад л зүтгээд байлаа. Тэр бид хоёр барагцаагаар нэг түвшинд яваад байгаа бололтой. Тэгэх тусам шар гозолзож, уур уцаар төрнө. Би шартай бас ууртай . . .
Заримдаа гараа алдаж, заримдаа хөл мултарч авирахад улам хэцүү болж байв. Дээшлэх тусам сонсогдох болсон дэлбэрэх мэт нүргэлэх чимээ, түүнээс гарах чичиргээ бүр нэмэгдэнэ. Тэр тоолонд барьцаа алдана. Би нэг юм анзаарсан нь энэ цохилт, дуу чимээ нэгэн хэмтэй байх юм. Тиймээс цохилтоос цохилтын хооронд ухасхийх нь хамаагүй дээр ажээ. Тэгэхгүй бол тэр чичиргээтэй зэрэгцэн ухасхийхээр барьцаа алдчих гээд байлаа. Улаан урсгалын чимээ одоо хүрхрээ мэт хүржигнэн заримдаа өөрийгөө хүртэл сонсохоо больсон. Гэвч нөгөө хүн хэр зэрэг авирч байгаа бол гэхээс дотор арзагнана. Сүүлдээ нөгөөдөх харагдахаа байчихав. Байдал улам түгшүүртэй болов. Түгшүүрийн гол нь би түүний хаахна яваагаа мэдэхгүйд л байв. Тэр надаас дээр яваа юу, доор яваа болов уу. Гэхдээ би итгэл найдвараа унагаачихгүйн тулд байдаг чадлаараа зүтгэсээр байв. Хамаг бие хөлрөхөөс гадна нөгөө хана маань нойтон гулгаатай болсон байв. Нэгэн хэмийн нүргээн, хүрхрэн урсах урсгалын чимээнд чих дүлийрч байх шиг. Нөгөө хүн хаана явааг ёстой бурхан л мэдэх байх. Гэтэл нэг удаагийн ээлжит нүргээнээр миний чанх дээр хүн хашгирах шиг чимээ гарав. Гайхан дээш харвал нэг сарвалзсан юм унаж ирснээ надаас зууран тогтлоо. Би барьцаа эгээтэй л алдчихсангүй. Нөгөө этгээд тогтох мөртөө маш хурдан миний нуруун дээгүүр авиран надтай зэрэгцэж ирэв. Харвал яг хүн ажээ. Бид хоромхон зуур бие биенээ ширтэв. Би түүнтэй мэндэлмээр байвч тийм сэтгэл төрөхөөр дулаан харц харагдсангүй. Би бас мэндлэхийг мэдэх гэж үү . . .
Харин ч бүр түүнийг хараад үзэн ядах сэтгэл төрөв. Энэ агшинд тэр гэнэт ухаан орсон мэт дээшээ ухасхийв. Би хариугүй хоцрох нь ээ. Гарт ойрхоноор нь түүний шагайнаас шүүрч авлаа. Тэр тийрч байна.
“Муу новш! Надаас зуурч тогтчихоод намайг гишгэлээд өнгөрнө гэж санаа юу. Тэгдэггүй байх шүү” гэж шүд зуун бодно. Түүнийг зуурсан хэвээр өнөө нүргэлэх цохилтыг хүлээлээ. Тэр цохилттой хавсрахгүй бол дийлэхээсээ өнгөрөв бололтой. Тэр тийрсээр, би хүлээсээр. Тоо тооллоо. Би бас тоолж, бодож чаддаг юм байна . . .
Яг одоо цохино доо гэх агшинд би байдаг чадлаараа түүнийг татлаа. Миний зөн совин зөв байжээ. Тэр миний доор орчихов. Гэхдээ тэр чигтээ доошоо уначихсангүй. Яг над шиг миний шагайнаас зуурчээ. Дараагийн нүргээн ирэхээс өмнө би түүнээс салах ёстой гэдгээ ухаарч байлаа. Доошоо харвал түүний хорсол занал шингэсэн хоёр улаан нүд намайг нэвт шувт цоргин ширтэнэ. Миний дотор зарсхийв. Тэгээд түүнийг байдгаараа тийрлээ. Чадалтайдаа биш харцнаас нь айсандаа хамаг байдгаараа савчсан байж магад. Миний хамаг бие зарайсан байсан нь үнэн юм. Тэр нэг их муухай хашгиран, дөрвөн мөчөө сарвагнуулан тэртээ доош тас харанхуйн гүн рүү унахдаа намайг өнөө муухай нүдээрээ ширтсээр байсан юм. Дараагийн нүргээн ирж хаана байгааг минь сануулаагүй бол би хичнээн удаан зогсохоо мэдэхгүй. Нэгэнт түүнээс салсан болохоор дээшээ хурдаллаа. Дээрээс хүн унаж ирдгийг мэдэх болсон тул байн, байн дээшээ харна. Маш их ядарчээ. Хэсэг амармаар санагдана. Гэтэл гэнэт миний дээр хүн байсан юм чинь миний араас бас авирч байж болох юм гэж бодонгуут яаран сандарч бүх хүчээ шавхан авирлаа. Авирах тусам хүнд хэцүү байсан ч ямар нэгэн юмны оройд гарах гэж байгаа нь аяндаа мэдрэгдэнэ. Дээшээ харахад тэнд асар их гэрэл цацарч, доошоо харвал хана дагасан улаан туяа тэртээ цаана гүн харанхуй, хий хоосон ноёлж үзэгдэв. Би тэндээс ирсэн гэж бодоход нэг л сонин. Гэнэт нөгөө талаар авирч буй хүнийг санаж улам хурдлахыг хичээнэ. Хамгийн эцсийн мөч ойртож байгаа нь үнэн байв. Би авирсаар байж эхлээд хоёр гар маань, дараа нь цээжин биеэ арайхийж гаргаж ирлээ. Сүүлчийн хүчээ шавхан байж бүх биеэрээ гарлаа. Юу байсан гээч. Тэнд маш том ув улаан зүрх байлаа . . .
Би энэ зүрх рүү л тэмүүлж байсан юм байж. Тэр зүрх нэгэн хэмээр зөөлхөн, намуухан цохилно. Тэр цохилт дэргэдээ ийм намуухан хирнээ алсрах тусмаа тийм хүчтэй, доргиотой болдог байж болох юм. Миний авирч гарсан тэр хана энэ зүрхэнд ирсэн нэгэн судас юм байж. Тийм том зүрх рүү тэмүүлэн байж, элдвийг туулан ирснээ санахаар нэг л хайр хүрмээр. Би бас хайрладаг байх нь. Энэ хайр хаанаас ирдэг юм бол . . .
Зүрхэнд ирсэн олон судас байгааг анзаарав. Нөгөө судсаар авирагчийг гэнэт санан тэр зүг өнгийж харвал тэр уг нь их ойрхон иржээ. Гэвч нэгэнт хоцорсноо ойлгосон бололтой ирсэн газраа хөдөлгөөнгүй сууж байв. Тэр бас л их ядарчээ. Хөлс нь цуван, амьсгаадаж буй нь илт. Намайг харснаа даллаж байна. Түрүүн намайг даллахад хариу даллаагүй хирнээ одоо бүр найрсагаар даллаж, бас инээмсэглэдэгийн учир юу юм бол. Хариу даллаж зогсохдоо би түүний нүдэнд асар их гуниг хүүгэж байгааг олж хараад өрөвдөх шиг болов.
Үгүй тэр . . . Би бас өрөвдөнөө . . .
Надаар тэгж өрөвдүүлээд байх залуу биш байсан ч байж магадгүй. Тэр нэг их санаа алдах шиг болоод зугуухан буулаа. Би түүний араас харжээ зогсохдоо
“Зүгээр дээ! Залуу минь чамайг дахин өөр зүрхэнд хүрч очиж чадна гэдэгт гүнээ итгэж байна. Яагаад гэвэл чи ялагдлаа ухаардаг хүн юм. Чамд сайн сайхныг хүсье” гэж бодож байлаа. Би эргэн, томоос том зүрхээ харахад надад учиргүй их баяр бахдал төрж байлаа.
Одоо энэ зүрхийг тогших л хэрэгтэй. Харин тогшихоосоо өмнө нэг сайхан хайрын блюз сонсчихмоор байх чинь . . .

2011. 02.14 УБ хот.

Бүрэн эхээрээ...

Юуг ч бодож болдог орчлон. (Өгүүллэг)

“Хөөстэй усанд ингэж удаан хэвтэх чинь яасан сайхан юм бэ? Хамаг арьс зөөлрөөд ёстой нөгөө зөөлхөн булбарайхан гэдэг нь л болж. Өдий дөч давсан насны хүн гэхэд аятайхан л харагдаж байна шүү дээ би чинь. Учиргүй их шалхайж, цэлхийсэн л юм алга” гэж би усны өрөөний толинд өөрийгөө харж зогсохдоо бодлоо. Үнэхээр тийм муухай харагдах юм байсангүй. Харин түрүүхэн дэлгүүрээс авсан дотуур хувцсаа таардаг л байгаа даа гэж санаа зовнисоор өмслөө. Тор шиг ч юм шиг, торго шиг ч юм шиг материалаар хийсэн болохоор өмсөхдөө урчих вий гэж санав. Харахад эмзэгхэн хэрнээ өмссөн хойно яасан ч гоё харагддаг юм. Хоёр хөхийг минь өндийлгөн хооронд нь үл ялиг шахаж өгч. Хөхөн дээрх жижигхэн хар мэнгэ эгдүүтэй харагдана. Дотоож нь биенд яв цав таарч бүсэлхийгээр тайлтай болгож харагдуулна. Виктория секрет гэж өөр юмаа. Хүүхнүүдийн брэнд, брэнд гээд үхэлдээд байдгийн учрыг багахан ч гэсэн ойлгох шиг болов.
“Ингэхэд би яагаад дотуур хувцас гэнэтхэн авсан юм бол” гэж бодоод ичих ч шиг, инээд ч хүрэх шиг болж
- Нээрээ, би яах гэж дотуур хувцас авсан юм бол? гэж хажууд хэн нэгэн байсан бол дуулдахаар чанга өөрөө өөрөөсөө асуулаа. Хэн ч хариулсангүй. Надаас өөр хүн байхгүй юм чинь хэн хариулах билээ дээ.
Түүнийг долоо хоногийн өмнө утасдахад нь би таниагүй. Бүтэн хорин жилийн дараа утасдаж байгаа хүнийг яаж ч таних вэ дээ. Нэрээ хэлэхэд нь л дуу нь мөн үү, биш үү гэж бодогдсон. Эхэндээ ээрч муураад юу хэлж, ярихаа олоогүй. Утсаа тавьсных нь дараа зүрх дэлсээд нэг хэсэг яаваа. Юунд ч юм догдлоод, сандраад, хажуу хавийнхаа хүмүүсээс ичээд ч байх шиг нэг л хачин болчихсон. Ашгүй, манай ажлынхан анзаараагүй. Тэр өдөржингөө түүний тухай, ямархан залуу байсан тухай, өөрийнхөө тухай, түүнд ямар их хайртай байсан тухайгаа бодсоор өнжсөн. Ажил төрлөө чухам яаж хийсэн юм бүү мэд. Түүнээс хойш “Тэр ямар болсон бол?” гэсэн бодол надаас салсангүй.
Харин өчигдөр надруу залгаад
- Хэрвээ боломжтой бол өнөөдөр уулзвал болох уу? гэлээ. Үүнийг сонсоод миний амьсгаа давчдаад сандарч эхэлсэн. Яг л жаахан охин шиг.
- Өнөөдөр үү?
“Ээ, энэ амыг дээ. Больчих вий дээ”
- Яасан? Боломжгүй байна уу?
- Үгүй ээ, үгүй. Юу л даа . . .
“За байз өнөөдөр чинь онцын юмгүй байхаа? Өнөөхдөө юу гэх билээ?”
- Би ойлгож байна л даа. Энэ олон жил алга болчихоод . . . гэнэт гарч ирээд л . . .
- Зүгээрээ, зүгээр. Би жаахан тулгамдаад . . . Болохгүй ч юм байхгүй л дээ.
- Тэгвэл би танай ажлыг чинь тарахаар очих уу?
- Би өнөөдөр гадуур ажилтай. Тэгэхээр энд байхгүй байх . . .
“Яагаад би ингэтлээ ээрч муураад байна даа”
- Тэгвэл би хаанаас чамайг авч болох вэ?
- Юу . . . Нөгөө . . . Би яваад очъё. Харин хаана . . .? Чи ойлгож байгаа биз дээ? Би нэг л сандраад . . .
“Нээрээ, би яаж ийм хувцас хунартай, тэгээд үс гэзгээ ч янзлаагүй . . .”
- Зүгээрээ. Санаа зоволтгүй.
- Би өнөөдөр ерөөсөө л амжихгүй нь ээ. Маргаашнаас болъё.
“Еэ тэнэг, еэ тэнэг. Одоо хэзээ ч дахиж ярихгүй бол яанаа?”
- Бололгүй яахав. Би хорин жил бодож, хүлээж чадсан юм чинь ганц өдөр надад юу ч биш ээ
“Залуугийнх шигээ гоё ярьдаг хэвээрээ л байна”
- Маргааш бол харин завтай байх.
- За тэгвэл маргааш орой долоон цагт Чингис зочид буудлын ресторанд уулзая. Түр баяртай. Ийм л яриа бид хоёрын хооронд болсон юм. Тэр маргааш гээд байгаа нь өнөөдөр.
“Тэр ямар болсон бол? Хөгширсөн болов уу? Бүтэн хорин жил өнгөрч шүү дээ. Цаг хугацаа юм болохоор түүнийг минь өөрчилсөн л байх даа. Би түүнд ямар харагдах бол? Нэг л хөгшин авгай харагдах болов уу. Энэ дотуур хувцастай тийм ч муухай харагдахгүй л байна. Нээрээ ямар сонин юм бэ? Өдий насандаа ингээд толины өмнө зогсчихоод анхны болзоонд явах гэж байгаа бүсгүй шиг догдолж байх юм чинээ ерөөсөө бодож явсангүй”
Элдвийн юм бодсоор нилээн удчихаж. Замаараа бас үсчин орох ёстойгоо саналаа. Тэгээд ч эртхэн гарахгүй бол манай өнөөх ирчихнэ. Бусдын нөхөр шиг асууж шалгаагаад байхгүй ч гэсэн хүрлийгээд хараад зогсоод байвал бас эвгүй шүү дээ. Ноднин шинэ жилээр авсан даашинзаа өмсөж, гадуур хувцасаа хурдхан шиг углан, охиныхоо хос зүүлтийг шүүрч аваад хам хумхан гарлаа. Үсчинд суух зуураа хумсаа ч янзлуулмаар санагдав.
“Би энэ хүнтэй уулзах гэж ямар их мөнгө зарж байнаа” гэсэн бодол гэнэт харвав. Урд нь хаа нэг баяр ёслолын үеэр л ингэж үсээ зулгаалгадаг байсан санагдана. Хумс хурууг өөрөө л нэг юм халтартуулаад л өнгөрдөг ш дээ. Дургүй дээ биш л дээ. Зүгээр л хэдэн төгрөгтөө боогдоод л тэгдэг юм. Гэтэл өнөөдөр юу болоод байна даа. Гэхдээ яагаад ч юм тийм ч гэмшмээр санагдахгүй байгаа нь сонин байлаа. Харин ч бүр “Яадаг юм” гэсэн зөрүүдхэн бодлоо сэтгэлийнхээ аль нэг булантай тэрсүүлэн суув. Магадгүй энэ бодлоос болж би болзоонд явж байгаа байх. Харин би учирч болох бүх зүйлд бэлэн үү? Өөртөө тийм их итгэлтэй байгаа эсэхдээ эргэлзэж байв. Тэр намайг үнсвэл, тэр ч байтугай намайг эзэмдэхийг хүсвэл би яах вэ? Би нөхөртэй, том болсон хоёр хүүхэдтэй хүн. Магадгүй, ямар нэгэн юм болвол нөхрийнхөө царайг яаж харах юм бол? гэсэн бодлууд Чингис буудал руу явах замд, рестораны ширээн дээр утсаа тавин түүнийг хүлээж суухад хүртэл салахгүй байв. Гэхдээ би буцмааргүй байсан юм. Магадгүй өөрөө ч мэдэлгүй түүнийг хүлээж байсан байх. Бүх амьдралдаа ч ийм байсан юм билүү хэн мэдлээ. Тиймээс би яахин буцах билээ. Энэ амьдралд дахиж ингэж, сэтгэл хөдлөн догдолж, гэгэлзэж, ичингүйрч, өөрөө өөртөө анхаарч, өрөөлийн өмнө өөрийгөө эмэгтэй гэдгээ мэдрэх үе таараа ч уу, үгүй ч үү. Тэгээд ч энэ хүнд би ганц олдсон охин биеэ гангар шаазан шиг хагаран байж өгсөн. Энэ орчлонд айдас, амраглал хоёр зэрэг ирж болдгийг, өвдөн байж жаргадгийг, халуун нулимсаа унаган байж хайрладгийг энэ хүн л надад мэдрүүлсэн. Энэ хүний ханхар цээжинд хацраа нааж, янагийн сэтгэлд нь нялуурч, бялуурч явсан үе надад бий. Энэ нэг эхнэр хүүхэдтэй сармийсан юмнаасаа салаач гэсэн анд нөхдийнхөө үгийг ч тоолгүй үүнтэйгээ л хамт байвал тамын үүдэнд очсон ч яахав гэж хэлмээр, тэгж галзууртлаа дурласан үе байсан юмаа. Тиймдээ ч би өнөөдөр юу ч болоогүй байхад юунд ч бэлэн байгаа бололтой. Яадаг юм. Энэ үгийг би амьдралынхаа өмнө ч юмуу, эсвэл өөрийнхөө сэтгэл доторх зөрчлийнхөө өмнө ч юмуу алинд нь хэлж байгаагаа ялгасангүй. Амьдралд хэлж болохгүй үнэн гэж байдаг юм байна. Бурханаас бусад нь мэддэггүй бизээ.
Намуухан хөгжим тэртээ буланд эгшиглэж, хүмүүсийн дүнгэнэлдэх яриан дунд хаа нэг халбага сэрээ харшихаас өөр дуу чимээ гарсангүй. Үйлчлэгч залууд халуун цай захиалаад суулаа. Цаг дөхөх тусам зүрхний цохилт хурдсаж, тэрнийхээ орж ирэх хаалган зүг байн байн харц шидсээр суулаа.
“Тэр ямар болсон бол? Таргалсан болов уу? Намайг танихгүй бол яанаа” гэх бодлууд хөвөрч цүнхнээсээ толио авч харлаа. Ингэхдээ гар чичирч байхыг гэнэт анзаарч
“Тайван бай, тайван бай. Чи хөөрхөн байна” гэж өөртөө сануулав. Тэгснээ гэнэт “Нээрээ, шингэвтэр үстэй ш дээ Халзарсан бол яана?” гэж бодоод инээд хүрэв.
“Цэцэг өгвөл ямар гоё вэ? Гэртээ яаж авч орноо? Юу гэж хэлэх вэ? Нээрээ! Өглөө болгочихвол би нөхөртөө юу гэх юм болоо? Эвгүй байдаг байхаа. Аа, яадаг юм. Би ямар урд нь ингэж үзсэн биш. Юу ч гэж хэлсэн үнэмшинэ л дээ. Үнэмшихгүй гээд яах вэ дээ. Их л сайндаа жаахан уурлана биз. Хоёр хоног дуугарахгүй л байна биз. Өөр яав л гэж. Залуугаа бодвол хар хор нь гайгүй болчихоод байгаа юм. Ухаантайдаа ч биш үнэндээ бол бид чинь одоо сонголтгүй болчихоод л тэр байх. Би уг нь нөхрийнхөө тухай ингэж бодох хэрэггүй л байгаа юм. Гэхдээ л би яадаг юм л гэж бодоод байх юм даа” Миний толгойд түм буман бодлууд хөвөрсөөр суув. Нэг мэдсэн чинь долоо хорь болчихож.
“Залуудаа бас л ингээд хоцорчихдогсон. Аргагүй байх даа. Гэр бүлтэй хүн чинь бас тэднийхээ аяыг хараад л . . ., зохицуулах гээд л янз бүр болдог байсан байлгүй. Тэгээд нэг их том улаан хэл гаргаад л инээдэгсэн. Уучлалт гуйж байгаа царай нь тэр. Тэр зангаа тавиагүй юм байхдаа. Одоо ирээд л бас тэгэх юм болов уу. Инээд хүрээд байх чинь” би өөрийнхөө бодолд хөгжин инээмсэглээд цайгаа дахин балгав. Цай зөөгтчихөж. Нэг мэдсэн би хаалга руу тэгтлээ харц шидэхээ байчихаж. Цаг долоо дөч боллоо.
“Яасан юм бол? Наашаа яарч сандарч явж халтиргаа гулгаа ихтэй үед аюул осолд орчихов уу”
- Түй, түй гэж нулимаад ширээ тогшлоо. Хэнээс сурсан зан үйл юм бүү мэд.
“Үүдэнд гардаг юм бил үү? Ямар нэгэн юм түүнд минь тохиолдоогүй байгаа. Яагаад гэнэт муу бодлууд ээрээд эхлэв ээ? Бурхан минь зүгээр л байгаасай”
Би гэнэт ямар нэгэн айдаст нэрвэгдэн сандарч эхлэв.
“Ном зохиол дээр чинь олон жил хүлээсэн хүмүүст яг иймэрхүү эгзэгтэй үед нь ямар нэгэн юм тохиолдчихдог ш дээ. Тэгсэн бол яанаа? За, за би одоо юугаа бодоод байна даа. Юу боллоо гэж муу юм тохиолдов гэж. Тайвшрах л хэрэгтэй”
Дахин цагаа харвал наймд таван минут дутуу болжээ.
Би урдаа нэг аяга цай тавьчихаад ганцаараа бүтэн цаг суулаа гэж үү? Бас байдгаараа гангалчихсан шүү. Бусад хүмүүст тийм ч ганган харагдахгүй байж болох ч би өөрийнхөө хувьд байж болох хамгийн ганганаараа сууж байгаа шүү дээ. Гэнэт надад уур гэхээр хаашаа юм, арай ширүүдчих байх. Зүгээр л ямар нэгэн дургүйцэл төрж эхлэв. Гэсэн ч болих гэхээр болимооргүй. Босоод явчих гэхээр хаанаас ч юм амьсгаадсаар гүйгээд ирэх юм шиг санагдаад болох биш.
“Ирэхэд нь байхгүй бол хөөрхий минь ямар их сэтгэлээр унах бол? Бид хоёр чинь өөрсдөө ч мэдэлгүй бие биенээ хорин жил харуулдсан ч юм бил үү. Хэн мэдлээ. Тэр минь л намайгаа өдий олон жилийн дараа олсон шүү дээ”
Ширээн дээр тавьсан гар утас гэнэтхэн дуугарч, бондгосхийтэл цочоов. Дэлгэцэн дээр нь түүний нэр анивалзаж байна. Би яагаад ч юм авмааргүй санагдаж жаал харж суулаа. Чичиргээндээ болоод утас ширээн дээр эргэлдэж, хэрэндээ бас уурлаад ч байх шиг.
Авахгүй гээд яахав.
- Байна уу? байна уу?
- Байна
- Чи хаана байна?
- . . .
Надад хэлэх үг олдсонгүй. Голоос нэг юм зураад ирэх шиг.
- Өө, тийм л дээ. Чи Чингис буудалд байгаа
- Үгүй ээ, ресторанд нь
- Тийм, тийм. Би өнөөдөр очиж чадсангүй ээ.
- . . .
Түүний дуу яагаад ч юм хөндий хуурай, худлаа ч юм шиг сонсогдож байв. Би дуугарсангүй.
- Чи сонсож байна уу?
- Сонсож байна
- Аан! Манайхан өнөөдөр тоглоё гээд . . .
- Юу . . .? Хэн . . .? Ямар тоглоом . . .?
Би ээрч, түгдчиж байлаа.
- Хөзрөө, хөзөр. Манай гэрийнхэн нэг өдөр тоглодог юм. Тэрийг нь мартчихаж. Чи ойлгож байгаа биз дээ? Чи гэр бүлтэй, би бас гэр бүлтэй. Тэгээд . . . нөгөө . . .
Нүднээс өөрийн эрхгүй нулимс урсаж эхэллээ. Үнэхээр хэлэх үг олдсонгүй. Гэхдээ биеэ барих хэрэгтэй.
- Аан! Тэгэлгүй яахав. Гэр бүлтэйгээ байх нь зөв шүү дээ.
- Чи уурлаагүй биз дээ?
- Үгүй, үгүй яасан гэж уурлах билээ.
- Чи ийм ухаантай ш дээ. Би тэгж байгаад яринаа. Хоёулаа заавал уулзана
- . . .
Би хариу хэлсэнгүй. Өөрөөр хэлбэл би “Тэгнээ. Би заавал уулзана” гэж хэлж чадсангүй.
- Чи сонсож байна уу?
Би утсаа тасалчихаад
- Сонсож байнаа. Надад ч гэсэн гэр бүл, хань ижил байгаа гэж амандаа шивнэлээ. Тэрнээс цааш нэг хэсэг юу болсныг мэдсэнгүй. Зүгээр л харсан зүгтээ гөлөрч хэсэг суулаа. “Би ямар тэнэг юм бэ? Хөгшин зөнөг авгай мөн ч их юм санаваа. ”
Тэгээд гэнэт ухаан орсон хүн шиг босож явлаа. Араас үйлчлэгч залуу гүйж ирэхэд нь цай авснаа санаж мянган төгрөг сарвайгаад гарлаа. Нэг мэдэхэд байрныхаа гадна ирсэн байлаа.
Өвлийн хүйтэн, халтиргаа гулгаа, хүйтэн нойтон гээд төвөгтэй бүхнийг анзаарсангүй. Сая нэг ухаан орон харвал хөх саарал есөн давхар байр маань утаан дунд сүүтийнэ. Олон жил, чухам хэд гэдгээ ч санахааргүй тийм олон жил орж гарсан орц, хуучирсан цахилгаан шат, бараг харагдахгүй хирнээ хэзээний олоод дарчихдаг хонхны товчлуур, халцарсан модон хаалга гээд бүгд л бахь байдгаараа угтав. Яагаад ч юм би нэг их санаа алдаад хонхоо дарлаа. Манай хүний хүнд алхаа нь сонсогдоод, түгжээ мултрав. Тэр хаалгаа онгойлгосонгүй. Би араас нь өөрөө түлхэж оров. Нэг их сандарч барьсангүй. Яагаа ч үгүй юм чинь яасан гэж сандрах билээ. Харин нөхөр маань хамар дээрх шилэн дээгүүрээ нэг сүрхий харснаа цааш эргэв. Надтай дуугарсан ч үгүй. Гутлаа тийрч хөлнөөсөө салгаад, гадуур хувцсаа тайлах зуураа нөхрөө сэмхэн ажлаа. Дээгүүрээ цагаан майк өмссөн нь ойрд солиогүй бололтой гүзээгээ дагаад сулхайчихаж. Зайлуул даа, мөр цээж гээд хамаг мах булчин нь суларчихаж. Урдаа онгорхойтой цайвар өнгийн дотуур өмднийх нь бөгс унжаад, өвдгөөрөө дорвойчихож. Ойрын хоёр хоногт усанд ороогүй нь илт. Хоёр оймсоо ур муутайхан сөөлжүүлээд татсан нь эгээтэй л ул нь дээрээ гарчихаагүй бололтой. Даанч нэг сүр сүлдгүй харагдана. Ядаж гэрийнхээ өмдийг өмсчихгүй. Гэртээ байгаа юм чинь хамаатай юу л гэж бодож суугаа байх. Аягүй бол бодоо ч үгүй биз дээ. Угаасаа цөлхдүү амьтан.
Намайг ирэхийг тоогоогүй хирнээ нөгөө өрөө рүү явах хооронд араас харж байгаа нь мэдрэгдэж байв. Унтлагын өрөөндөө орж хувцсаа тайлж хэдэн тийш нь шидчихээд халаадаа углаад жаал суулаа. Чив чимээгүй болохоор сайхан ч юм шиг. Бүх юм хуучнаараа, үргэлж мөнхийн байдагтаа гэхээр уйтай ч юм шиг. Халаадны онгорхой энгэрээр цухуйх “Виктория секрет”-г хараад уур ч хүрэх шиг, инээд ч хүрэх шиг. Одоо энийг яах вэ? Аль хэдийн аваад өмсчихсөн юм чинь буцаана гэж байхгүй. Хий дэмий л баахан мөнгө үрж дээ өнөөдөр. Ядахад манай хүн ганц ч үг дуугарахгүй юм. Намайг юу бодож явааг мэдчихнэ гэж баймааргүй юм. Угаасаа ч бараг дуугарах биш дээ. Эрчүүд нас ахихаараа ингэдэг юм байх даа. Хүн байна ч гэж тоохоо байчих юм. Гэхдээ л хөөрхий минь энэ олон жил миний хажууд байж, болсон болоогүй намайг тойрч гүйсээр нас нь бас ахиж дээ зайлуул.
Нөхрийнхөө байгаа өрөөнд халгаад орж чадсангүй. Галын өрөө рүү явтал араас
- Хоолоо халаагаад идээрэй гэв. Би хариу хэлсэнгүй. Гэхдээ түүнийг түрүүлж дуугарсанд сэтгэл эерэх шиг. Яагаад ч юм би гэм хийчихсэн юм шиг л гэлбэлзээд байв.
Хальтхан тагласан тагны хажуугаар цухуйх хоолны халбага гозойж харагдана. Ойлгомжтой. Нөгөө л гурилтай хоол. Барахгүй байж бүгдийг нь халаалтай биш ганц халбагыг аягандаа хутгаж хийгээд эргэж суулаа. Өдрөөс хэлэн дээрээ юу ч тавиагүй хэрнээ хоол идэх дур хүрсэнгүй. Хий дэмий л эргүүлж тойруулж суухдаа
“Тийм ээ, тийм. Чи ч гэр бүлтэй, би ч хань ижилтэй. Гэхдээ чи над шиг “Яадаг юм” гэж бодож чадсангүй. Хэрвээ чи ингэж бодож чадахгүй л байсан юм бол яах гэж гэнэт хаа нэгтээгээс гараад ирэв дээ. Зүгээр л алга болсон чигтээ далдхан байж байхгүй. Одоо бодоход чи тэртээ он жилүүдийн өмнө энэ л шалтгаанаар надаас холдсон. Чадахгүй бол дахиж утасдаад хэрэггүй дээ. Би авах ч үгүй. ” өдөржингөө ямархан байдалд байснаа бодохоор дотроос нэг юм огшоод хариугүй нулимс гардгийн даваан дээр ард хөлийн дуу гарч би биеэ барилаа. Өдөр сэнсдүүлсэн үс нүүрлүү намиран унжиж нүдийг минь түр ч болов халхлана.
- Хоолоо идэхгүй яагаав?
- Зүгээрээ, түрүүхэн манай ажлынхан хоол идчихсэн
- Өө, тэгээ юү?
“Энэ яагаад гэнэтхэн ийм зөөлхөн болчихов? Хөөрхий дөө, жаахан хайнгадуухан ч гэлээ миний л хань шүү дээ ”
- Харин тийм ээ. Манайхан өнөөдөр жаахан суугаад гэж ярихдаа ч би доошоо харсаар байв.
“Би яаж ингэж түдрэлгүй ярьж чадаж байнаа”
Тэр миний хажууд сууж
- Тэгээд юун ч уйтгартай суух юм дээ. Хааяа хамт олонтойгоо сайхан суух чинь сайхан ш дээ.
“Энэ яагаад ийм элгэмсэг, яриасаг дуугараад байна? Арай нөгөөх чинь . . .” гэж бодон түүн рүү харлаа. Нүд нь жоготой гэгч нь сэртийгээд нэг л бишээ.
“Өө, үгүй шүү. Өнөөдөр л биш шүү” гэж бодов. Манай хүн хүсэхээрээ ингэдэг юм. Бид чинь олон жил ханилж байгаа юм чинь нэгнээ даанч мэдэлгүй дээ. Тэр гараа явуулан миний үсийг хойшлуулаад
- Миний өвгөн өнөөдөр ямар гоё болчихоов дээ? гээд өмнөх хоолноос халбагдан зажлах зуураа нүд нь гялалзана.
“Яанаа энэ одоо салахгүй ээ. Ингээд нүд нь гялтганаад ирэхээрээ салдаггүй юм. Гэнэтхэн учир зүггүй уурлалтай биш би яах вэ?”
- Яасан? Урд нь муухай байсан юмуу?
- Үгүй дээ. Чи минь угаасаа л сайхан шүү дээ.
“Тийм л юм бол үргэлж ийм хайртай дотно байхад яагаав. Намайг ер нь хүн байна чинээ хардаг билүү чи”
- Хн! Чи л тэгж бодож байгаа байх даа.
- Тэгэлгүй яах юм дээ. За, алив үнсье.
- Цаашаа, цаашаа
- Заа, хэзээ ингэж байсан юм дээ
- Би ядраад байнаа гээд амьхандаа хурдхан шиг нөгөө өрөө рүү явлаа.
“Өнөөдрийн явдалд нөхөр маань буруугүй л юмсан. Ямар хэцүү юм хорвоо вэ?”
- Ийм хөөрхөн болчихоод ядардаг ингэнээ (гэнээ) гэж эрхлэнгүй дуугарсаар араас ирж бэлхүүсээр тэврэв. Зүгээр үед бол магадгүй аятайхан л санагдах байсан байх. Гэтэл тэгсэнгүй. Дотор хичнээн арзаганаж байсан ч би тэсэж байв. Тэрээр намайг хүзүүдэн хацар дух хаа тааралдсан газраа үнсэх зуураа халаадыг минь тайллаа. Цоо шинэхэн хослол өмссөн нүцгэн бие минь л үлдлээ.
“Үгүй ээ, үгүй. Одоо би хүсэхгүй байна ш дээ” Тархинд ийм л бодол орогнож байв.
- Чи минь ийм гоё ш дээ. Би чинийхээ хөхөн дээрх мэнгэнд дуртай. Чи минь ямар гоё үнэртэй, ямар зөөлхөн арьстай болчихоо вэ? гэж үглэсээр хоёр хөхийг минь базлан үнсэнэ. Түүний хүзүүнээс усанд ороогүй арьсны үнэр, амнаас нь түрүүн халбагдсан гурилтай хоол үнэртэнэ. Би хамаг чадлаараа хашгиран түлхмээр байсан ч чадсангүй. Дийлэх ч үгүй биз. Энэ чинь миний нөхөр шүү дээ. Бас хүүхдүүдийн минь эцэг. Хий дэмий л цээжнээс хэнд ч юм гомдсон гомдол хар зураа татуулан огшиж хоёр аньсгаар шахагдан гарч урслаа. Нөхөр маань гомдлыг байтугай яагаад миний хөх гоё харагдаж, яагаад арьс минь зөөлөрч, сайхан үнэртэй болсныг, тэр ч байтугай шинэхэн хослолыг ч анзаарч байгаа шинж алга.
- Чи минь минийх. Бүгдээрээ минийх хэмээн үнсэх завсраа үглэн дайрна. Одоо энэ ажлаа дуусахаас нааш салахгүй нь ойлгомжтой. Харин би
“Тиймээ, тийм. Би чинийх. Энэ гэр орон, аж амьдрал бүгд чинийх. Гэлээ гэхдээ би өнөөдөр өөрийгөө чамд зориулж бэлдээгүй ш дээ” гэж бодон шохой нь бүүдийж шарласан адар ширтэн хэвтэж байлаа . . .

2010. 12. 14
Бүрэн эхээрээ...

Хэнтий нутаг (Зураг)

Өнгөрсөн намар 9 сард Хэнтий аймгийн хойд сумуудаар гурав хоног аялав. Үнэхээр байгалийн үзэсгэлэн төгөлдөр нутаг юм билээ. Ийм нутагт төрсөн хүн хүнд алдчихвий гэсэн болгоомжлол үе дамжин үлдэх байх гэж бодсон шүү. Харамын сэтгэл төрөхөөс аргагүй сайхан нутаг байна лээ. Ганц нэг зураг орууллаа. Бүгдийг нь оруулж амжихгүй юм даа.

"Дэлүүн Болдог" Ийм том овоо босгосон юм бна.


Чингис хааны төрсөн нутаг


"Хажуу булаг" Чингис хааны ундаалж өссөн булаг

Ийм нутагт хадлан авбал сайхан даа


Онон, Балжийн уулзварт очиж хоёр хонов.


Ногооны униар
Намрын өнгө
Голын тохой
Онгон байгаль
Үүнд бурхан хүртэл атаархдаг байх


Намрын өнгө гэж ярьдгийг эндээс л ойлгох шиг


Жирийн нэгэн буриад айл


Эднийх зөгийтэй, тахиатай, үхэртэй, цөцгийтэй, бас басгантай


Өмхөрч унах хийгээд өсөж өндийх нь байгалийн жам юм даа


Яагаад уначихав даа. Бас яагаад энэ хэвээрээ үлдчихэв. Онгоноороо гэх үү эсвэл оригоороо гэх үү


Ургахаа хүрвэл хадан дунд ч ургаж болдог буюу. Яг л хүнд хэцүү дунд амьдарч буй гоо төгөлдөр бүсгүй шиг


Хаднаас шүүрч буй шингэн. Хад хүртэл уйлж болох хорвоо юм.


Хуучны нэгэн худаг. Нэгэн цагт хүн мал ундаалж байсан байх. Цаг хугацаа улиран өнөрөх гэдэг уйтгартай ч юм уу


Шувууд чуулаад л . . .


Хослон байж жарганаа гэж . . .
Бүрэн эхээрээ...

Аудио - 3 (Аавтай минь бүжиглээч)

Бүрэн эхээрээ...

Bob (Short story)

За хө, манай хүү энэ өгүүллэгийг орчуулжээ. Англи хэл (ялангуяа уран зохиолын хэл) мэддэг мэргэн залуус минь ахдаа тус болж, алдаа оноо хийгээд засаж залруулах юм байвал сэтгэл харамгүй хэлж өгнө үү.

Bob
It seems that the plane has reached the appropriate altitude. The shaking and waving has stopped and the engine noise has quieted. Even the passengers who were rumbling around have found their places and were now reading, listening to music, and some were taking a nap to relieve some travel stress. I am among these people. Since it felt too wasteful to see the sky and the heavens through the tiny, oval window, I have almost plastered my face onto the glass to see the surroundings.
On the thin layer of white cloud, like freshly cut wool used to make felt, that seems stretch forever, my plane sails. Although the sun is setting and the darkness will soon fall, the boundless ocean is seen as a source of deep dark blue through the small patches of occasional breaks in the thin clouds. It‘s probably better for me to get some sleep as the other passengers during the flight, as I have spent the last few days running around preparing for the trip, forgoing food and rest. Sleep has left me, and I know not whereto.
To tell the truth, I knew the day of my return would come, but I cannot believe that it is actually here. After spending few years in a foreign land and working, I am finally returning to my parents, relatives, my country, and all that I hold dear. The joy that I feel in the deepest part of my heart, like a shepherd’s child who has heard of an upcoming festival, has kept even my sleep at bay.
America is a great place to live and work, offering calm and stability. Probably for that reason, different people from different corners of the world come, meld, and stay there for the rest of their lives. It’s like how herds tend to stay on land with good steady source of feed and water. When a person comes to a place like this, they are put on crossroads where the thought of staying in comfort and the thought of returning to their homeland are at odds with each other. While struggling to make the decision and eventually stalling, the man seems to spend certain time without actually doing much out of the ordinary. But I am now going home.
I couldn’t help but remember the man who brought me to the undeniable decision to return home. Maybe that man is looking at me through these thin clouds from somewhere.
I, probably due to my lack of sharpness, could not start any sort of business during the few years I have spent in the States. To make a hefty amount of money in a short amount of time has always been everyone’s wish, especially that of an immigrant. I, of course, have that wish. Since I already said that I didn’t start any business, there is no use in talking about it. The next best way to make some money was to drive a semi, but that still was of no avail since I did not possess the appropriate paperwork. The one after that was to take care of an older person. The pay for such a hospice worker is not much to talk about, but since you get to live at the person’s residence and save your salary, this is considered one of the money-making jobs. Although I heard about the possibility of such work as soon as I got to America, I really was not interested. For someone like me, who likes to sprawl around the house and feels trapped if I don’t take off my shirt, the thought of quietly sitting in someone else’s home, all proper and humble, was not something appealing. Plus, my movements are clumsy and tend to be rough and stiff. If it can be compared to speaking, it would be as if I am stuttering, pausing, and saying random words. To think of me trying to take care of an old man, moving him, toiling around… I don’t know…
Additionally, the man that I would have to care for would be a foreign man. Oh and the thought of dealing with his excrements… makes my skin crawl. Due to these reasons, I was never able to entertain the thought of actually taking this job for more than a few seconds.
But life is not something that goes in a smooth, predictable path. The kids’ tuition and other expenses were adding up. There is no way but to deal with these increasing demands. As life got increasingly difficult, it was clear that the only road was to take the hospice job. My wife couldn’t say a word to push me to do this job since she knows how much I deeply dislike it. But I couldn’t just take my wife’s silence as an option to not do the job.
Then I started looking around to getting such a job, despite my reluctance. But it turns out that this is not a job that you could just decide and take. Although I think my language skills are fine for the job, there was still the requirement of actually having the experience taking care of someone. Therefore, according to my friend’s recommendation, I found a job to take care of someone for 4 hours, only 3 times a week. This way I can build up an experience and hopefully get a recommendation. The uncomfortable part is that the experience is valued higher if the person passes away under my care.
The first day of my job, possibly the worst I have had to do since I got to America, began. After getting the address of the old man, I finally arrived and rang the door bell. After a while of silence, an elderly woman, who might have been very tall in her younger days, with brownish hair with gray showing in only a few places (she might have dyed her hair), opened the door and after looking at me through her dark brown eyes that sit underneath her old, wrinkly brows, without even a ‘Hello,’ said,
-Are you the new guy?
After which I quickly caught myself thinking, “This is going to be an annoying old lady.” I replied,
-Hi, how are you? Yes, I am the new guy. My name is Samdan.
After hearing my reply and looking at me for a while, she said,
-I know, I know. But I can’t say your name.
It seems some information came to them about me. She told me to come in and slowly moved inside. It was evident that her way of slowly walking was not that of style, but that of old age. While following her inside and noticing her leg of full of burst veins and bruises, I quietly thought to myself, “Compared to the older ladies in Mongolia, she wears shorts.”
As I imagined, the smell of an old, damp house hit my nostrils. Although the house is not in bad condition, the choice of old, dark, wooden furniture seems to darken the house with small windows already not getting enough light. There are many pictures of family and friends all over the walls, staircase, and the fridge. After looking at the pictures of kids with deep blue eyes, I couldn’t help question, “That’s weird. Wasn’t her eyes brown?”
While leading me to the old man’s room, the lady said,
-The nurse came just before you. Now Bob is just waiting for you.
I make a mental note that his name is Bob and ask the woman,
-What is your name?
-You can call me Jerry.
Just like how I was acting distant from them, they were acting distant as well. After entering the room, I see the old man, who seems so small, not because he is lying curled up, but because he looks as if he has just been dried and shrunk. Jerry asked him,
-Bob, do you see the new guy?
-Oh you are the new guy. It’s nice to meet you.
I notice that his voice still sounds thick and strong. It is obvious that he has been burdened by the disease for many years. His limbs, including his hands and feet, have shrunk away to nothing, and since he has been bedridden for the last two years, his skin was wounded on his knees, elbows, feet, and basically everywhere. It seems that he has lost mobility of everything but his eyes and mouth. However, whoever looks at just his head would believe that he is completely healthy. His gray hair, white beard, and glasses make him look like one of those professors from a movie. After seeing him, I couldn’t help think, “How could a man get like this? Instead of living like this…”
It seems that a nurse comes in every morning and changes his bandages. The nurse also cleans his excrements and changes his diaper. I later found out that he screams, out loud in pain, the whole time that the nurse is in his room.
My job description involved helping Bob put on his pants, putting him on his wheelchair using the special contraption, shaving his beard, wiping his face with a moist towel, and bringing him out to the specially designed sun room. My other duties included such time-filling activities as cooking him breakfast, feeding him, reading him the paper or a book, and on special circumstances, playing cards with him if he so desired.
Although Bob and his bed sheets were cleaned every day, he still smelled rank of that bedridden smell. While I was standing and thinking of how to touch his frail, skinny hands and body, Bob asked,
-What is your name again? I forgot.
-My name is Samdan.
I answered.
-Then I will call you Sam. Since Sam is my son’s name, I could never forget it.
From this I noticed how his mind was still fresh and vital.
I answered “Sure,” thinking I don’t care what this old man calls me, as long as I can make a few dollars. This is how I became “Mongol Sam.”
Jerry was always there watching and directing my movements during this first interaction. She told me to use a rubber glove before touching Bob. I don’t really like the smell of rubber gloves. Although I didn’t understand if Jerry’s intention on whether she wanted to protect me from Bob or Bob from me, I gladly wore the gloves. It was evident that my movements and the way I was handling Bob was not liked, because every time I touch Bob, Jerry would tell me to be careful or gentle. Maybe because I had not embraced my job and did not like what I was doing, I might have been rather rough and careless. He also wanted me to comb him.
While I was scratching his head, halfheartedly, and thinking to myself, “To get combed? What a pain. Like anyone’s going to see him.” Bob said,
-Oh, yes. Right there… Again…,
which made my disliking even more. Since I have become much more patient after living here in the States, I was able to keep my mouth shut and keep quiet. After that, Bob told me that I did everything well, like every American who hides their true feelings to be polite.
I knew that he was lying and while I left I thought to myself, “A man seems to never stop suffering. Why would anyone have to suffer like this at the tail end of their life…”
Days passed and I had been coming to his house for quite a few days. I couldn’t even believe myself for lasting this far. From day to day, my conversations with Bob got longer and more meaningful. One day, while feeding him, I didn’t quite put the whole spoon in his mouth and a piece of food got stuck to his lips. While trying to get the food into his mouth by moving his tongue and lips, he dropped it. A thought quickly came into my mind, “When I actually put it in your mouth, why can’t you just close it?” and I almost said something. Then, when I looked at him, I caught his deep blue eyes full of sadness and noticed him let off a sigh full of sorrow.
At that moment, I couldn’t think any bad thoughts about Bob. Instead I became aware of how I am thinking these horrible thoughts about a man, who has become so weak that he has to look for my hand to feed. Bob’s food portion is very small. Compared to the older men’s food in Mongolia, who eat meats so rich with fat that it drips oil, Bob’s food is bird food. I even walk around looking through the fridge on my off days thinking that I am hungry. Considering that, Bob, who is imprisoned in his chair, is probably very hungry, not being able to raid the fridge himself. And it probably doesn’t feel good that I am dropping his portioned food due to clumsiness. This is how I started to look at Bob in a different light.
It seems true that when you do something with an actual resolve, you see something new every time. While looking at Bob, I just realized that the eyes of the kids in the pictures actually came from him. After that I said,
-I am sorry Bob. That’s my bad.
-Oh, it’s fine.
-No it’s not fine. I see a lot of sadness in your eyes.
-Oh? If you see something in my eyes, it’s not about you or this food.
-I thought you were mad at me.
-Oh no. I am not mad at you or the food.
-Then what is it?
-I have become something like this…
After hearing that, I deeply pitied Bob for the first time. It must be terrible to be caught in the wraths of some disease at the end of your life, and even the amount of food that gets in your mouth is dependent on how much someone like me would allow. When I thought of it like this, I couldn’t help but empathize with the sadness in his eyes. I then realized that I have seen this look and these eyes just yesterday. I didn’t realize the same that I did now.
Bob asked to play cards yesterday. The simplest of games to play with someone like Bob was blackjack. Everyone in my family, including my grandparents and close relatives, loved playing canasta. They still sit around and play. I started playing with them when I was little. When I play, I would cheat. Cheating was kind of my thing. My grandma would say,
-This bad kid is always cheating, and would smile.
I think I played like that with Bob yesterday. Since he can’t move, I would have to bring the cards close to his face. I would look at the reflection of the cards on his glasses. This way I would always win. After losing a little bit, Bob looked at me with those same sad eyes and said,
-You’re really good at this. Hearing this, I was laughing like when I was little, playing with my grandma. I might have even thought, “Of course, I would win against an old man like this.” At that moment, Bob was looking at me with those sad, sorrowful eyes. Makes me wonder why I didn’t notice those deep blue eyes and why I was acting cold and distant to this man, as if he had done something to me.
When he was young, Bob was a businessman, a man of strength, and ambition. Even now, when he is down like this, a Philippino man would sit by his bed at night for 12 hours, taking care of him. Every week a Polish woman would come and clean his house, a nurse would come in every morning to change his bandages, and I too would spend 4 hours with him 3 times a week. All this has to cost money. To think what I am compared to him… I am just a little man with a spoon, trying to catch some of that money that is flowing out of him like a river. Compared to Bob, compared to what he accomplished in his life, my life’s worth seems insignificant.
After that day my interactions with Bob became completely different. It didn’t even take any effort to do that. It just required me to put some care and feeling into what I was doing. By saying few warm words when talking, moving his limbs that he couldn’t move himself, and fixing his seat with care, I began to see him warming up to me as well. Although he would still ask me to do things, it seems that a man, in his condition, becomes used to the ways of his caretaker, and sometimes it could seem like begging. As I talked from my heart and cared about what I was doing, our bond seemed to get stronger and we became much closer. For some reason, I started to think of my own graying father. I wonder how my dad is doing without his son there to take care of him. I was becoming more aware that the world seems to inch away from a man with age, as I spend more time with Bob. Even though my own dad is a lot younger than Bob, I still wondered if he had things that he just couldn’t take care of himself.
As far as I can remember, my dad was always a good man doing good deeds. When my grandparents left one by one, they left through the care of my father. Sometimes when I stop by his house, he would always be helping his parents, helping them eat or washing their clothes. I wonder what he thought when he was doing all those things. He might have thought that his kids would take care of him when he is older, as he did for his parents.
It had been 3 – 4 months since I started working for Bob. Sometimes when I was at home, thoughts about Bob would creep into my mind. Our conversations had evolved from cold, distant interactions into things that mattered, that were close to life. One day our conversation concerned me and why I came here to work and such. While listening to me talk he said,
-Well, making money is one thing, but what are you going to do next? Are you ready to make any decisions?
I realized, suddenly, that there was a lot of wisdom in those words, as if I had been splashed with cold water on a hot day. He made me reconsider my purpose in America and what I should do next.
I am not sure if it is the effect of English language or if Bob talked to me like that on purpose, but it seemed that everything he said, although short and direct, seemed to contain some deeper meaning. One time I asked Bob,
-Bob, you were a business man. How much was your biggest profit when you were younger.
After looking at me, he said,
-Is it that important?
At that moment I realized that it may have sounded like I was trying to gauge how much he has. I said,
-Oh no Bob, it’s not what you think. You don’t have to talk to me about this. I was just saying that I heard it was really good to do business in your days…,
to get out of an awkward situation.
-It’s fine. It’s fine. Don’t worry about it. There are still good opportunities to do business nowadays. Although the end result of business may look like the amount of profit gained, it’s not that simple.
After saying this, he paused to see if I understood what I meant.
-I am not that big of a businessman. My biggest profit margin was probably about 50 million.
At that I couldn’t help but make a sound. He smiled as if to make fun of me and said,
-And do you see the end result?
-Yeah but there are a lot of people who take care of you. If you weren’t a good businessman, that would not happen.
-No, for a man who has become like me, money doesn’t matter. Sometimes it might be better not to have money…, and even though I wasn’t looking directly at him, I noticed his voice weaken. Bob continued,
-If I didn’t have money, they wouldn’t be keeping me alive in torture…
Hearing this made me realize how unhappy he was with his existence. Sometimes after he coughed really hard and choked, he would shake his head in pain and almost whimper, making me even more convinced of his misery.
-Bob, life is longer the better, right?
-True. Nothing is better than a long life, but…
-But what?
-But mine is too long… and he took a long, deep breath.
-I’m sorry. I keep turning the conversation towards me. It doesn’t matter how a man is, he just has to do good and spread it on everyone around him.
While watching him try to keep himself together, I thought to myself, “It seems he is right about life being a little too long for him.” Bob’s health got worse from day to day. His bold, strong voice got weaker, his screaming in pain got more numerous, and I began to see him shake his head in disappointment more often.
When I come in the mornings, I began to hear Bob in agonizing pain more often, when the nurse changed his bandages. Afterwards, when I hesitatingly enter his room, he would smile and try to act as if nothing was the matter; but how could he wipe the teardrops on his cheek. I would try to play along and would say,
-Good morning, Bob! How was your night?
-Very good! He would say.
After dressing him, I would comb him, and when I do, I would purposefully comb extra hard on the back of his head, because I learned that he likes it. It seems that it itches on that very spot, though I thought he was being a pain at first. Then I would wheel him out to his only paradise – the sunroom. Whenever he gets out there, he would always look around as if he is saying good morning earth, good morning neighbor, and good morning everything. Once, he whispered to his tomato plant, to which he seemed to have a special bond,
-Only two more weeks.
-What’s in two weeks? When I asked,
-They will turn red. He said, and looked at them with fondness. Then he followed,
-I like the morning. I like to see Jerry, you, and this plant in the morning…
At that instance I thought, “The morning is one thing, but what do you think about night.” The thought even scared me a little. I couldn’t figure out if Bob got scared of the night or if he wanted it. He was very good at hiding things that might worry others.
One sad, rainy day, I walked up to Bob’s house and Jerry was standing on the door. When I saw her sleepless, red eyes, I froze. I couldn’t even say a word. Then Jerry said, understanding what I thought,
-No, no Sam. It’s not what you think. But it was a difficult night. He just had a morphine shot and I don’t think he will get up. “Phew, gave me a scare,” I thought and realized I was actually scared. When I said,
-Ok then I will leave, and turned,
-Why? I hoped you would help me. Although I knew there is not much to do I said,
-Of course. But what should I do?
-You just have to sit in the sunroom and do whatever you want. This meant that she wanted to pay me for doing nothing. I said,
-This is a little uncomfortable for me.
-No, I want to do this. Bob wants to do this. Bob even told me to do it before he got the shot.
The tireless rain that falls from the gloomy sky, the sound of the table clock ticking and disturbing the peace, and the sounds that Bob unknowingly make out of unconscious pain seems to make the whole world freeze in time of sadness and despair. It makes me think “what if I can’t talk to Bob again or even can’t see him.” It was more fear than thought.
The next morning I walked up to Bob’s house, wondering what happened, and when I heard Bob’s voice from his room, I was filled with joy. Bob was very active and happy that day. When Jerry said that she had a hair appointment and she would need to buy bird food, as if she was doing something important, Bob looked at me and smiled to make fun of Jerry. I smiled back, understanding what he was doing. After she left, I asked Bob,
-Did you have other girlfriends before you met Jerry? I hoped to bring Bob’s spirit back up by talking about things that men talk about. Bob looked at me with a playful look and whispered,
-Is Jerry here?
-No she left.
-Go check and make sure.
-Why? Are you scared?
-No, not really, but I can’t make her sad. I may not have the time to make it right again.
“A smart man has thought of everything.” I thought to myself. After I went to check and got comfortable, he concentrated a little as if trying to remember and said,
-She was a very beautiful girl. Tall, great body and blonde…
From what Bob said, they liked each other a lot, but did not fall in love. When I asked why they didn’t fall in love, Bob said,
-At that time, God sent me Jerry.
I don’t know how else to sum up someone’s life full of happiness. Soon Jerry came looking a little more refreshed and asked,
-So what are you guys talking about? Bob do you see my new look? and stood next to Bob. Even though he didn’t take a strong look at Jerry,
-You look wonderful. Although I didn’t see what was different about Jerry, I agreed with Bob and said,
-Yes, you look very different.
Jerry looked happy to hear the compliments and said,
-Sometimes I like to look good for Bob. Isn’t that right?
-You have always been beautiful; Bob said and looked up at Jerry, who then petted his head with fondness.
At that moment I realized that I needed to leave this house and my life in America. If I had stayed until Bob passed on, my chances of getting a high paying job was very probable. It was evident from Bob’s weakening voice and features that Bob’s passing was near. But money and that job was not that important to me anymore. I just didn’t want to see him getting sent to the hospital, to never come back. In simpler words, I didn’t want to see him die.
When I left their house, I hugged Bob as they do in America. Although he was skin and bones, I felt as if I was hugging a great source of wisdom. Yes, I hugged my Bob.
When I got home, I called Bob’s house and Jerry answered. When I told her about leaving, she didn’t believe me.
-Why are you leaving? Did you not like something? We can talk about it.
-No Jerry, I just want to leave Bob in my mind the way he was today.
When Jerry got quiet,
-Sorry Jerry, I’m just telling the truth.
After a few seconds of silence, Jerry said,
-It’s fine, Sam. Bob said you were a smart guy, now I’m starting to believe it. I wish you luck on your future.
Even though the conversation ended and silence fell, both of us couldn’t hang up and just held our phones…
Bob, you taught me that a person comes into this world to receive love, care, and wisdom from someone. Also, when we leave, we are supposed to pass some of it onto someone else. You gave me a lot of things. You gave me my parents, my loved ones, and my country. You gave me the wisdom to take care of my father. Although my dad can take care of himself for now, when the time comes, you’ve given him the chance to enjoy having a son and me the chance to enjoy being a son.
I wonder how Bob is today. Still trying to catch his food with his tongue or leaving his wisdom to someone else, enjoying his sunroom and tomato plant? But I doubt that. He may be looking at me through this endless blue sky.
-Would you like something to drink?
The stewardess’ question startled me and paused my line of thinking. With that break from my thoughts I started to look out the window as if I just got on the plane. As I looked out, I noticed the red glowing sun rising from the direction of my country. Yes, I am flying to the direction of the rising sun.
Бүрэн эхээрээ...