Такси баригч - 2 (Өгүүллэг)

- Тийм үү? Өнгө ч үгүй хар цагаан зураг юм болохоор нэг сүг сүүдэр шиг юмнууд харагддаг гэж хэлэх гэж байгаа юм байх гэж бодлоо гэснээ нэг их тасхийтэл цочмогхон инээгээд
- Худлаа, худлаа. Надад ч бас тиймэрхүү бодол төрдөг юм. Одоогийн та нарыг бодвол бид ч зорилгогүй шахам улс байсан шиг байгаа юм.
- Яг тийм ч биш байх л даа. Зүгээр л, сургуулиа төгсөөд хаана ажиллах, тэр ч бүү хэл хэдэн төгрөгний цалин авахаа мэддэг байсан болохоор ирээдүй нь бараг харагддаг байсан байх. Одоо ч бид нэг л юу нь мэдэгдэхгүй нүүгэлтсэн хар юм руу орох гэж байгаа юм шиг л төсөөлөгддөг юм.
- Харин тэр тусмаа л сонирхолтой ш дээ. Тэгээд ч чиний хэлээд байгаа тэр нүүгэлтсэн хар юмыг чинь залуу нас гэж нэг сайхан юм л гэрэлтүүлж өгдөг юм даа.
Ай даа! Залуу насаа гэж . . . гээд үгээ тасалж хэсэг байзнаснаа
- Юутай ч зүйрлэшгүй эд юм даа гээд нэг их урт санаа алдав.
Бидний яриа огцомхон өрнөсөн шигээ гэнэтхэн нам болчихов. Гэрт, хурандаагийн хоолоо эвгүйхэн сорохоос өөр чимээгүй хэсэг сууцгаалаа.
Зул эгчийн яриа яагаад ч юм надаас хүртэл залуу насыг өмгөөлөх аястай. Аргагүй юм даа, би тэр хоёроос залуу байвч тэр зурган дээрх залуусаас аль хэдийн хөгширсөн байсан болохоор тэр байх. Сая тэр харахгүй юү, залуу насных нь тухай ярихаар тэдний нүд нь сэргээд л, инээж хөхрөөд л . . . Хурандаа ч гэсэн өөрийнхөө хэмжээгээр ярианд оролцчих гээд л . . . Ер нь ч тэгээд залуу насыг эрхлүүлэх ч хэрэгтэй юм билүү хэн мэдлээ дээ.
- Чи л дээ! Ингээд асгаад цутгаад байх юм. Ядаж наад хоолоо аятайхан идээд сурчих л даа гэж зандран хэлэх Зул эгчийн дуу орчныг сэрээв. Би тэр үед нь “Хөөрхий, өрөөл татанхай хүнийг ингэж зандраад ч яах юм билээ. Үргэлж цуг байгаа болохоор төвөгшөөдөг юм болов уу” гэж бодож суулаа. Эхнэрээ энгэрийнх нь будааг унагаж байх зуур
- Б . . . Би хурандаа Санги . . . л гэж байв.
- Юуны чинь хурандаа Санги гэж, гэж Зул эгч амандаа үглэнэ.
Би хэдийгээр хүн өрөвдөөд байх хүн биш ч гэлээ тэднийг харжээ суухад нэг л тийм өрөвдөм зураглал нүдэнд тодроно.
Хооллож дууссан бид явах боллоо. Аав ээжтэйгээ цуг нэг тийш явахдаа хүүхэд хөөрцөглөдөг шиг хурандаа маань хөнгөмсөж, хэдэн өрөөнийхөө хооронд хэрэндээ л хурдан, хурдан өрөөлдөн алхана. Нөгөө өрөөнөөс Зул эгч
- Үгүй чи, холхиод байхаар хувцасаа өмсөөч
- Гу . . .гу . . .гутал. Миний гутал
- Миний хүү, аавынхаа гутлыг өмсгөөд өг. Харин чи уначихваа. Хана түш гэхэд
- Би . . . би . . . хурандаа Санги гэнэ.
Одоо би түүний өөртөө итгэлтэй байгаа үедээ “Би хурандаа Санги” гэж хэлдгийг ойлгох болжээ. Зул эгч хурган дотортой хөх торгон дээлийг жимбийтэл бүслээд өмссөн байхыг хараад миний нүд өөрийн эрхгүй дальдарч, хурдхан шиг гарлаа. Яагаад гэвэл Зул эгч хоёр хөхгүй байв. Гэрийн халаадтай байхад нь би анзаараагүй байх. Миний төсөөлөн байсан онош мөн байжээ. Шат уруудаж явахдаа “Тавын таван хүүхэд хөхүүлж өсгөсөн түүнийг яалаа гэж ийм хэрцгийгээр шийтгэнэ вэ” гэж бодохоос ойр дотны минь хүн өвдсөн аятай харамсал төрж байсан юм. Бүр машиндаа орж суусан хойноо ч гэсэн “Амьдрал гэдэг хатуугаа үзүүлэхээр ямар хатуу байдаг юм бэ. Хэн хүний нүд булаам тийм сайхан байсан хосыг ийм болгочихдог даанч дэнүү хорвоо юмдаа” гэхээс голоос нэг юм зулгаасаар байв.
Есөн давхар байшингийн орцны төмөр хаалга хяхран онгойж өнөө хоёр маань нэг нь нөгөөгөө түшсээр гарч ирлээ. Хүү нь суулгалцаж өгөөд үлдэв.
- Танай хүү чинь явахгүй юм уу?
- Хичээлтэй гэнээ.
- Аан, Уг нь явсан бол. Энэ хальтаргаа гулгаатай үед та хоёрт дэмтэй юм даа гэж хэлэхдээ би тэр хүүг чамлангүй байгаагаа нуусангүй
- Харин тийм ээ. Гэхдээ хичээл ном, ажил төрөлтэй эдэнд бид саад болоод юүхэв. Эд урдахаа л хийж байвал барав гэх нь хүүхдүүддээ саад болохгүй гэхээсээ илүү огт танихгүй надаас өмөөрч байх шиг санагдсан.
Тэднийг суусны дараа эргэж буцах вий гэж хаширлахдаа
- Өөр юмаа мартаагүй байгаа гэж анхааруулахад Зул эгч юмаа бүртгэх мэт тойруулж харснаа
- Гайгүй юм шиг байнаа, миний дүү. Одоо хөдлөе гэлээ.
Биднийг тэгж ингэсээр байтал хотын хөдөлгөөн ихэсчээ. Энд тэндгүй л түгжрээ. Угаасаа л ингэдэг юм хойно яая гэхэв. Зайчилж явсаар шатахуун нэмэхээр зогслоо. Зул эгч гэнэт санасан бололтой
- Өө, май миний дүү. Гучин мянга гэсэн байхаа? Манай том хүү өглөө тэгж хэлсэн гээд мөнгө өгөхлөөр нь хорин мянгад бензин хийлгэн үлдсэнийг нь халааслаад, цааш замд нийлэхийн алдад бидний өмнүүр нэг жижигхэн улаан тэрэг шурхийн өнгөрөхөд
- Э . . . э . . .энэ . . .энэ гэж мартсан зүйлээ гэнэт санасан мэт хурандаа нэг их муухай дуугаар бид хоёрыг цочтол хашгирав.
- Ямар юмаа харчихаад хашгичаад унав даа гэж Зул эгч цочсоноосоо болон уцаарлан асуухад хурандаа тэртээ цааш хурдлан давхиа сүүлийн үед их харагдах болсон жижигхэн японы машиныг хуруугаараа зааж
- Ч . . . ча . . . чамд тийм машин аваад өгчих юмсан. Тэ . . .тэ . . . тэгвэл чи унаад л . . . Би . . . би . . . хажууд нь суугаад л . . . хэ хэ гэж ирээд л нүүр дүүрэн инээгээд
- Я . . . яаг ийм улаан гэхэд түүний нүүрнээс инээмсэглэл нь арилаагүй л байлаа.
Хөөрхий тахир нүүрэнд нь инээд тэгтлээ их зохиогүй ч тэр жаргалтай харагдаж байлаа. Хурандаа маань бас эхнэртээ улаан өнгийн машин аваад өгөхсөн гэж боддог л байх нь байна шүү дээ. Хорвоо гэдэг юутай баян бэ.
Би энэ өдөр огт танихгүй хүмүүстэй явж байгаа хэрнээ хэзээний танилуудтайгаа яваа юм шиг сэтгэлд нэг л дулаахан сайхан байлаа. Тэдний хэлж байгаа, хийж байгаа бүхнээс амьдралд итгэх, түүнийг хэзээ ч дуусахгүй мэт сайхнаар харж чадах нь үнэхээр сайхан чадвар юм даа гэсэн бодол төрж явлаа.
Бид замдаа шуударч, машины мотор нэгэн хэмээр хүнгэнэнэ. Замын хагархайг нөхсөн гувруун дээгүүр хөлдүү дугуй пад пад дуугаран урагшлана. Энэ замыг тавь жараад оны үед барьсан гэхэд хаа очиж их сайн тавьсан зам шүү. Хотоос гарсан болохоор задгай салхинд цасан шамрага цардмал зам дээгүүр явгалах нь үелзэх үүл мэт.
Нэг мэдсэн чинь бид нам гүм болцгоочихож
- Ингэхэд та хоёр айлд очих гэж яваа юм уу? гэж намайг яриа өдөхөд Зул эгч
- Тиймээ. Нэг бөө байдаг гэсэн. Улс амьтан сайн л гэцгээх юм.
- Бөө ч дээ мэдэхгүй. Хэр байдаг юм бол доо
- Дүү минь. Өвдсөн хүн гэдэг чинь хүний амаар л байдаг юм хойно “Нээрээ, очвол гайгүй болдог болов уу” гэж горьдсоор бид хоёрт очоогүй газар, ус, үзүүлээгүй эмч, домч, угаагүй эм тан гэж байхгүй болсон доо гэх Зул эгчийн нөгөө сайхан дуу нэг л тамирдангуй сонсогдлоо. “Өвчин гэдэг ямар ч хүнийг цөхрүүлдэг бололтой. Харин ч хаа очиж сэтгэлийн тэнхээтэй улс юм” гэж бодлоо.
- Та өөрийгөө үзүүлэх юм уу? гэж асуучихаад “Би юугаа асуучихав даа” гэж амаа барих шахав. Учир нь уулзсан цагаасаа эхлээд Зул эгч өөрийгөө өвчтэй гэж нэг ч удаа ам ангайгаагүй байсан юм. Тэгтэл харин хэзээний мэддэг хүнтэй ярьж байгаа юм шиг
- Үгүй дээ. Энийг л нэг гайгүй болгочих юмсан гэж бодох юм. Би ч одоо яахав . . .
- Юу гэсэн үг вэ? Харин ч сэтгэлээр өөдрөг байвал ямар ч өвчин эдгэдэг гэсэн гэж хэрэндээ урмын үг хэлж буй боловч элсэнд дуссан дусал ус мэт хэнд ч хэрэггүйгээр чихний хажуугаар замхарч байгаа нь тодорхой байлаа. Гэтэл ухаалаг, сайхан хүн гэдэг хэзээ ч гэсэн тэр хэвээрээ л байдаг зангаар Зул эгч
- Харин тиймээ. Тэгж бодоод л, эгч нь инээж ханиагаад л, юу ч болоогүй юм шиг явдаг юм. Ер нь хүн өвдлөө гээд бусдын өмнөөс өвдсөн мэт байж болохгүй ш дээ. Муу хань ижил, үр хүүхэд, ах дүүсээ мөн ч их зовоолоо. Одоо болно. Тэгээд ч одоо нэг их юм бодохоо больсоон гэлээ. Хэдийгээр надад мэдэгдэхгүйг хичээж байгаа ч цөхөрч гүйцсэн тэр өнгөө нууж чадаагүй юм.
Урд сандалд суучихаад, дээд талынхаа гогцооноос өрөөсөн гараараа атгачихсан яг эрүүл саруул байхдаа иймэрхүү дарга явсан болов уу гэмээр дүртэй явсан хурандаа маань таг дуугайхан яваа ч дотроо чухам юу бодож явааг хэн мэдэх билээ.
Тэгтэл хурандаа гэнэтхэн
- Ш . . . шэ . . . шээлээ. Би шээлээ гэж хашгирав. Би ч замын хажуугийн бартааг харж зогсох гэсэн боловч надад тийм завдал өгсөнгүй. Хурандаа яаран сандран бууж явган шуурганд уруудах мэт өрөөлдөн хэд алхаад бие заслаа. Түүний араас харж суусан Зул эгч
- Хөөрхий дөө, ийм ч хүн байгаагүй юмсан. Өвчин гэдэг хэлж ирэхгүй юм даа
- Залуудаа ч мөн аатай хүн явсан биз?
- Тэгэлгүй яахав. Жинхэнэ эх орны хүү, эр цэрэг явсан байхгүй юү. Арми гэдэг чинь эрчүүдийн хэн нь хэн бэ гэдгийг ялгаж өгдөг газар. Мэдээж хүн л юм болохоор сайн муугаараа ялгардаг л юм. Тэр дундаас бие бялдар, эр чадал, эрдэм ухаан адаглаад энэ олон эрчүүдийн зүрхэнд хоногштол командлах эр хонгор дуугаараа хүртэл ялгаран гарч, анги дивизийн мянга мянган офицер цэргүүдийг өмнөө жагсаана гэдэг чинь ховорхон хувь заяа л даа. Ер нь армид яагаад бие биендээ ёсолдог гэж бодож байна. Энэ чинь “Би чамаас бага шүү” л гэсэн үг шүү дээ. Залуу ч явсан, цойлгон ч явсан, муу ханиараа бахархаж явсан үе надад бий. Гэтэл одоо өөрөөс нь өөр “Хурандаа Санги” гээд хэлчих хүн олдохгүй болчих үе ирдэг л юм байна. Ер нь тэгээд дүү минь амьдралын өдрийг өдөрт нь хайрлаж явах хэрэгтэй юм байхаа даа гэснээ санаа алдаж
- Айдаа! Амьдрал гэдэг сайхан юмаа. Амьдрах бүр ч сайхан юм. Үүнээс илүү хишиг гэж хүнд байдаггүй биз ээ . . . гэх Зул эгчийн яриа намуухан хөвөрнө. Би түүний яриаг тасалж зүрхэлсэнгүй.
Хурандаа дуусав бололтой эргэж ирэхэд Зул эгч ухасхийн бууж хурандаагийн өмдний цахилгааныг татаад, тэрүүхэн хавьд норсон хэсгийг ер эрээлэлгүйгээр гараараа гөвөх мэт арчингаа
- Ишш! Чи минь дээ. Чамайг би өмд хамдан дээрээ дусаалгүй бие засаад сурчих гэж мөн олон удаа хэлэх юм даа. Чи гэж хэдэн хүүхдээ зовоосон хүн болох гээд байгаа юм уу? Чи бид хоёр юу гэж тохирлоо? Мартаагүй биз?
- Б . . . би . . . хурандаа Санги
- Тэгээд, тэгээд . . . хурандаа шиг бай л даа хэмээн ярилцах тэдний дуу дутуу хаагдсан хаалганы цаанаас бүдэгхэн ч гэсэн сонсогдсоор байлаа. Хэрвээ тэдний амьдралыг голын урсгал хэмээн төсөөлвөл би эрэг дээр нь суугаа мэт. Харин Зул эгчийн дууг голын шаригаа гэлтэй. Тэд тийм нэг энгүүн хэрнээ намуухан улс байв.
Бид цааш давхисаар удалгүй Налайхын наад талын гүдгэр дээр гарч ирэв. Хуучны буурал тосгон өвлийн жавар, нүүрсний утаа хоёртоо дарагдан навсайн хэвтэнэ. Энэ жижиг хотхон үйлдвэр, уурхай ажилласан, тухайн үеийн залуучуудын хотжин соёлжиход ихээхэн хөшүүрэг болсон нэгэн төв байсан гэхэд одоогийн залуус итгэхэд бэрх. Бидний явж байгаа эдгээр гудамжинд залуус хайрлан дурлалцаж, халуухан гараа атгалцаж, хаврын цэцэгс шиг дэлгэрч явсан гэхэд худлаа ч юм шиг. Одоо ч хүн зон амьдарч байгааг мэдсээр байж миний ингэж бодох нь өрөөсгөл байх л даа. Гэхдээ л надад энэ хотхон яагаад ч юм тэртээ он жилүүдийн аглагт гээгдэж хоцорсон мэт шүүрс алдмаар санагддаг юм.
Гудамжаас гудам дамжин, тахиралдаж мушгиралдан явсаар булан тохойд нь цацаг яндар болсон нэгэн шургаагаан хашааны дэргэд ирцгээлээ. Бодвол өнөөх бөөгийнх бололтой. Нэгэнт хүрэх газраа ирсэн болохоор тэднийг буулгаад, халаасанд үлдсэн арван мянган төгрөгийг авч Зул эгчид өгвөл
- Хүүе! яахнав миний дүү. Наад бензин тосоо ав
- Зүгээрээ. Та хоёр харин эм тандаа нэмэрлээрэй
- За, за баярлалаа миний дүү. Буян чинь дэлгэрч яваг
- Та хоёр ч гэсэн сэтгэлээр чанга байж, хурдан эдгээрэй гэлээ. Надад тэрнээс өөр олигтой үг ч олдсонгүй.
- Замдаа болгоомжтой яваарай. Халтиргаа их байна шүү гэж Зул эгч аминчлан захив. Цаана нь хурандаа маань өрөөсөн мөрөөрөө шургааган хашаа налсан хэр нь яг л өглөөнийх шигээ ихэмсэг гэгч нь зогсоно.
Би машиндаа суухаасаа өмнө хурандаа руу харж гараа чамархайндаа авч цэргийн ёсолгоог дүрслэхэд хурандаа маасайтал инээгээд хариу ёсолж харагдав. Магадгүй түүнд сайхан ч байсан байж болох юм. Би гудамжны булан тойрохдоо голынхоо толинд харвал тэд хашааныхаа гадна бөртөлзөх нь машины яндангаас саагих цагаан ууран дунд бүүр түүрхэн харагдаж байв.
Гудамжны энхэл донхолд овогнуулсаар төв зам дээр гарч ирэхэд хот явах гэж байгаа болов уу гэмээр хэдэн хүн зогсоно. Тэднийг авъя гэж ч төвдсөнгүй, тэд ч гар өргөсөнгүй. Мөнгөнд дургүйдээ ч биш. Зүгээр л нэг хэсэг гав ганцаараа баймаар санагдаад гэх үү дээ.
Би хүссэн хүсээгүй бодолд автан явна.
“Хэзээ ч өвдөж болох, магадгүй хэзээ ч үхэж болох энэ амьдралд хүн ер нь яаж амьдрах ёстой юм бол? Өнөөдөр тэгж ч магадгүй, ингэж ч магадгүй гээд бээцийгээд явах нь хаашаа юм. Гэхдээ л Зул эгчийн хэлсэнээр амьдралыг өдөр өдрөөр нь хайрлаж, амьдралд хамгийн анзаарагдамгүй сайхан бүхнийг анзааран эрхлүүлж, тэжээж явах нь сайн сайханд хүрэх цорын ганц гарц юм байхаа даа. Зул эгч үнэн хэлжээ”
Ийнхүү бодож явснаа би гэнэтхэн тоормозоо гишгэлээ. Машин чухам яажшуухан гулгаж зогссоныг ч анзаарсангүй. Зөрж буй машинууд дохио өгөхийг бодоход ихэд эвгүй зогссон байх. Зул эгч энэ хорвоогоос түрүүлж явах юм байна гэдгийг гэнэтхэн ойлгосон болохоор тэр. Тиймээ, тэр түрүүлж явах юм байна.
“Хоолоо асгаж цутгалгүй идэж бай л даа” гэж зандарч, “Өмдөн дээрээ дусаалгүй бие засаад сурчих л даа” гэж гуйж, “Хэдэн хүүхдээ зовоосон хүн болох нь дээ чи” гэж санаа зовох нь ерөөсөө “надаас хойш” гэсэн утгатай байсныг дөнгөж сая л ойлгосон болохоор би тэгж гэнэтхэн зогссон хэрэг. Тэр ч байтугай “Чи бид хоёр юу гэж тохирлоо” гэж байсныг санав.
“Хөөрхий дөө, хаашаа ч мултарч чадахгүй болсон энэхэн хувь заяаныхаа энэлэнг хэзээ ч юм магадгүй шөнийн бүрийгээр орондоо шивнэлддэг байж ч болох юм. Осолдохгүй хүүхдүүдээ байхгүй үед хоёрхон биендээ ярьж, арга ядахдаа “тохиролцож” хүртэл үзсэн байх нь. Чи надаас арай урт наслана гэж нэг нь хэлж нөгөө нь зөвшөөрсөн байх нь байна шүү дээ. Ямар их гачлан, ямар их цөхрөл, ямар их уй вэ? Бас ямар их хайр вэ? Яг тэгж ярьж байх үедээ хоёул хоёулаа ийм гайд унасандаа энэ хорвоод яасан их гомдоо бол. Хурандаа ч яахав эр хүн гэж бодоход Зул эгч ямар их уйлаа бол. Эмэгтэй хүн хоёр хөхөө авхуулчихаар чухам юу боддог бол. Ёстой хэдэн хүүхдээ бодоод л улаан гол нь тасардаггүй байх” гэж бодонгуут миний самсаа шархирч байлаа.
Зогсоод хэр удсанаа мэдсэнгүй. Машин хөрсөн байхыг бодоход овоо удсан бололтой. Цаг яагаа ч үгүй байхад хотод орж ирлээ. Дөнгөж цайны цаг болоод хүмүүс ид хөлхөлдөж, хэд тойрвол тойрчихмоор байвч би тэгсэнгүй шулуухан явсаар граждаа ирэв. Манаач залуу маань өглөөг бодвол бүүр хүн төрх орчихсон эртээ гэгч нь тэргээ тавьж байгааг минь ихэд гайхсан янзтай
- Ах хүү яасан? Яагаад ийм эрт бууж байх юм?
- Өнөөдөр жаахан эрт харимаар санагдаад
- Аан, авгайгаа санаа юу? гэж маасайтал инээв. Өөр үед байсан бол би юу гэх байснаа мэдэхгүй юм. Харин яг тэр үед би түүнийг харжээ зогсохдоо “Хүн ер нь инээмээр үедээ инээж л байх нь зөв юмдаа” гэж бодож байлаа. Тэгээд
- Өнөөдөр ах нь эхнэртээ мөнгөгүй өдөр зарлая гэж бодоод гэж маазрах аятай хэлсэн боловч тийм ч марзан болсонгүй. Нөгөө залуу
- Заримдаа ч мөнгөгүй байх нь жаргал байдаг юм шүү дээ гэж өөрт нь зохиогүй ч гэсэн ихэд догирхов. Гэхдээ надад жаргал гэдэг үг нь яагаад ч юм тааламжтай сонсогдсон.
Тэндээс гараад гэрийнхээ хажуугийн мухлагт орж хүүгийнхээ дуртай чихэрнээс авах гэтэл мөнгө байдаггүй. Түрийвчнийхээ жижиг халаасыг ухаж нилээн дээх нь хийсэн арван мянгатыг гаргалаа. Нугалаасаараа урагдахаа шахаж. Хааяа нэг дүрэм зөрчөөд торгуулвал хэрэг болж магадгүй гэж хадгалж явдаг юм.
“Өнөөдөр ямар ч орлоггүй хэрнээ жигтэйхэн эрт буусан болохоор гэрийнхэн маань гайхах л байх. Гэхдээ яахав. Тэдэндээ нэг сайхан хоол хийсгээд, тойрч суугаад идсэн шиг, хүүхдүүдтэйгээ тоглосон шиг шуугилдаж өнжье байз” гэж бодсоор гэр лүүгээ алхлаа . . .

Төгсөв.
Түмэнбаярын Бум-Эрдэнэ 2010 оны 2 дугаар сар 22




Бүрэн эхээрээ...

Такси баригч (Өгүүллэг)

Урд шөнө үнэхээр чанга хоносон бололтой. Чанга гэдэг нь хүйтэн гэсэн үг л дээ. Энэ жилийн өвөл миний санах бусад жилүүдийн өвлөөс илүүтэй хүйтэн эхэлж байгаа юм. Уг нь бол хонь мал, хашаа хороо, худаг ус гэхгүй хот газрын бидэнд өвлийн хүйтэн, зуны бороо, хаврын хавсрага нэг их хамаагүй мэт. Гэхдээ надад бол хамаараад байгаа юмаа. Яагаад гэвэл би нэг хуучивтар тэрэгтэй. Түүгээрээ халтуур хийдэг ухаантай. Жаахан давруулбал таксины үйлчилгээ гэх үү дээ. Манай такси бааз нь нэг машинтай, нэг жолоочтой, нэг засварчинтай. Тэр нь би. Харин өөр нэг даргатай. Тэр нь манай эхнэр. За нэг иймэрхүү төсөрхөн байгууллага даа. Хааяахан, сэтгэл хөдлөл нааштай үедээ би ингэж хошигнодог юм. Үнэндээ бол өнөөгийн нийгэмд олон гэр бүл иймэрхүү маягаар амьдарч байгаа. Тэдний нэг нь манайх.
Гэрээсээ аажуу уужуухан гарсан хүн чинь нэг их холгүй байх дулаан граж руу чихээ ойр ойрхон даран, гүйх шогшихын завсар очив. Хүйтний эрч, тэр тусмаа өглөө үүр цайхаас өмнөх үнэгэн харанхуйн жавар тачигнаж байгаа нь энэ аж. Гражны хаалгыг чадлаараа балбавал нилээд удсаны эцэст манаач залуу сая нэг юм хаалгаа нээв. Хаалганы завсраар саагих ууран дунд зогсох түүний өрвийсөн үснээс нь хүртэл халуу дүүгэн байх шиг. Тэр сэрсэн эсэхдээ итгэхгүй байгаа бололтой хир шигсэн хумстай гараараа хоёр нүдээ ээлжлэн нухлана. Би тэрүүхэн хооронд хөлдөж үхэх гэж байгаагаа мэдэхгүй зүүд зэрэглээ шиг харагдах түүнийг бас шоолон жуумагнав. Тэр залууг хэлэлтгүй би ч гэсэн нойрондоо харам л даа. Гражнаас бензин тосны юмуудаа, нэг тийм техникийн үнэр ханх тавина. Гэхдээ энэ үнэрт би аль хэдийн дасаад бүр эерүү санагдах болчихож дээ. Манаач залуу маань гэнэт нэг юм санав бололтой шалавхан хөдөлж, том хаалгыг нээлээ. Бодвол намайг хурдхан шиг гаргах гэж яарсан байх. Гаднаас өглөөний тас хийсэн жавар хуйрагнаж гогцоорон орж ирэх нь гражны жижигхэн ёлтгор гэрэлд сүртэйеэ харагдана. Угаас өглөө эртлэн гардаг байсан болохоор миний тэрэг үүдэнд шахуу байсан хэрэг. Би ч гэсэндээ тэр залууг умгар өрөөнийхөө богинохон ханзан дээр хэсэгхэн ч болов хэвтээд аваг гэсэндээ тэргээ асаан хурдхан шиг гарлаа. Дулаан гражны давуу тал энэнд л байгаа юм даа. Хөөрхий, гадаа хоносон машинуудыг асаах гэж хүчлэхэд ёолох мэт ёнгинох нь яагаад ч юм шээсээ савиртал чихдүүлсэн унага сарвааг санагдуулаад байдаг юм. Өрөвдмөөр шүү.
Ингээд гражнаас нэг л гарлаа бол миний баяр хөөртэй эсвэл уйтгар гунигтай нэгэн өдөр эхэлдэг юм даа. Тэрэг чарга гайгүй, орлого дажгүйвтэр бол тэр өдөр сэтгэл тэнүүн, зовхи өөдөө. Харин хүн хар багахан олдоод, тоолдог хэд нь шалихгүй бол цаагуураа гундуу. За тэгээд машин эвдэрвэл ч бүүр нурмайж гүйцдэг гэж байгаа. Ялангуяа өвлийн хүйтэнд машинаа түрэх шиг гуниг ер нь байдаг болов уу. За, за тийм юм л битгий болоосой.
Сурснаараа төмөр замын буудал руу энэ өдрийн хамгийн эхний галт тэрэг тосохоор хөдөллөө. Угаасаа өдөр болгон л ингэж эхэлдэг юм. Вокзал дээр яваад иртэл заримыг нь зүс таних, заримыг нь огт хараагүй яг над шиг зорилготой нөхдүүд нааш цааш хөлхөлдөнө. Тэд цөмөөрөө л хүн тосож байгаа хэрнээ ер тэгээгүй мэт царайлах нь сонин. Удсан ч үгүй галт тэрэг ирлээ. Би ч ухасхийн бараг эхний гарч ирсэн хоёр хүнээс
- Такси авах уу? Хаа явах вэ? гэтэл
- Нэгдүгээр хороолол . . . гэж эрэгтэй нь хөндийвтөр дуугарлаа.
- За, за явъя, явъя. Ачаа бий юу?
- Байхгүй ээ гэх нь цаанаа нэг ихэмсэг. Энэ ч яахав. Хүн, хүн янз янз л байдаг юм чинь.
Нэгдүгээр хороолол учиргүй хол биш ч гэлээ нэг их ойрдоо орохгүй. Заримдаа өглөө хар үүрээр ирчихээд хоёрын хооронд газар явах тохиолдол ч байдаг л юм. Тэрийг бодвол яахав ээ боломжийн эхлэл. Халтуур хийдэг бидэнд үл биелэгдэх мөртөө гэнэн ч гэмээр нэгэн мөрөөдөл байдаг гэж байгаа. Нэг хүн суугаад л нисэх яваад л . . . тэндээс бас нэг хүн суугаад Амгалан гээд л . . . тэндээс бас нэг нөхөр суугаад Дамба явъя гээд л . . . байх юм гэнэ дээ. Даанч тийм юм гэж хаа байхав дээ. Гэхдээ л сайхан мөрөөдөл шүү.
Төдөлгүй үүр цайгаад эхэллээ. Харуй бүрий арилж, гэгээ ороход би их дуртай. Санаа дагаад тэр үү сэтгэл ч гэсэн хөнгөрөөд, бүх юм дахин эхэлж байх шиг санагддаг юм.
Удсан ч үгүй өнөө хоёрыг буулгаж, энэ өдрийн эхний орлогоо гар дээрээ авлаа. Цаанаа нэг сайхан л даа. Өглөөний жихүүдэс гараагүй болохоор тэр үү “Одоо л нэг халуун юм уучихдаг бол” гэсэн бодол тархинд эргэлдэнэ. Гэвч цайлж, майлж сүйд болж байхаар ганц ч болов хүн авчих юмсан гэхдээ нэгдүгээр хорооллыг бараг бүтэн тойрлоо. Уг нь нэг буудал бараадаад зогсож байвал бензин тосонд ч гамтай, зүгээр л дээ. Гэхдээ яагаад ч юм би тэгсэнгүй. Ингэж тойрч байгаад л нэг хүн авчих юм шиг санагдаад байв. Би алдаагүй бололтой. Замын хажууд хоёр хүн гараад ирчихсэн зогсоно. “Намайг яг зогсооно” гэсэн совин татаад байв. Такси барих гэж байгаа хүн андашгүй л дээ. Би бүр баярласандаа
- Тэгнээ тэр. Би мэдээд байсан юмаа гэж өөрийн мэдэлгүй амандаа хэлээд хэн нэгэнд өөрийгөө гайхуулах гэсэн мэт машин дотроо ганцаараа хэрнээ ийш тийш харан маасайтал инээлээ. Нэг нь нөгөөгөө түшисхийн зогсох нилээд биерхүү хөгшин залуу хоёр хүн рүү дөхөөд миний оргилсон сэтгэл унтрах шиг болов. Тэд согтуу харагдав. “Урд шөнөжингөө савсан хоёр байна даа” гэсэн бодол зурсхийлээ. Согтуу хүн зөөнө гэдэг ёстой там шүү дээ. Үглэнэ, дуулна, уйлна, орилно. Бас бөөлжинө. Зарим нь бүр мөнгөө өгөхгүй гэхдээ худлаа агсам тавина. Арай настайвтар нь хоёр хөл дээрээ нэг л итгэлгүй туниа муутайхан гишгэлэх агаад харваас түүнээс илт залуу харагдах нөгөөх нь түүнийг лавхан сугаджээ. Зөөлхөн гулссаар нэгэнт зогссон би яалтай билээ. Уначихгүйг хичээн бэдрэх тэднийг машиндаа ойртож буйг цанатай цонхны цаанаас хараад зэвүү, дургүй хүрэвч яаж ч чадсангүй. Тэгтэл залуу нь хаалга нээж
- Сайн уу? Ахаа. Та өнөөдөр хэр завтай вэ? гэх нь эв эрүүл ээ. Түүнээс архи үнэртсэнгүй. Харин ийм асуулт ирнэ чинээ бодоогүй байсан би юу гэхээ мэдэхгүй хэсэг ангалзсанаа
- Завтай бол яах гэсэн юм? гэж дургүйлхэж буйгаа мэдэгдэхгүйг хичээсэн ч цаанаа нэг хөндийвтөр дуугарлаа. Тэгтэл залуу
- Ингэх гэсэн юмаа ахаа гээд бодлоо цэгцлэх мэт үгээ хэсэг таслах зуур “Эд нар мөнгөгүй болчихсон золигнууд байна ш дээ. Надад яахаараа ийм хөгийн юмнууд таардаг байнаа” гэж бодож амжив. Залуу цааш нь
- Энэ манай аав байгаа юмаа. Тал цус харавчихсан юм. Ухаан санаа нь бол эрүүл л дээ. Аав ээж хоёрыгоо Налайх явуулах гэсэн юм. Хэрвээ та зөвшөөрвөл эхлээд Москва хороолол орж эм аваад буцаж энд ирээд манай ээжийг суулгаад явах юм. Үнэ мөнгийг нь гомдоохгүй ээ. Гэхдээ арай км- ээр төлж чадахгүй нь. Тантай тохирчихмоор байх юм гэлээ
Ямартай ч согтуу биш гэдгийг мэдээд тэрүү сэтгэл бага ч гэсэн хөнгөрөв.
- Чи тэгээд хэдийг өгөх юм?
- Танд би хорин мянгыг өгье гэлээ. Надад энэ бага санагдаж байв. Гэлээ гэхдээ энэ их түгжрээтэй зам дээр гэрлээс гэрлийн хооронд том жижиг автобус, эсвэл баячуудын жийпэнд шахуулан өдөржингөө уур уцаараа баран явдаг надад учиргүй хол биш ч гэлээ бас ч гэж алсхан гарах нь орчин өөрчлөгдөөд зүгээр ч юм шиг санагдаж
- За яахав тэгье л дээ гэж хэлэхдээ “Хорь арай л бага байна даа” гэсэн харамслаа нууж чадсангүй. Тэгтэл залуу
- За, за би танд арван мянгыг нэмж өгнөө. Таныг үнээ нэмэх байх гэж бодоод би бага хэлсэн юм гэснээ цааш эргэж түрүүнээс хойш гадаа зогсоо эцгийгээ урд суудалд суулгачихаад, өөрөө суусангүй. Би бага зэрэг гайхаж
- Үгүй ээ чи . . .
- Зүгээрээ ахаа. Манай аав бүх юмаа мэднээ. Та санаа зоволтгүй. Манай аав чинь цэргийн хүн байсан гэсэндээ чанга эр шүү. Харин та яриаг нь муухан ойлгох байх. Гэхдээ яваандаа ойлгогдоноо. Би ажилтай яараад байна гээд нүдээ ирмэчихээд эргээд алхчихав.
“За байз яадаг билээ. Энэ хүн одоо яаж балладаг бол. Буруу зөрүү яваад төөрч будилаад хамаг бензин бараад эсвэл өтгөн шингэн алдаад мөнгө олох гэсэн биш өдөржингөө нэг өвчтэй хүн асраад таарах юм биш байгаа даа” гээд л баахан юм бодож амжив. Амжлаа гээд яахав дээ өнөө залуу аль хэдийн арилаад өгсөн юм чинь. Хий дэмий л тэргээ асаахаасаа өмнө толь юмаа тохируулж байгаа дүр үзүүлж хажуу дахь хүнээ зэрвэсхэн анзаарлаа. Цус харвасан хүмүүс гэхээрээ л яагаад ийм адилхан байдаг юм бүү мэд. Тал харвасан юм болохоор тэр юмуу даа нэг талын мөр, гар нь унжисхийгээд эвгүй. Өрөөсөн завж нь унжаад, шүлс нь гоождог байх гэмээр харагдана. Уг нь нуруу туруу өндөр, цээж өргөнтэй ер нь их том хүн юм. Гэхдээ том биетэй хүнд чинь ийм гай дайрчихаар бүр эв хавгүй харагдаад байх юм билээ. Нэгэнт яриад тохирчихсон болохоор түүнийг гөлрөөд суугаад байж яаж болох вэ дээ. “За өнгөрсөөн, өнгөрсөн” гэж бодоод
- Одоо хаашаа явах билээ? гэж мэдэж байгаа хэрнээ бататгах гэсэн шиг асуулаа. Тэгтэл санаанд багтамгүй бүдүүн, сөөнгө дуугаар
- М . . .Мо. . . Мосвка хороолол гэв.
“Бага зэрэг гацаатай ч гэсэн үгүй ээ бас яахав ээ. Ойлгогдохоор л ярьдаг юм байна” гэж бодоод
- Та чинь сайн л ярьдаг юм байна шүү дээ гэхэд
- Хэ . . . Хэ . . . хэн намайг муу ярьдаг гээв? гэж ууртай ч юм шиг асуув. Би хэлэх үгээ олж ядлаа. Ямар хүү чинь тэгсээн гэлтэй биш. Хий дэмий л
- Үгүй ээ, юу л даа . . . Хэн ч тэгээгүй л дээ гэж ээрч муураад бүр хачин болчихов. Тэр хооронд мань эр жишим ч үгүй сууна. Намайг тэвдэж ядаж байгааг мэдэж байгаа ч юм алга.
- Би таныг тааруухан ярьдаг болов уу гэж бодлоо гээд туучихлаа. “Уурлаад сүйд болдог болов уу” гэж бодсон чинь
- З . . . зү . . . зүгээр ээ, би сайн ш дээ гэж эв хавгүй инээгээд
- Б . . . би . . . би хурандаа Санги гэв.
“Зүгээр ч биш дээ чи” гэж бодсон хэдий ч түүнээ мэдэгдсэнгүй. Яаж мэдэгдэхэв дээ. Бид явсаар Москва хороолол ортол мань хүн одоо ийшээ, одоо тийшээ гэж хуруугаараа замчилсаар нэгэн эмийн сангийн гадаа ирээд
- Э . . .э . . .энд . . . гэнэ
- Та ганцаараа ороод эмээ авчихаж чадах уу? гэтэл
- Б . . . б . . . би хурандаа Санги гэж хүнгэнүүлэв. Бодвол би цэргийн хурандаа юм чинь чадахгүй яах юм гэж байгаа бололтой. Ер нь түүний “Би хурандаа Санги” гэдэг үгэнд их сэтгэлийн тэнхээ, итгэл найдвар оршиж байдаг нь илт. Хөл гарынхаа эвийг олж арайхийн буугаад, татанги гараа тохойгоор нь нугалан урдаа авч, хатинга хөл дээрээ доголох маягтай гишгэн өрөөлдөн явах түүнийг хэн ч харсан эрүүл гэхгүй. Хурандаа маань эмийн сангийн хаалганд тулж очоод надруу зориуд эргэн харснаа эрүүл гараараа хаалга онгойлгон ихэмсэг гэгч нь яваад орчихов. “Хүн ийм үедээ ч гэсэн ихэмсэг байж чаддаг бас л онцгой чанар юм даа” гэж бодож суулаа. Учир нь надад ийм чанар байхгүй. Хэрвээ надад ийм гай тохиолдсон бол бүр унжийж гүйцээ байлгүй. Түй, түй шал дэмий юм бодчихлоо. Түүний энэ ихэмсэг зан нь одоо байгаа байдалд нь зохиогүй ч гэсэн надад байхгүй чанар болохоор таалагдаж байлаа.
Нэг их удсангүй тэр эрүүл гартаа жижигхэн хайрцагтай эм, дөрвөлжин цаасыг цугт нь хам хум атгасаар гарч ирээд машины хаалганд ойртох үед би ухасхийн гарч суухад нь тусаллаа. Тэгэхээс ч өөр арга байсангүй. Тэргээ асаан хөдөлсний дараа хурандаа
- До . . .до . . . долоон мянга. Энэ эм. Их үнэтэй. Гэ . . .гэ . . . гэхдээ би хорооныхоо эмчид үзүүлээд л хямдхан авдаг юм гэж хэлээд эв хавгүй ч гэлээ ихэд бахархалтайгаар инээлээ.
Тиймээ, хүн заримдаа онгирмоор, сэргэлэн байгаагаа хэн нэгэнд мэдэгдмээр санагддаг үе байдаг даа. Яг тийм мэдрэмж хурандаагийн тэр инээдээс мэдрэгдэж байлаа. Бид ч гэсэндээ хааяа хямдхан юм авчихаараа баярлаж л байдаг даа. Яг тэр мэдрэмж.
Бид буцаж давхисаар анх намайг зогсоосон тэр байшингийнхаа гадаа ирлээ. Хурандаа
- Ма . . .ма . . . манайд оръё. Чи даарна гэлээ
Одоо нэгэнт өөр хүн хайх хэрэггүй болсон тул “Хурандаагийнд ганц аяга халуун юм уунгаа бие засаад авъя” гэж бодоод түүнийг даган орлоо. Арван найм есөн насны туранхай өндөр хүү хаалга нээж өгөв. Намайг том өрөөнд орохыг урих мөртөө буйдан дээрхи новшийг хурдхан шиг нэг тийш болгоод суулгалаа. Цонх нь буруу харсан болоод тэр үү өглөөний нар тусахгүй юм. Энд тэндгүй хувцас хунар, элдвийн юмс ундуй сундуй хөглөрөөд, цаанаа нэг бүүдгэр. Яг л нэг өглөө босч буй айлын шинж нүднээ илт. Тэднийхээс ундуй сундуй болсон ор хөнжлийн ч юмуу, хуучин эд юмсын ч юмуу эсвэл шөнөжингөө амьсгалсан агаарын хүнд үнэр ханхлана. Цэвэр агаар оруулаагүй удсан байх. Хэдий тийм ч би гэр доторхийг ажиглан харсаар суулаа. Гэтэл хурандаа хүү рүүгээ хандан
- Ч . . .чи . . . чи яасан бэ тэр мөнгө? гэх нь хэзээ ч юм ярьж байгаад орхисон яриагаа үргэлжлүүлж байгаа бололтой. Хүү нь
- Би танд өгсөн ш дээ
- Э . . . э . . . энэ чинь дутуу байнаа. Яасан чи?
- Хэлсэн ш дээ би танд. Мөнгө хэрэг болоодоо гэж . . .
- Хэ . . .хэ . . . хэдийг нь үрсэн чи?
- Хорин таван мянгыг
- Я. . . яа . . . яаж байгаа юм чи. Байтлаа биднээс хулгай хийгээд . . .
- Заа, засс! та ямар сүртэй юм. Би ээжид хэлчихнэ гайгүй гэж дээрэлхүү ч юм шиг, тунирхуу ч юм шиг хэлэхэд хурандаа ихэд сандрангуй амандаа долоовор хуруугаа ойртуулж
- Чшш! тэ . . .тэ . . .тэгж шууд ээждээ хэлж болдоггүй юм
- Тэгээд яах юм? Та чинь хүн загнаад байж гэхэд хурандаа шүлс нь савирсан амаа ангалзуулан байж
- А . . .ар. . . арвыг нь аав авсан гэж хэлээрэй гэж арай хийн хэлэв. Хөөрхий хурандаа хүүгийнхээ үрсэн мөнгөнөөс арван мянгыг нь ч болов өөрийнхөө нүүрээр эхнэрийнхээ өмнө тахлах гэж байгаа нь тэр юм л даа. Амьдралын эгшин бүр яагаад ийм хайрын нандин ширхэгтэй байдаг юм бол гэж анзаарсандаа миний дотроос нэг юм огшиж ирэв.
Тэгээд хурандааг ажвал саяын үргэлжилсэн ярианд нилээд тамирдсан бололтой завжнаасаа савиран унжих өнгөгүй цагаан шүлсээ муу тахир гараараа арчмар аядаад надруу харснаа
- М . . .ми . . . миний бага хүү. Оюутан гэлээ. Хүүгийнхээ хийсэн үйлдлийг ч, өөрийнхөө өмөөрсөн шалтгааныг ч маш богинохон мөртөө оновчтойгоор тайлбарлаж байгаа нь тэр.
- Өө, тэгэлгүй яахав дээ. Оюутан хүнд хэдэн төгрөг хэрэг бололгүй яахав гэж ойлгосноо илэрхийлэн өөдөөс нь нүдээ ирэмлээ. Амьхандаа хурандаагийн сэтгэлийг амраах гэж байгаа ухаантай. Гэтэл хурандаа гэнэт юм санав бололтой
- Зу . . . Зулаа, цай цай гэж огцомхон чанга дуугарав. Ер нь тэр үе үе их хүч гаргаж чангахан дуугардаг бололтой юм. Нөгөө өрөөнөөс
- За, одоохоон одоохон гэх зөөлхөн дуу гарч, удалгүй хурандаагийн эхнэр хоёр гартаа цай барьсаар орж ирлээ. Хурандаа
- Жо . . . жо . . . жолооч гэж намайг заав. Яг л ангийн захирагч шинэ жолоочоо танилцуулж байгаа юм шиг.
- Сайн уу? Миний дүү. За энэ цай ууж бай. Манай энэ гэж юу юуны духанд хүрэлгүй орилчихдог юм зүгээр гэлээ. Түүний дуу намуухан, дөлгөөхөн ажээ. Гэхдээ би түүний дууны сайханд уярсандаа ч биш зүгээр л үсгүй шахам болсон толгойг нь гайхан харлаа. Түүний толгойн үс нь бүгд хогжруутан унаад дөнгөж ургаж байгаа юмуу гэлтэй энд тэндээс нь буржгардуу сөөвгөр цагаан үс сөрвийжээ. Тэр эгч намайг хараад байгааг гэнэт анзаарсан бололтой
- Өө, эгч нь алчуураа зүүхээ мартчихаж гээд нөхөр лүүгээ толгойгоороо дохиж
- Энэ гэж нэг юм хүн яаруулаад тэр байхгүй юү гээд нэг их сайхан инээмсэглээд гарч одлоо. Хэн ч харсан түүнийг залуудаа сайхан хүүхэн байсан байх гэж бодохоор байлаа.
“Яасан хүний үс ингэж унадаг билээ” гэж би ой ухаанаасаа самнаж суув. Бодвол сониуч зангийнх байх. Гэтэл гэнэт “Хорт хавдар” гэсэн бодол харвалаа. “Хорт хавдар туссан хүнд химийн эмчилгээ хийхээр л ингэж үс нь унадаг гэсэндээ” гэж бодож суутал нөгөө эгч толгойдоо нэг алчуур зангидаж ирээд
- Миний дүү цай уугаад . . . гэж үгээ сунжруулан тасалснаа, эргэн тойрноо ширвэж
- Өө, тийм. Энэ альбом үзэж бай. Эгч нь авч явах юмаа бөөцийлж амжаагүй байна. Манай энэ чинь (хурандааг хэлж байна) тэгнэ, ингэнэ гээд хэлчихээр хар үүрээр босож дэвдэгнээд, хамаг амьтныг сандраачихдаг хүн байгаа юм. Харахгүй юү, манай томыг яаруулсаар байж хар өглөөгүүр л аваад гарсан тэгээд чамтай таарч л дээ гээд надад нэг зургийн цомог өгөөд гарлаа. Хурандаа руу хартал, заль хийгээд баригдсан хүн шиг том улаан хэл гарган инээмсэглэж байлаа. Тэр тийм ч муухай харагдсангүй. Харин ч өрөвдмөөр юм шиг харагдав. Би өрөвдөх нь утгагүй л дээ. Гэхдээ л “хөөрхий дөө” гэмээр санагдсан.
“Айлын зураг үзэж байхад заавал нэг зүс мэдэх хүн таардаг даа” гэсэн бодлоор цомгийг эргүүлж суулаа. Бараг эхний хуудсыг үзээд л надад бишрэх хайрлахаас гадна учиргүй харуусах сэтгэл төрлөө. Армийн зав залуухан дэслэгч, сайхан, хөөрхөн гэдэг үг багадмаар тийм нэг бүсгүйтэй бөгж солилцож буй хуримын зураг байлаа. Хуримаа хийж байх үе бол хүмүүний, хамгийн аз жаргалтай үеийн сэтгэлийн торгон агшин гэж боддог ч тийм сайхан байсан улс өнөөдөр ийм болчихсон байгааг нь харж суугаа болохоор надад тэгж харуусал төрсөн байх. Таван хүүхэдтэйгээ авахуулсан нилээн сүүлийн үеийн зураг ч харагдана. Хуудас эргэх тусам зузаан ултай гутал өмсөж, өргөн өмд намируулсан залуус тухайн үеийн оросын бололтой нэгэн хотын гудамжаар инээмсэглэн алхаж яваа зураг нилээд байв. Тэдний дунд хамгийн өндөр нь, хамгийн сайхан нь, бас хамгийн хөөрхөн нь тэр хоёр л байлаа. Өнгөцхөөн харахад тэдгээр залуусын инээмсэглэлд ирээдүйн тухай санаа зовсон бодрол огт байгаагүй мэт. Байхгүй гэхээр хаашаа ч юм дээ. Ирээдүй нь хаа нэгтэйгээс тэдэн рүү инээмсэглэн байгаа юм шиг төсөөлөгдөнө. Тэдний ирээдүй гэрэлтэж байдаг байсан байх гэмээр ч юм уу.
Зулаа эгч хоёр гартаа хоол барьсаар ирээд нэгийг нь нөхрийнхөө өмнө тавьж, нэгийг нь надад өгөхдөө
- Дүү, халаасан хоол иддэг үү? гэлээ. Надад ямар эрээ цээрээ байх биш дээ. Тэгээд ч халаасан хоолонд, тэр тусмаа хоноод шөлгүй лагайчихсан хоолонд би яагаад ч юм дуртай. Шөл нь гуриландаа шингээд амт нь сайхан л даа.
- Иддэгээ л гэлээ.
- Зарим хүн хоносон хоол иддэгүй гэдэг болохоор эгч нь асуулаа. Түүнээс биш асуухаар асга гэдэг. Өчигдөр манай энэ хэдийн зутагнуулсан хоол. Өдөржингөө халтуур хийгээд давхихаар өлсдөг л байлгүй яав гэж гэх нь намайг нилээн сайн анзаарсан бололтой юм. Зулаа эгч их яриасаг бөгөөд түүний дууных нь өнгө урссан, намуухан аястай. Ер нь л зүрхэнд их ойрхон дуутай хүн юм.
Би шөлгүй шахам будаатай хоол халбагдах зуураа цомгоо харж
- Та хоёр хойно сурдаг байсан уу?
- Тийм, Одесст, Аль далан таван онд
- Та хоёр тэгээд нэг сургууль төгссөн юм уу? Ер нь та нар яаж танилцсан юм бэ?
- Үгүй, үгүй. Би юу гэж цэргийн сургууль төгсөх вэ. Манай хотод монголчууд тийм ч олон байгаагүй. Эдний сургуульд дөрөв таван нөхөр, манайд гурван охин л байсан
- Э . . . э . . . Зулаа хамгийн хөөрхөн нь байсан хэ хэ гэж хурандаа сахилгагүй ч юм шиг этгээд маягаар инээхэд Зул эгч
- Тэгээд л цөөхөн охидууд байсан болохоор энэнд аз болохгүй юү гээд хурандаа руу шоолонгуй харав.
- Б . . . би . . . ха . . .хамгийн мундаг нь байсан гэж хурандаа нилээн бардам дуугарахад
- Мундагаа ч хатдаа нэг л их горзойсон улаан юм л байсан. Үгүй ээ гэхдээ тэдэн дундаа гайгүй нь байсан шиг байгаа юмаа. Спорт, урлаг гээд юм юманд л оросуудтай хамт оролцож явдаг залуу байсан.
- Тэгээд л танд таалагдаж эхэлсэн үү?
- Таалагдах юу байхав. Би дөнгөж очсон шинэ амьтан. Энэ чинь гуравдугаар курсийн том курсант.
- Ц . . . цэ . . . цэцэг өгдөг би. Дандаа . . .
- Өө, тийм. Манай байранд ирэх болгондоо надад нэг их гоё цэцэгнүүд авчирч өгнөө. Цэцэг чинь бас ч гэж оюутан бидэнд үнэтэй л санагддаг байсан. Тэгтэл энэ багц багцаар нь бариад л ирнэ.
- Б . . . би . . . ба . . . баян курсант байсан юм чинь гэж хурандаа хэлэхэд Зул эгч яг л тэр үедээ очсон мэт нэг их инээснээ
- Баян байхдаа яахав дээ. Балиар амьтан. Эдний сургууль хотын захруу, нилээн зайдуу. Тэр дүүрэгт нь голдуу хашаатай, тэндээ цэцэг жимс ургуулдаг Деревнья маягийн айлууд байх. Тэгсэн чинь сүүлд нь сонсох нь ээ мань эр тэр хавийнхаа айлуудын цэцгийг туугаад л надад авчирч өгдөг. Би болохоор яасан мундаг ах вэ гээд л . . . хөгжилтэй
- Но . . . но . . . нохойгоороо намайг уруулах гээд . . .
- Хөөрхий тэр хавийн орос бабушканууд бүр уураа бардаг байсан шиг байгаа юм. Ямар сайндаа сүүлдээ бүр нохойгоо өөдөөс нь тавьдаг болсон гэсэн
- Тэгээд цэцэггүй ирдэг болсон уу?
- Яахав тэгээд бид хоёр бие биендээ ойртож байсан үе таараад цэцэгний шаардлагагүй болчихгүй юү. Ер нь эрчүүд чинь тийм ш дээ. Эхлээд л нэг их сүрхий байснаа сүүлдээ яадаг билээ дээ. Чи мэднэ биз дээ гээд инээлээ. “Нээрээ ч бид ч дээ нэг л тиймэрхүү шүү” гэж бодоод ярианы сэдвийг өөрчлөх санаатай
- Би яагаад ч юм жар, далаад оны ийм зураг харахаар налгар, тайван тийм нэг нарлаг өдрүүд санаанд ордог юм.

Үргэлжлэл бий . . .




Бүрэн эхээрээ...

Нэрэлхэлгүйгээр - 4

"Товч"- ийг тодруулсан утгын чимэг
Монголынхоо уран зохиолд хайртай, хэл соёлоо эрхэмлэдэг хүн бүхэн ирээрэй гэж зар тараасан энэ уралдааны танхимд номын сангийнхаа танилцуулга, үзүүлэнгийн номууд, самбар сэлтээ гаргаж бэлтгээд, номын өргөөнийхөө хойморт, төрийн далбаагаа залж, хүндэтгэлийн идээ будаа зассан байв.

Нэг жилийн өмнө 200 орчим Монгол ном тал, талаасаа цуглуулж Монгол Номын сангийнхаа эхийг тавьж байсан. Уншихгүй байж болохгүй ном, Байхгүй юмгүй ном, Монгол ёс заншил, зан үйлийн товчоон гэх мэт сонин содон нэрт тэргүүлэн, Монголын шилдэг өгүүллэгийн болон яруу найргийн түүврүүд, Монголын зохиолчдын болон Америкт суугаа Монгол уран бүтээлчдийн олон шинэ номуудыг энэ үеэр дэлгэн үзүүлэв. Номын санд олсон орлогоороо ном авсаны дээр Америкийн Монголчуудын худалдааны танхим зэрэг байгууллага, найз нөхөд, хувь хүмүүсийн хандиваар фондоо өргөжүүлэн нийт 400 гаруй номтой болоод байгаа гэнэ. Түүнчлэн цөөн ч гэсэн байнгын уншигчидтай, Ганзориг гэдэг хамгийн идэвхитэй уншигчтай болсон хэмээн Уран уншлагын уралдааны нээлтийн үеэр танилцуулав.

Монгол Улсын Соёлийн тэргүүний ажилтан хуучирч Ичинноров сонгодог аяз тоглож танхимийн жаврыг үргээлээ.

Уралдааны салхийг Лос Анжелес хотноо ажиллаж амьдардаг Сэтгүүлч Мөнхцэцэг өөрийн бичсэн “Цасан зүүд” өгүүллэгээрээ хагалав. Тэрээр “Шинэ жилийн үдэш анхны хайрт бүсгүйнхээ зургийг олж үзэж, сургийг нь гаргаад догдлон буй эх орноосоо алс суугаа залуу эрдэмтний тухай” өгүүлсэн.

Яруу найрагч Л.Өлзийтөгсийн “Хүлээлт” өгүүллэгийг Санта Моника коллежид жүжигчний мэргэжлээр суралцаж байгаа Билгүтэй үзэгчдийн сонорт хүргэлээ. http://www.biirbeh.mn/modules.php?name=News&file=article&sid=2716

...Намайг шуугин урсахын цагт
Чи минь санаад байвал
Намуун шөнөөр ирж
Давалгаан дээр минь унтаарай... хэмээн бичсэн Л.Өлзийтөгсийн шүлэг, өгүүллэгээс нандин мэдрэмж, өвөрмөц өнгө будаг харагддаг тул түүнийг унших дуртай гэж Билгүтэй хэлсэн юм.

... Ээжийн захидал төгсгөл хэсэгтээ балархай. Бодож санаснаа “цээжээ онгойлгон” биччихээд “хүний нутагт юугаа хийж удаад байдаг юм бол доо хүү минь” хэмээн өөртэйгөө ярьж, нүүр лүүгээ унжсан буурал үсээ чихнийхээ арлуу давуулж илчихээд л захидлаа уншиж суусан даа. Энэ сацуу хацрыг нь даган нулимс бөмбөрч бичсэн захидал дээр дуслахад сандран арчиж энэ хэдэн үсгийг нь бүдэгрүүлсэн байлгүй” хэмээн ээжийгээ санасан хүүгийн сэтгэлийн үгийг Батсүх гуай дамжуулсан юм.
http://dayarmongol.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1807&Itemid=117

Батсүх гуай өнгөрсөн жилийн уралдаанд өөрийн зохиосон Нүүдэлчин шүлгээрээ оролцож дэд байр эзэлж байсан билээ.

Америкийн Монголчуудын дундаас олон сайхан өгүүллэгээрээ онцгойрон шалгарсан нь Түмэнбаярын Бум-Эрдэнэ билээ. Түүний Товч өгүүллэгийг Д.Уранчимэг амилуулаа. Тэрээр алс холын Санфранцискогоос ногт ганзаглан ирж энэ уралдаанд оролцсон юм.

Товч гэж ...Ээжээ, ээжээ миний товч тасарчихлаа гэсээр тав зургаа орчим насны хүүгийн алганыхаа бяцхан хонхорхойд атгагдаж ирсэн жижигхэн цагаан товч эмээгийн товчний хайрцаганд хэсэг товчнуудын хамт хагас өдөр болоод гарахдаа мэдэрсэн мэдрэмжээр дамжуулан хүмүүний амьдралын бардам эрхэмсэг, эрх танхи, ганцаардмал, цөхөрмөл, мөхмөл, бүр үхмэл, бас байж болох олон өнгө аяс, хөг аялгууг илэрхийлэн цагаан инээд хөгжөөн, хөнгөн гуниг, ухааралыг хослуулан гаргасан хөөрхөн өгүүллэг.
http://dayarmongol.com/index.php?option=com_content&task=view&id=3141&Itemid=111
Энгэрийн гэхдээ яаг хоёр хөхний хооронд таардаг тийм нандин товч, Хэдэн шүд нь мултарч унаад, эвдэрчихсэн яайжийсан цахилгаан, эрдэмтэн хүний пиджакны товч, генерал хүний шинельний товч, саатай торгоор, хар даалимбаар сампин зангидсан монгол товчнууд, эрлийз товч, зураачийн товч, яруу найрагчийн товч, наалдан пад болчихоод салдаг ч үгүй, ичдэг ч үгүй кноп, тасар татуулсан ташааны товч гээд хүүхдийн жижигхэн цагаан товчинд өөрсдийгөө танилцуулсан тэдний үйл хөдлөл, үг яриа ийм л байна даа гэж бодогдохоор Урнаа маань уншиж, товчийг тодруулав.

Дараагийн өгүүллэг дахиад л Т.Бум-Эрдэнийн “Боб” байлаа. Эх нутгаасаа алс хол суугаа хүмүүсийн амьдралын жаргал зовлонг мэдэхийн тул түүний бичсэн өгүүллэгүүд эндэхийн уншигчдад ойрхон байдаг биз ээ. http://dayarmongol.com/index.php?option=com_content&task=view&id=2273&Itemid=111

Өөрийнхөө харж асардаг баян өвгөнөөс хүн энэ хорвоод ирэхдээ ямар нэгэн хүнээс хайр энхрийлэл, уянга ухаарал авах гэж ирдэг. Харин буцахдаа хэн нэгэнд ямар нэгэн юм өгчихөөд буцах ёстой гэдгийг ухаарч,Та эцэг эх, элгэн садан, эх оронд минь буцааж, аавыгаа ачлах их ухааныг өгсөн хэмээн эх нутгийнхаа зүг нисч яваа залуугийн бодрол. Д.Дашдорж Боб өгүүллэгээ “Гэгээн алсад одохсон” гэж сайхан аялгуугаар чимэглэн сонсогчидоо хүргэсэн. Бас өгүүллэгтээ өөрөө гүн ороод нулимас дусаагаад авна лээ. Саяхан бурхан болсон зулай гишгэн төрсөн ахыгаа, тойроод суусан ахмадуудыг хараад гэнэт нулимас гарчихлаа шүү гэсээр суудалдаа очсон.

СанФранцискод суугаа утга зохиолч судлаач, зохиолч Я.Баатар, Виржинад суугаа Зохиолч, сэтгүүлч Л.Батбаяр, Лос Анжелест суугаа Орчуулагч Ж.Оюунцэцэг нарын Америкт суугаа Монголын уран бүтээлчид Утгын чимэг уралдааныг халуунаар дэмжиж өөрсдийн мэндчилгээ шүлэг зохиолоо ирүүлснийг уралдааны дундуур уншиж сонсголоо.

Нутаг нугийн цөстэй эрийн морийг хөтлөн сумын наадамд явах замдаа сайхан залуу эхнэрт татагдан, сайхан дуу дуулж, сайхан мөрөө түшилцэн Ононгийн тохойд учирсан залуу насны сайхан хайрын тухай бичлэг энд бас уншигдлаа. http://www.biirbeh.mn/modules.php?name=News&file=article&sid=725

Цамба салхи татуулан давхиж ирээд хэдэн үгийн солиогүй морин дээрээс минь хуу татаж орхиод Хулангийн цулбуурыг шүүрч аваад, морьдоо хайр найргүй ташуурдан улаан тоос манарган давхин одохуй зам дээр явган хаягдаад

Би чамаас хариугаа авна даа. Заавал авна! Хулан ч чамайг хаяна. Yзээрэй, муу нохой! 'Хулан чамайг заавал хаяна! гэж нулимсаа арчиж нусаа татсаар хоцордог Арван долоон нас ч дээ. Хөөрхий. зайлуул. Би тэгэхэд өөрийгөө эр хүнд тооцож явжээ. Гэтэл тэр зун ёстой шалчгар эр болохоо мэдсэн тухай өгүүлдэг Эрдэнэ баавайн ур шингэсэн Хулан бид хоёр гэж нэгэн оргил өгүүллэг байдгийг хэн хүний мэднэ. Энэ өгүүллэгийг хүүхдүүд дээрээ ирж амарч яваа Сурмаажав гуай намбалагхан уншиж олны сонорт хүргэлээ.

Номын санг эрхлэн ажиллуулж байгаа Б.ГанЭнхбаяр маань Зохиолч Шүүдэрцэцэгийн бичсэн Тал гамбираас болж өнчин дүүгээ хороосны гомдол цөхрөл, харуусал, бас ахан дүүсээ халуун бүлээ хайрлахын ухаарал шингээсэн “Тал Гамбир” гэдэг өгүүллэгийг сэтгэлээ хөдөлгөн, нулимсаа дуслуулан байж олонд хүргэсэн.

Ингээд уралдаан тэргүүн байрыг Д.Уранчимэг “Товч” өгүүллэгээр, Дэд байрыг Батсүх “Ээжийн Минь үнэртэй захиа” өгүүллэгээр, Билгүтэй “Хүлээс” өгүүллэгээр тус тус хүртэж, Тусгай шагналыг Д.Дашдорж Боб өгүүллэгээр хүртлээ.

Энэхүү уралдаанаа өргөжүүлэн Америкт суугаа утга зохиол, хэл соёлоо дээдэлдэг Монголчуудаа, уран бүтээлчдээ өргөнөөр оролцуулдаг, Америкийн Монголчуудын оюуны нэгэн наадам болговол зүгээрсэн гэсэн саналыг гаргаж, бас шүлгээр дэврээд авцгаалаа. Батсүх гуай Нүүдэлчин шүлгээ өргөсөн бол Б.Энхтуяагийн Эх хэл гэсэн шүлгийг Урнаа уншиж, бас Бавуугийн Лхагвасүрэн, Данзангийн Нямсүрэн, Гомбожавын Мэнд Оёо, Бавуудорж, Эрдэнэ-Очир найрагчдын шүлгээс савныхаа хэмжээгээр утган залгилаад тарцгаав.

Номын буян арвижих болтугай.

Д.Бишүүгарам
Лос Анжелес хот
Мэдээг Даяармонгол сайтаас авсан болно





Бүрэн эхээрээ...

Би дугираг биш дөрвөлжин баймаар байна (Өгүүллэг)

Хүн болгоныг яг над шиг байгаасай гэж боддоггүй л дээ. Гэхдээ яг л над шиг хоёр янз гэдэгт би эргэлздэггүй. Учир юу вэ? гэвэл би цаг үргэлж өөрийнхөө оюун санаатай зөрчилдөж байдаг юм. Бүр цаг үргэлж шүү. Зарим нэг хүн, магадгүй ухаантай гэгддэг хүмүүс ч тийм байж болно. Тэд хэлэхдээ “миний дотоод хүн” гэж ирээд л ярьдаг даа. Ганцхан тэд л дотоод хүнтэй юм шиг. Үнэндээ бол хүн болгон дотоод сэтгэлдээ өөр ертөнцтэй. Хүн болгон нууцтай. Өөрөөр хэлбэл хүн болгон нүгэлтэй. Үүнийгээ л нууц гэж нэрлэдэг байх. За, за би хүний тухай яриад яахав. Өөрийнхөө тухай л жаахан яръя. Гэхдээ бусдыг миний тухай бод гэсэндээ биш өөрийнхөө тухай бодоосой гэсэн дээ шүү дээ.
Би оюутан байхдаа нэгэн охинд дурлав. Дурлал гэж юу байдгийг мэдэхгүй л дээ. Гэхдээ л дурлав. Тиймээ, би түүнийг дурлал гэж ойлгосон. Яагаад гэвэл тэр охин надад нэг тийм эерүү, зөөлөн, дотно ч юм уу, эсвэл их ойрхон харагдсан хэрэг. Ойрхон гэдэг нь хол ойрын ойрхон биш шүү дээ. Сэтгэлд ойрхон гэсэн үг. Тэгээд бодохоор тэр үед надад сэтгэл байсан юм шиг байгаа юм. Хүмүүс сэтгэлийн энэ өөрчлөлтөө янз янзаар хэлдэг л дээ. Анхны харцаар дурлах, сэтгэл алдрах, өөр юу юу гэдэг ч билээ дээ. За тэр зохиолч, яруу найрагч нар бол
Гал хайрыг минь асаасан
Ганган харцанд чинь би бүдрэв ээ . . . гэж ирээд л солиорч өгдөг дөө.
Аа, харин надад бол тэр охин зүгээр л түрүүн хэлсний адил дотно дулаахан санагдсан юм. Магадгүй, би тэгтлээ дурлаагүй юм уу бүү мэд. Гэтэл сонин нь, зүгээр л санагдаад өнгөрсөн юм руугаа татагдаад байдаг юм билээ. Тиймээс үүнийг би дурлал гэж нэрлэсэн. Тэр охины хойноос гүйдэг болов. Гэхдээ би өөрөөсөө “Яагаад би ингэж явах ёстой гэж?” гэж асуудаг байв. Тэр надад хөөрхөн санагдсан. Хөөрхөн гэдгийг би мэдэхгүй ш дээ. Мэдэхгүй ч юу байхав. Хөөрхөн гэдэг тодотгол яагаад хүмүүсийн хэлдэг шиг, боддог шиг байх ёстойг би ойлгодоггүй. Та ч гэсэн бод л доо. Хөөрхөн гэхээр ямар байх вэ? Танд нэг төсөөлөл орж ирж байгаа биз дээ. Хөөрхөн гэдэг яагаад яг одоо таны бодож байгаа шиг байх ёстой юм бол гэдгийг би бас ойлгодоггүй юм гэдгээ л хэлэх гэсэн юм. Юутай харьцуулаад түүнийг хөөрхөн гээд байгаагаа мэдэхгүй ч би түүнийг хөөрхөн гэж бодов.
Дугуй танхимд ордог лекцэнд хааяахан таарах түүнтэй яриа өдөхийг хүсдэг болов. Хэд, хэдэн удаагийн оролдлогын дараа би түүнтэй ярилцдаг болов. Тухайн лекцийг ойлгоогүй тухайгаа, өөртөө ямар нэгэн туслалцаа хэрэг болоод байгаагаа, тэр ч байтугай зав гаргаж өөртөө туслахыг хүртэл гуйгаад амжив. Энэ бүх хугацаанд хавтсаа энгэртээ тэврээд өрөөсөн буланг нь шүдээрээ оролдож зогсоо тэр охин яагаад ч юм хаяад явчихсангүй. Түүнээс хойш кино үздэг болов. Кино үзэж суухдаа “би энэ охинтойгоо цуг кино үзээд сайхан байна шүү” гэхээсээ илүү “яагаад заавал кино гэж хэн нэгний зохиосон худлаа юмыг үзэх ёстой юм. Үүнийг үзэхийн тулд хэн нэгэнд таалагдах эсвэл хэн нэгнийг хөөрхөн гэж харах ёстой юм байхдаа. Хөөрхөн гэдэг цуг байснаар, хамт кино үзэхээр батлагдах ёстой юм гэж үү” гээд шал өөр юм бодож суудаг байв. Гэсэн хэрнээ л би долоо хоногт хоёрхон удаа ордог тэр лекцийг их хүлээдэг байлаа. Яаж ийж байгаад л түүнтэй тааралдахыг хичээнэ. Түүнийг харахгүйгээр, намайг харж байгаа тэр харцыг харахгүйгээр өдөр хоногийг өнгөрөөж чадахаа болив. Ингэх тусмаа өөрийгөө гайхна.
Миний хар багадаа харсан нэг юм түүнд байдаггүй байлаа. Би тэр үед арван хоёр гуравтай л байсан байх. Миний харсан юм бол мөөм байсан юм. Тэр мөөм манай ээжийн найзын мөөм л дөө. Одоо бодоход тэгтлээ том байсныг би мэдэхгүй л дээ. Нэг өдөр манайд аав ээжийн найз нар ирсэн юм. Уг нь дандаа ирдэг ч би тэр өдрийг л сайн санадаг. Ямар нэгэн баяр болж байсан байх. Тэр эгч яагаад ч юм энгэрийнх нь нэг товч мултарчихсан энгэр задгай палажтай ирсэн. Түүний хоорондоо шахалдаад нийлчихсэн мөөм харагдсан. Бүтнээрээ биш л дээ. Бумбагар цагаан хэсэг нь л харагдсан. Тэр эгчийн бие хаа, царай зүс, бусад юм нь надад сонин биш байв. Гагцхүү мөөмний тэр цагаан хэсэг л нүд татаад байлаа. Би бүр эрэлхийлж, хайж байгаад л энд тэндээс сэм сэмхэн хараад байсан. Харах тусам тэр хүнийх биш өөр газраас авч ирээд наачихсан юм шиг харагдана. Унтахаар хэвтсэн хойно, бүр нүдээ аньсан ч гэсэн тэр мөөм надад харагдана. Түүнээс хойш би хаа ч явсан тэр мөөмийг боддог, магадгүй хайгаад явдаг болов. Тухайн үед миний суга цавинд армаг тармаг үс ургаж байсан болохоор найз нартайгаа зэрэгцэж зогсоод бие засахаас ичээд ганцаараа бие засна. Тэгээд зогсож байхдаа нөгөө мөөм бодогдоод харахын тулд би нүдээ анина. Ерөөсөө би хүссэн юмаа сэтгэлдээ харахын тулд нүдээ л аних хэрэгтэйг тэр үед ойлгож авсан юм. Ангийнхаа охидуудыг харахаар тэд хэзээ ч тийм мөөмтэй болохгүй мэт. Тэр ч байтугай эмэгтэй багш нараа ажиглана. Манай тооны багш бол бүр хавтгай цээжтэй. Тооны багшийг хүүхэдтэй гэж сонсоод гайхсан. Хүүхэд нь лав угжны хүүхэд байсан байж таараа. Сүүлдээ би эмэгтэй хүнийг, эсрэг хүйстнээ тэр мөөмөөр л төсөөлдөг болов. Тийм мөөмгүй бол эмэгтэй гэхэд хэцүү мэт.
Миний хойноос нь гүйгээд байгаа охинд тийм мөөм байгаагүй. Гэсэн ч би гүйгээд л . . .
Сүүлдээ би тэдний дотуур байраар ордог болов. Ямар нэгэн шалтаг гаргаад л очно шүү дээ. Эхлээд ичдэг байснаа больсон. Надад нэг л тийм өөриймсүү хандана. Тэдний өрөөнд анх ороход түүний орны арын ханан дээр томоо гэгчийн плакат наалттай байв. Доор нь хуанли байсан байх би анзаараагүй. Далайн эрэг дээр, давхраатай, тас хар нүдтэй, буржгардуу хар үсээ задгай тавьсан испани гаралтай болов уу гэмээр бүсгүй цээж нүцгэн, урдуураа барьсан торон алчуураар хоёр хөхөө хааж зогсоно.
Торон алчуурны дээгүүр дээд хэсгээр хоёр хөхнийх нь булцгар хэсэг томбойж, унжсан доод цацган хэсэг нь эмзэгхэн нууц газрыг нь хаасан байв. Бүсгүй хөлөө солбиж зогссон нь бүр эрхэмсэг харагдана. Ном зохиолд чилгэр гуя энэ тэр гээд байдаг даа тэр нь байсан байх. Уснаас дөнгөж гарсан болохоор тэр үү хүүхнээс чичрүүдэс мэдрэгдэнэ. Түүнийг батлах гэсэн мэт товойн булцайх хөхнийх арьс бэжрүүтэж харагдах нь зургийн сайных байсан юм байхаа даа. Тэр нэг гадаад бүсгүй яг л над руу хараад зогсож байх шиг. Дутуу юм гэвэл түүнээс үнэр л үнэртэхгүй байв. Гэхдээ би сэтгэлдээ нэг тийм содон үнэр төсөөлж, түүнийгээ тэр хүүхний үнэр гэж боддог болов. Түүнээс хойш энэ охины өрөөнд орж ирэх бас нэг шалтгаан нь энэ зураг болов. Орж ирээд угаасаа тэднийд байх ганцхан сандал дээр суухад л хүүхний зурагны өөдөөс харж таарна. Охин орон дээрээ сууна. Юу ярьдаг байснаа санахгүй ч дуугай байдаггүй байлаа. Ингэсээр бас нилээд хугацаа өнгөрөв. Нэг өдөр намайг иртэл түүний өрөөний хоёр охин гараад явчихав. Бид хоёр хоёулхнаа үлдсэн. Би ч сандал дээрээ суухыг урьтал болгов. Зургийн цомог үзэх болоод намайг хажуудаа суухыг урив. Би нөгөө хүүхнээ хармаар байсан ч татгалзаж чадсангүй. Хажууд нь суухад араас хэн нэгэн хараад ч байх шиг, эсвэл бүр хүний амьсгаа сэрвэлзээд байх шиг санагдсан. Хананы зурагаас уу, эсвэл тэр охиноос уу алин болохыг би ялгаж чадсангүй. Бодвол амьд юм болохоор тэр охиноос байх. Харин би болохоор хүүхний зурагнаас байгаасай гэж хүссэн ч байж болох юм. Зураг үзж байхдаа эхлээд бид хоёрын дух нийлэх үед түүний амьсгаа мэдрэгдэж эхэлсэн. Их ойр ойрхон түргэн, түргэн амьсгалж байлаа. Миний хацар түүний хацарт хүрэв. Яагаад ч юм надад даарсан байх ёстой байсан хацар, халуу шатаж байв. Бид хоёрын уруул бие биенээ олов. Шунаг, өөртөө итгэлтэй, этгээд амттай байх юм шиг санагдаж байсан уруул зөөлөн, номхон байв. Шал өөр нэг тийм, эмэгтэй үнэр үнэртэх нь миний бодож олсон, хүсэмжилдэг үнэр биш ч гэсэн би нэгэнт дургүйцэж чадахааргүй болсон байлаа. Бодвол надад таатай байсан байх. Одоо өөрт захирагдахгүй нь тодорхой болсон гараа түүний цамцан доогуур оруулж хүүхэд ахуйдаа харж байснаас жижигхэн, гэхдээ тооны багшийнхаас том, тийм мөөмийг барив. Энд тэндээс уншсан шиг тийм ч хатуу байгаагүй. Харин тэр мөөмөн доор зүрх нь маш хурдан, хурдан цохилж байгааг мэдэрсэн. Хөх нь даарсан юм шиг байгаагүй. Бас цамц нь тор шиг биш байсан. Миний гар доошилсоор байлаа. Тэр яг миний төсөөлж байсан шиг хоёр хөлөө солбисон бас тэнд яг миний төсөөлж байсан шиг нойтон байлаа. “Тийм ээ, яг л ийм байх ёстой” гэж бодсон. Нэг мэдэхэд би нүдээ аниад нөгөө охиноо мартсан байв.
Ингэж бид хоёр анх удаа секс хийсэн. Үүнээс хойш бид маш олон удаа үүнийг хийсэн. Тэр охины бие хаа тэгш, арьс нь зөөлөн тэр ч байтугай эмэгтэйлэг үнэр нь хүртэл таалагддаг болсон л доо. Гаравч, оровч бодогдох болсон сексийг бид боломж олдсон газраа л хийдэг боллоо. Харин би яг тэр үедээ нүдээ анихад ханан дээрхи зурагны хүүхэн харагддаг байлаа. Би нуулгүй үнэнээ хэлье. Би найз охинтойгоо биш зурагны хүүхэнтэй секс хийдэг байв. Хэдийгээр найз охин маань бага зэрэг жихүүцэж даараагүй, бас нойтон биш ч гэлээ би гэлээ түүнийг хүссэнээрээ төсөөлж чаддаг байв. Гэхдээ зөвхөн нүдээ анихад л шүү дээ.
Харин найз охин маань юу төсөөлдгийг би мэдэхгүй. Бид хэдэн зуу магадгүй хэдэн мянган удаагийн үйлдэлд зөвхөн намайг л бодоод, энхрийлээд, үнсээд байсан гэвэл би итгэхгүй. Учир нь тэр бас л нүдээ аньсан байдаг байлаа. Гэхдээ би түүнийг үгүйсгэх юмуу буруутгахгүй. Яагаад хэн нэгэн, хэн нэгнийхээ өмнө буруутан болж байх ёстой гэж. Магадгүй танд ч гэсэн хаа нэгтээ үзэж харсан киноны чинь баатар эгзэгтэй үед чинь төсөөлөгддөг байж болно ш дээ. Түүний төлөө буруутгагдаж болохгүй биз дээ. Тэгээд ч энэ бол нөгөө нууц гэдэгтээ ордог байх. Би л үнэнээ яриад байгаа болохоос.
Надад үргэлж харагддаг байсан ээжийн найзын мөөм ор тас мартагдсан юм. Магадгүй өөр нэгэн арван хоёртонд харагддаг байхыг үгүйсгэхгүй. Ерөөс байж болохгүй юм гэж хаа байх билээ. Би бүүр эхэндээ хэлж байсан даа. Аливаа юм байтугай хувь хүн хүртэл хоёр янзаа гэж. Би л лав тийм. Та үгүй гэж магадгүй. Болно л доо. Гэхдээ үнэндээ бол тийм шүү дээ. Хүмүүс доторх байдлаа дандаа гаднахтайгаа харьцуулж, тохируулж харьцдаг. Би зөв буруугийн тухай яриагүй. Зүгээр л тэр нь надад таалагддаггүй. Надад заавал таалагдах эсвэл би таалж байх албагүй л дээ. Би дээд сургуулийнхантайгаа, үеийнхэнтэйгээ багш нартайгаа нийцдэггүй байлаа. Тэд яг арван жилийн сургуулийн хөгшрүүлсэн хэлбэр мэт санагддаг байв. Тэд ярьснаасаа дандаа эсрэг, эсвэл өөрөөсөө дандаа эсрэг ярьдаг байв. Ганц нэг жишээ хэлэхэд “анхны хайр” гээд л бүхэл бүтэн том сэдэв байна. Хоёр дахь, гурав дахь гээд хайр байдаг болохоор л “анхны хайр” гэж тодотгодог байх гэхээр үгүй чи мангар тэнэг. Чам шиг ийм гаж амьтан хаа ч байхгүй гэнэ. Нууц амраг л гэнэ. Хүн бүр нэг, нэг ханьтай байхыг эрмэлздэг болохоор нууц амраг гарч ирэхгүй яах юм гэхээр чам шиг бузрын амьтан байхгүй л гэнэ. Ариун хайр л гэнэ. Хаа нэгтэй ариун биш хайр байж л байгаа шүү дээ. Тэрнийгээ мэдсээр байж гэр бүл, хайр сэтгэлийн тухай амтай болгон худлаа ярьдаг мэт санагддаг. Ярих ч яахав. Ярьснаасаа эсрэг байгаад байх нь л өрөвдмөөр. Ганц тэд ч биш л дээ хүн төрөлхтөн хэдэн мянган жилээрээ ийм байсан байх. Та ч гэсэн энэ талаар нэгийг бодож л байгаа. Гэхдээ надтай заавал санал нэг байх албагүй.
Би нөгөө охинтойгоо гурван жил үерхсэн юм. Яагаад гэвэл би дээд сургуульд гурван жил яваад нэг л өглөө яваагүй. Дандаа худлаа мэт санагдах юмыг сонсож суух зовлонтой санагдаад. Найз охиндоо ч хэлээгүй. Яагаад би түүнд ямар нэгэн юм худлаа зохиож хэлэх ёстой гэж. Үнсэхдээ, энхрийлэхдээ, секс хийхдээ би түүнтэй байна гэж хуурахыг хүсээгүй.
Намайг хэн ч мэдэхгүй тийм газар очиж бүхнийг шинээр, бүхнийг өөрөөр эхлэхийг хүссэн. Энэ шийдлээ ээж аавдаа ч хэлээгүй. Юу гэж загнахыг нь мэдэж байсан учраас тэр. Хайртай дуртай гэх хэрнээ хэрэлдэхээрээ хорвоогийн хамгийн муу үг болгоныг түүж бие биендээ шидэлцэнэ. Өөрсдөө л хүссэнээрээ эсвэл байгаа чадлаараа амьдарч байгаа хэрнээ та нарын төлөө л ингэж зовж шаналж явна гэж ирээд л үглэцгээнэ. Чи энэ ах шигээ байсангүй. Ядаж энэ дүү шигээ байж чадахгүй эргүү толгой, буруу ишлэсэн сүх гээд л загнана. Яагаад би тэдэнтэй адилхан байх ёстой гэж. Яагаад ер нь сүх иштэй байх ёстой гэж. Ишгүй ч гэсэн сүх л баймаар юм. Харсаар байтал өөр бие махбодь, өөр харц, өөр сэрэл мэдрэхүй байхад яагаад ив ижилхэн байх ёстой гэж. Яагаад тэр ер нь заавал миний төрсөн ах байх ёстой гэж. Тэд түүнийг юмуу эсвэл намайг хийж байхдаа юу ч бодож байсан юм билээ бүү мэд ш дээ. Тэд лав нүдээ аниж байсан байж таарна. Яс махны хувьд мөн байлаа гэхэд оюун санааны тохиолын хувьд бид ах дүү байтугай нэг айлын хүүхэд гэдгийг хэн мэдэх юм. Тийм биз дээ.
Би одоо л ингэж бодлоо эмх цэгцтэй (хэн нэг нь эмх цэгцтэй гэж бодвол шүү дээ) илэрхийлж байгаа болохоос багадаа бүр хачин хачин юм боддог байсан юм. Хүмүүс газар дэлхийг ил харагдах байдлаар шагшин магтдаг байхад би газрын гүндээ ямар амгалан байгаа бол гэж боддог байлаа. Хүмүүс амьд яваагаа жаргал гэж боддог байхад хүмүүсийн жаргал гэж нэрлээд байгаа бүхэн үхсэний дараа л байдаг байх гэж санана. Кинонд, жүжигт хүн үхэх гэж байхдаа зовж, шаналж байснаа яг үхэх агшиндаа бүх зовиур нь арилаад, тэр хүн нэг л амарчихаж байгаа юм шиг надад санагддаг. Тэр жүжиглэж байгаа хүн хэзээ ч үхэж байгаагүй ш дээ. Гэтэл тэгдэг. Тэгэхээр цаанаасаа л өгсөн мэдээ дохио, өгөгдөл. Тэгэхээр тэр жүжигчин урд байсан хэлбэртээ орж байгаа нь тэр байх гэж бодно.
Бага байхдаа эмээгийнхээ оршуулганд оролцсон юм. Тэгэхэд эмээ маань надад хэн нэг нь хэрэглэж байгаад хуучруулаад орхичихсон зүйл шиг л тийм харагдаж байсан. Нэг тийм амарч буй мэт. Түүнийгээ аавдаа хэлээд, арьсаа зулгартал зодуулж байлаа. Би ийм л хүүхэд байсан.
Гэрээсээ “Яаж чимээгүй алга болчихов” гэж санаад “Би хүслээ дагаад явлаа” гэсэн бичиг үлдээгээд л яваад өгсөн. Уг санаа нь “би амьд шүү” л гэж байгаа ухаантай. Бодвол гутлаа толгойдоо угласан новш гэж хараасан байлгүй. Тэртээ тэргүй тэд надаас залхаж гүйцсэн байсан л даа.
Би нэг жижигхэн хотод ирэв. Тэр хотынхон бие биенээ сайн мэднэ. Бүр удам угсаагаар нь мэднэ. Үйлдвэрт ажилд орлоо. Гэлээ ч гэсэн жижиг том хотынхон бүгд адилхан байлаа. Ер нь яагаад хүмүүс ийм адилхан байдаг юм бол? гэсэн бодол намайг солиоруулдаг байв. Бүгд л худлаа ярина. Бүгд л гэр бүлтэй байхыг хүсэх хэрнээ бүгд нууцаар амраглана. Чадахгүй бол чадсан нэгнийгээ муу хэлнэ. Нүгэл гэдэг юм өөрсдөө зохиочихоод өөрсдөө тэр нүгэл рүүгээ тэмүүлнэ. Гагцхүү хүмүүс л ийм байдаг байх л даа.
Хотоос ирсэн болоод тэр үү эсвэл би тийм гайгүй харагддаг байсан уу уг үйлдвэрийн царайлагаасаа авхуулаад жаахан тааруухан нь хүртэл надтай унтдаг байв. Хэнтэй нь ч унтсан би нүдээ аниж нөгөө зургаа л боддог байсан болохоор тэдний ямар байх нь надад хамаагүй байсан юм. Тэдэн дунд манай даргын эхнэр ч байж л байсан. Гэхдээ би хэнээс нь ч өөрийнхөө хүсдэг тийм мэдрэмжээ, нөгөө хүсэж явдаг үнэрээ олоогүй.
Ажлын байрандаа ч гэсэн ойлгохгүй юм их байлаа. Зүгээр жишээ хэлэхэд орны толгой хийдэг цех хөл хийдэг цехтэйгээ уралдаан зарлахыг би ойлгодоггүй байлаа. Үүнийгээ хэлээд л дарга нартаа ад болдог байв. Хамгийн сонин нь үүнийг бүгдээрээ ойлгоод байгаа хэрнээ хэлдэггүй байсан юм.
Нэг удаа гай болж миний ажиллаж байсан машинд цахилгааны гал авалцаад шатаж орхив. Эсэргүү бодолтой, танхай, ухамсаргүй . . . (өөр юу юу билээ дээ) энэ этгээд санаатайгаар үйлдвэр шатаах гэлээ гээд баригдаж мөрдөнд оров. Тэнд миний үсийг хуссан юм. Үс бөөн бөөнөөрөө унахдаа яагаад тийм жаргалтай харагддагийг, толгой нүцгэрэхээрээ сэрүү татаад яагаад тийм эрх чөлөөтэй болдгийг би олон хоног бодсонсон. Гурван сар мөрдөнд суугаад, шүүх хурлаар орж тэнсэн харгалзах ял авч, хөдөө суманд хоёр жилийн хугацаатай нутаг заагдаж туслах малчнаар ажиллах шийдвэрийг сонсч байхад хүртэл бодсон. Гэхдээ олоогүй. Шүүх хуралд сууж байгаа хүмүүс дунд манай дарга сууж байсан.
Манай цехийн дарга авгайтайгаа унтдаг намайг холдуулж амарлаа л гэж бодсон байх. Гэтэл авгай нь яг эгзэгтэй үедээ намайг ч бодох юм билүү хэн мэдлээ. Ер нь хүмүүс хурьцал үйлдэх үедээ нүдээ аниж өөрийнхөө амьдралд тааралдсан хамгийн сайхан хүнээ төсөөлөн боддог бол манай жижигхэн хотынхон замбараагаа алдсан гинжин хэлхээ шиг болох байх даа гэж санаад инээд хүрч, инээмсэглэхэд тэнд байгсад ам амандаа дүнгэнэлдэн намайг адгийн шаар гэцгээж байгаа нь сонсогдож байв. Би адгийнх нь байлаа гэхэд миний урдхан талд нэг шаар байж л байгаа. Одоо тэр адгийнх болно. Бүх юм хэвээрээ.
Намайг тэндээс ачаад миний мэдэхгүй хөдөө хязгаарын аглагт аягын чинээ ганц гэрт буулгаж хаяад, бах нь ханасан янзтай харцаар ширвээд явцгаав. Би эзгүй айлд суугаад л байлаа. Суугаад л байлаа. Чив чимээгүйн дунд. Их гоё.
Оройхон, нилээн оройхон гадаа малын чимээ гарав. Гараад хартал тэдгээр малыг ардаа багахан хүүхэд сундалсан нэгэн хүн тууж ирлээ. Би түүнийг эмэгтэй хүн байна гэж харсан. Үнэхээр эмэгтэй хүн байсан. Салхинд түлэгдсэн бор царайтай, нуруугаар хаа очиж намгүй, мах шөл нь биедээ таарсан бүсгүй байлаа.
Би өөрийгөө танилцуулж, энд ирсэн учраа нэгд нэгэнгүй хэлсэн. Харин бүсгүй “өө тийм үү л” гэсэн. Надаас тэр айж эмээсэнгүй. Яагаад ч юм тэр бүсгүй хоёр биш нэг янзаар байх шиг санагдсан шүү. Хоньтой, үхэртэй, тэмээтэй бас хүүхэдтэй ганц бие бүсгүй энэ хөдөө хээр яаж болоод байдгийг би гайхсан хэдий ч цаанаа нэг сайхан санагдав. Гайхлаа гээд яахав дээ. Надаас өмнө байгаад л байсан юм чинь.
Бүсгүй надад хоол хийж, цай чанаж өгөв. Өөртөө ч гэсэн бас. Өглөө нь би нам унтав. Тэр сэрээсэнгүй. Би ч сэрэхийг хүссэнгүй. Хэвтээд л баймаар, бүр үлдсэн амьдралдаа босохгүйгээр хэвтээд баймаар байсан. Босоод юу хийхээ мэдхгүй дээ биш зүгээр л юунд ч захирагдахгүй болчихсон мэт байх нь сайхан байлаа. Ийм янзаар гурав, долоо арав хонов. Яг хэвээрээ. Нэг өглөө сэрээд би энд бүтэн хоёр жил болох ёстойгоо санаж юу хийхээ бүсгүйгээс асуулаа. Өөрийгөө саатуулахын тулд шүү дээ. Тэр надад юу ч заасангүй. Бүсгүй, миний мэдэх хүмүүс шиг хоёр янз биш ажээ. Би усанд явна, малын хашаа цэвэрлэнэ. Өдөр өдөрт, өөрөө өөртөө ажил олж хийсээр нэг л мэдэхэд орой болдог болов. Энд би хийгээд миний ухаан бодол ерөөсөө маш чөлөөтэй байж чадаж байлаа. Жаргал гэж энэ л байх. Бүсгүй бид хоёр орой лааны гэрэлд бие биенийгээ олж хараад инээмсэглэдэг болсон байсан.
Ирснээсээ хойш сарын дараа нэг өдөр хуц, хонины дээр харайхыг хараад аль дээр мартагдсан мэдрэмж сэргэж ирэв. Тэр хуцыг би сайн харсан. Тэр нүдээ анихгүй байсан юм. Тэр лав өөр хонь бодоогүй байх. Яагаад ч юм энэ нь надад сэтгэл уярам санагдсан. Энэ үг тохирохгүй ч юм шиг, эсвэл би мэдрэл муутай ч юм шиг танд санагдаж магадгүй л дээ. Гэхдээ тэр хуц хүмүүс шиг, над шиг нүдээ аниж, өөрийг бодоогүй болохоор надад тэгж сэтгэл уярам байсан хэрэг. Ерөөс тэд боддоггүй. Боддоггүй болохоор тэд бидэн шиг хоёр биш нэг янзаар байдаг байх гэж би бодож олсон. Үнэн юм шиг байна лээ.
Тэр орой би бүсгүйн өвөрт орсон. Бүсгүй ер цааргалаагүй, хориогүй. Бас намайг өөрлүүгээ татаагүй, хувцасаа ч тайлаагүй. Бүр хөдлөө ч үгүй. Би өөртөө хэрэгтэй байсан тэр бүгдийгээ л хийсэн. Харин би нүдээ нээж, хуц шиг биш юмаа гэхэд урдынхаасаа өөр байя гэж бодсон ч чадаагүй. Аних шалтгаан байсан юм. Тэдний орны аравчинд амаа байдгаар нь ангайлгасан барын дүрс байдаг байв. Яагаад ийм авцалдаагүй аравч хадсаныг мэдэхгүй ч заавал авцалдаатай байх албагүйг би мэднэ. Зуухны амаар улалзах галын дөлөнд тэр бар тийм ч таатай харагдаагүй болохоор л би нүдээ анисан юм. Гэтэл нөгөө оюутан цагийн хархан үстэй, торон халхавчтай, нойтон биетэй испани бүсгүйг би дахиад л бодож эхэлсэн. Өөрөө өөртөө зохиож олсон хэзээ ч үнэртэж байгаагүй тэр үнэрээ бас үгүйлсээр байв. Энэ бүгдээс хэсэгхэн нойтон газрыг л би тэмтэрч байснаас бусдыг мэдэхгүй. Би хардаггүй байсан учраас бүсгүйг нүдээ аньдаг эсэхийг анзаараагүй. Харин би түүнийг хоёр янз байсан гэж бодохгүй байна. Яагаадыг бүү мэд. Би ялынхаа хугацааг дуустал тэднийд айлын аав шиг, өрхийн тэргүүн шиг л байсан. Намайг тэндээ үлдсэн бол тэр бүсгүй дуртай ч байсан байх. Харин би үлдэж чадаагүй. Яагаад гэвэл түүнтэй ойртох болгондоо нүдээ анидаг байлаа. Өөрөөр хэлвэл түүнийг үргэлж хуурдаг байлаа. Бүтэн нэг жил арван нэгэн сарын турш. Хоёулхнаа хэрнээ хуурч болдог муухай байгаа биз. Хүнд л ийм чанар байдаг байх. Би гурван жилийн ялтай байсан бол гурван жил хуурах байсан. Аз болоход арай богинохон байсан болохоор түүнээс цааш чадаагүй. Тэр бүсгүйн сэтгэл дэндүү цагаан байсан. Хүний амьдралд тийм цагаахан, тийм сайхан юм таардаг л юм билээ. Тиймээс түүнд би өөрийн мэдэх муухай бүхнийг мэдүүлэхийг хүсээгүй. Хүмүүсийн яриад байдаг хайр гэдэг үүнийг ч хэлдэг байж болох юм. Урд нь таарч байгаагүй энэ мэдрэмжийг тэгж нэрлэхээс өөр яахав.
Би тэднийхээс яг ирсэн шигээ л явчихсан. Орой малаас ирээд бүсгүйн сэтгэл хэрхэн харласан бол гэхээс миний ч өр өмөрдөг. Бүсгүйн аньсага норсон ч байж магад. Гэлээ гээд үлдсэн бүх амьдралаар нь хуураад яахав дээ, тийм үү.
Би буцаж нөгөө хотдоо очоогүй. Анх сургуулиа хаяж явсан тэр хотдоо ирсэн. Ирээд, бүх юм хуучнаараа. Манай гэрийнхэн жаахан өтөлсөн ч яг л урдынхаараа. Намайг загнасан хэвээрээ. Гэхдээ бүр мэдрэл муут, солиот, галзуугийн эмнэлэгт аваачиж өгвөл таарна гэдэг шинэ үгээр загнадаг болсон байна лээ. Намайг загнаж байхад нь би тэднийг зүгээр л харж л суудаг юм. Ингэж орилж чарлаж байхдаа тэд л харин галзуу юм шиг харагддаг. Гэтэл намайг л галзуу гэдэг юм. Иймэрхүү янзтай байсаар ер нь хичнээн ч жил өнгөрчихөөв дээ бүү мэд. Удсан л санагдана. Одоо надад өдөр хоног, цаг хугацаа, хүмүүний орчлон, ер нь л бүх юм утга учраа алджээ. Харин хамгийн сонин юм бол үхэл гэж бодогдоод байх болсон юм. Эхлээд би тэднийг үхчих юм бол намайг харж ингэж уураа барж байхгүй тэдэнд их амар байх болов уу гэж боддог байв. Тэгтэл тийм биш шиг юмаа. Тэд үхлээ гэхэд ахиад л хэн нэгэн намайг харж уураа барна. Хоорондоо хэрэлдэнэ, бие биенээ хуурна, бас үзэн ядна. Ер нь хүмүүс хэвээрээ л байх болно. Харин эсрэгээр, би үхчихвэл тэд ямар байх нь, яаж үлдэх нь надад хамаагүй болно гэж бодсон. Яг л багадаа харсан эмээгийн минь амар амгалан дүр санаанаас гарахаа байсан. Тэгээд бодохоор үхсэн хүмүүс хичнээн жаргалтай байдаг бол. Үхэж буй үедээ сэтгэл санаа нь хичнээн баярладаг бол.
Саяхан нэг сонин юм болсон нь аль оюутан цагийн найз охинтойгоо таарав. Охин юу байхав дээ одоо нэг авгай болж. Би түүний өрөөний ханан дээрх зургийг бүх л амьдралдаа санаад явсан хэрнээ тэр охиныг ор тас мартсан байснаа нуугаад яахав. Тэр намайг уулзсан цагаасаа эхлээд л нэг тийм өөр харцаар харж байлаа. Хүмүүс тийм харцыг өрөвдөх гэдэг дээ. Би ерөөсөө хүн өрөвдөж байгаагүй болохоор хүний дотоод сэтгэлд чухам ямар өөрчлөлт орохоор нүд нь ингэж хувирдагийг мэддэггүй юм.
Чи тэр үед ямар нөхцөлд намайг хаяж явснаа мэдэхгүй л дээ. Одоо тэрийг мэдээд ч яахав гэж нилээд тунирхах маягтай ярьж байв.Хажуудаа дагуулж яваа хорь орчим насны өндөр хүүхнийг “энэ манай охин” гэж танилцуулсан. Ээждээ байхгүй том, тас хар нүд, задгай тавьсан тунарсан хар гэзэгтэй, харваас монголжуу биш царайтай тэр охиноо надад хэрэг гаргаж танилцуулсныг би ойлгоогүй. Хэзээ ч юм бэ энэ охиныг харсан л юм шиг санагдсан. Аль юм санагдахыг тэр гэхэв дээ. Магадгүй л дээ, оюутан цагийн найз охин маань гадаад хүнтэй холбогдсон байж болно ш дээ. Би үгүйсгэхгүй. Би ер нь байж болохгүй юм гэж байхгүй л гэж боддог.
Тэднээс салсны дараа би хурдхан шиг л буцах юмсан гэсэн сэтгэл маань улам хүчтэй оргилсон гэх үү дээ. Анх хаанаас ирсэн тэр газар луугаа. Нэг тийшээ явъя л гэвэл гэнэтхэн л явчихдаг хүн шүү дээ, би чинь . . .

2010.1.21
Бүрэн эхээрээ...

Нэрэлхэлгүйгээр - 3

Сайн байцгаана уу? Та бүхэндээ шинэ жилийн мэнд дэвшүүлье!
Мөн Өөрийнхөө "61 АХ" нэртэй шинэ номоо өргөн барьж байгааг минь хүлээн авна уу.
Нэрт сэтгүүлч, зохиолч Б.Галааридын бичсэн өмнөтгөлийг оруулав.
Бум–Эрдэнийн ертөнцөд тавтай морилогтүн
Т.Бум-Эрдэнэ үргэлжилсэн үгийн төрлөөр бичиж эхлээд олон жил болоогүй ч өөрийг нь мэддэг, шинэ өгүүллэгийг нь хүлээдэг үнэнч уншигчидтай болж чадсан нэгэн. Энэ нь түүний өгүүллэгүүд дэх энгүүн атлаа нэг л донжтой зураглал, өвөрмөц санаатай холбоотой гэж болно.
Амьдралын эрээн бараан, гэрэл сүүдрийг нэг их төөрөлдөлгүй ялгаж салгаж чадахуйц ухаан суусан дөчин насандаа тэрээр бичиж эхэлжээ. Цагийн хувьсал, хувь заяаны учралаар хүний нутаг, гүний газарт очиж, өөр орчин, өөр ахуйд орсноор монгол гэсэн бүхнээ өөрөөр харж, шинээр нээж, тэрхүү шинэлэг сэрэл мэдрэмж зохиол бүтээлд нь гүнээ шингэсэн нь тодорхой байдаг. Түүний зохиол бүтээлд монгол ахуй, аж байдлын зураглал ихээхэн үүрэгтэй нь анзаарагддаг. Мэдээлэл технологиор мэргэжил эзэмшиж, Америкт чамгүй хэдэн жил амьдарсан тэрбээр харийн соёлд омтгойрч, алив нэгэн хэлбэр хөөсөнгүй.
Энгийн, үнэн, ухаарал өгсөн, амьдралын мөн чанар, утга учрыг олж таних эрлийн үр дүн болсон өгүүллэгүүд нь түүний урын санг үнэ цэнэтэй болгодог.
Хуландай нэрт хайртай унагаа хээрийн нохойд идүүлчихээд өөрийгөө зэмлэх бяцхан хүү, дөч тавин сая долларын ашигтай наймаа хийж явсан ч насны бөгсөнд хэвтрийн хүн болчихоод үхэж чадахгүй шаналж байгаа өвгөний дотоод ариуслыг олж хараад хайрласандаа орхиод явж буй Самдан хоёрын аль алинаас нь Т.Бум-Эрдэнэ хэмээх зохиолчийн уран бүтээлийн нийтлэг дүр- ер бусын хүнлэг, ер бусын гүн нарийн мэдрэмжтэй, амьдрал, хүн, оршин буй байгаль дэлхийгээ ер бусаар хайрладаг нэгэн тодроно. Ерөөсөө түүний бүтээл хайр, хүн чанар, хүнлэг сэтгэлээр дүүрэн бүлгээ.
Бас нэг олзуурхууштай зүйл нь түүний өгүүллэгүүд хэвшмэл хэв загвараас зайлсхийж, шинийг эрэлхийлсэн өнгө аяс бүхий стандарт бус шийдлүүдтэй. Энэ бол уран бүтээлчийн чансааг тодорхойлох тун чухал хэв шинж юм. Чухамдаа энэ л хэв шинжийг илүүтэй үнэлж, түүний өгүүллэгийн түүврийг “Өөр өнгө” цувралд оруулж байна.
Монголын утга зохиолын хөлгүй урсгал дундаас өөр өнгөөр дуугарч буй Т.Бум-Эрдэнэ уран бүтээлчийн эрэл, бэдрэлийн их аянд нэгэнт өөрийн хүсэл зоригоор морджээ. Мордсон л бол эргэх арга байдаггүй холын энэ замын үзүүрт буй өндрөөс өндөр оргилд гарч гэмээнэ тэрбээр сэтгэл оюунаа хөвчилж, чөмгөө дундалсныхаа хэргийг гаргах билээ. Тэр оргилд гарах нь бийр бэх нийлүүлэгч хүн болгоны мөрөөдөл хэдий ч даанч цөөн хүнд оногддог хувь тавилан гэдгийг бүү март хэмээн сануулж, дөрөөнд нь сүү дусаая.

Урианхан Б.Галаарид
(“Өөр өнгө” цувралын эрхлэгч)

2009 оны 12 сарын 15

Мөн ийм хөөрхөн цаасан уут хийж өгсөн байгаа. Шинэ оны эхний долоо хоногт худалдаанд гаргах учир одоохондоо дэлгүүрт байхгүй байгаа. Тэгэхээр 99017136 гэсэн энэ утсаар залгаж авч болно. Та бүхэнд баярлалаа



Бүрэн эхээрээ...

Эхнэр (Өгүүллэг)

“Хаашаа алга болчихдог байнаа. Утсаа ч авахгүй юм. Ямар нэгэн муу юм болсон бол мэдэгдмээр юмаа. Үнэндээ бол өнөө хар усаа гудраад л яваа даа. Би мэдэж л байна. Зэвүүн амьтан. Үгүй, гэхдээ ямар нэгэн юм болчихсон юм биш байгаа даа”
Бүсгүй бодолдоо ороогдон өрөөн дотроо холхино. Тэгтэл ямар нэгэн юм хаалга тэмтчин сарлах чимээ гарав.
- Еэ! Ашгүй дээ, ирэх шиг боллоо гэж шивнээд хүүхдээ сэрээхгүй гэхдээ бүсгүй хөнгөн, хөнгөн гишгэлэн ирж
- Хэн бэ?
- . . . хариу алга. Гэхдээ ямар нэгэн хүн хаалганы цаана шуугитнахад бүсгүйн сэтгэлд гэнэтхэн уур ноцож
“Яг мөн. Заяагүй амьтан бас л гудраа биз. Өөдгүй новш”
- Хэн бэ? Чи
- Би байнаа . . . гээд дараагийн үгээ гүйцээж чадалгүй хана даган гулсах чимээ доошлов. Хаалга нээтэл тэр хана налан явган суужээ.
- Алив ороо ч дээ. Хүн амьтан харчихлаа.
Завсар зайгүй зогисох тэрээр босож чадсангүй. Бүсгүй суганаас нь өргөн арай гэж оруулав. Гишгэх газраа олж ядан тэмтчих түүний амнаас, амнаас ч гэж дээ хувцас хунар, үгүй ер нь бүх л юмнаас нэлэнхүйдээ архины эхүүн үнэр ханх тавина. Тогтож ядан байгаа хэр нь бас гутлаа тайлчих гэж оролдоно. Харин хаа очиж гутал нь амархан сугарсан хэдий ч хүчиндээ нөгөө тийш унах шахан гуйвлаа. Бүсгүй түүнийг унагаачихгүйг хичээвч хамаг биеэ сул хаясан согтуу “махыг” яаж ч чадахгүй даган гуйвчина. Гэхдээ арай унагачихсангүй. Архины огиудас хүргэм эхүүн үнэр эрүүл хүнд, тэр тусмаа эмэгтэй хүнд тэсэхийн аргагүй ажээ. Гэвч бүсгүй тэвчин тэвчсээр арай гэж өрөөнд нь оруулан орон дээр унагалаа. Тэвчихгүй гээд яах билээ.
“Хайран ор хөнжлийн даавуу. Өчигдөрхөн угаасан юмсан”
Бүсгүй түүнийг нааш, цааш нь өнхрүүлэн байж хувцсыг нь тайллаа. Зарим нэгийг нь шувталж хаяв. Босоо байхаасаа хэвтээ байгаа нь арай хөнгөн аж. Тэр ямар нэгэн юм амандаа бувтнана. Тэгснээ хэн хүнд ойлгогдохоор
- Би эхнэртээ хайртай шүү гэж үглэнэ.
“Хн! гэртээ ирснээ мэдээд байгаа шүү юм байх даа”
Эхнэрийн сэтгэлд ээвэр бодол зурсхийнэ. Бүсгүй хүний сэтгэлээ гэж . . .
Тэгтэл нөхөр нь гэнэтхэн өндийж, өөрийн биш нүдээр эргэн тойрноо нэг хармар болсноо эргэж уналаа. Дотуур өмд, өрөөсөн оймсноос өөр юмгүй цүрдийн хэвтэх түүний дээрээс нөмрөх юм хаяад өрөөнөөс гарлаа. Эхнэрийн санаа түр ч атугай амрсхийв.
“Тэр шөнийн гурван цагт гэртээ ирлээ. Амьд мэнд, бүрэн бүтэн иржээ”
Хэдийгээр ингэж бодож тайвшрах аядавч бүсгүйн хоёр аньсаганаас халуун бүлээн нулимс өөрийн эрхгүй гарч, юу юугүй хацар даган урсав. Энэ мэдээж хайрын нулимс биш байх.
“Би хэдий болтол ингэж амьдрах юм бэ? Энэ бүгдээс ой гутаж, үзэн ядаж байна. Намайг яалаа гэж ингэж тамлаж байдаг юм бэ? Даанч дээ. Би юуг буруу хийсэн юм бэ? Хоол ундыг чинь хийж, хувцас хунарыг чинь угааж, үр хүүхдээ өсгөхөөс илүү надаар яалгах гээд байгаа юм бэ? Би үүнээс илүү байж чадахгүй. Би тэсэхгүй нь”
Бүсгүй улам бүр цурхиран уйллаа. Гэхдээ чимээгүй уйллаа. Тэгэхгүй бол хүүхдүүдээ сэрээчихэж мэднэ. Хүний бүсгүй үрийг нулимстай нь хутгаж орхидог хатуу атлаа хүйтэн хорвоог яалтай.
Нилээд уйлсны эцэст түр зуур сэгхийж, нөхрийнхөө хувцсыг угаахаар угаалгын өрөөнд оров. Энд тэнд унаж тусан явсан бололтой өмд нь гэж авах юмгүй шороо тоос, цамц нь өлөн хир суужээ. Эхүүн үнэр шингэсэн тэдгээр хувцасыг баннанд хийж, угаалгын нунтаг цацаад дээрээс нь халуун бүлээн ус гоожуулав. Ус аажим аажмаар тунаран хатуу ширүүн жинсэн өмдийг захаас нь норгож эхлэв. Норсон хэсэг нь уяран нугарна. Удалгүй угаалгын нунтаг урвалд орж, дээрээс гоожих усанд цохигдон мянга түмэн хөөсөн бөмбөлөг болон үржинэ. Бүсгүй энэ бүгдийг харж гөлрөн зогсох авч ухаан санаа нь хаа нэг тийш нисэн оджээ. Тэр гэр орныхоо ажлыг үнэнхүү сэтгэл гарган хийдэг. Үүндээ ч дуртай. Түүнд эр нөхөр нь эрүүл саруул, үр хүүхэд нь аз жаргалтай байвал л болоо. Өөр юм түүнд хэрэггүй. Ямар ч ажлыг сайхан бодол хөврүүлэн хийх хичнээн жаргалтай. Гэвч энэ удаа бүсгүй тийм байж чадсангүй.
“Өөдгүй муу шаар. Ингэж ухаангүй ууж идэж явахдаа хэнтэйгээ юугаа ярьж, юугаа ч хийж, хэнийхээ өвөрт хэвтэж байсан ч юм билээ. Гэтэл би энэ балиар хувцасыг нь угаах гээд л сууж байдаг. Ёстой утга алга”
Бодол дагаад тэр үү түүний хаанаас ч юм гомдол харууслын хар зураа дотор давчдуулан огшиход, барьж байсан савангаа ус руу пүлл хийтэл чулуудаад, хөөстэй гараараа нүүрээ даран уйллаа. Плитан ханан дээр ойсон савангийн хөөс зунгааралдан урсана. Бүсгүй, уйлахаас цаашгүй арчаагаа алдан суугаадаа бухимдавч яаж ч чаддаггүйдээ өөрийгөө л буруутгана. Салаад явъя гэхээр хоёр хүүхдээ яахав. Салахгүй гэхээр сайхан амьдрах гэсэн гэгээхэн хүслээ яалтай. Тэлээ бодлын угт тэлчилж ядна. Амьдрал гэдэг заримдаа бүсгүй хүний хэрээс хэтэрсэн сэтгэлийн их тэвчээрийн сүүлийн оньсон дээр тогтож байдаг юм чинээ бүсгүй яахин санах билээ дээ. Өөрийнхөө шанлалаа хүүхдүүддээ мэдэгдэхгүй гэхдээ усныхаа цоргыг улам ихээр нээв. Тэр одоо түгших юмгүй “жаргалтай” уйлж сууна.
“Үгүй ээ, үгүй. Би ингэж амьдарч чадахгүй. Энэ хүнийг хэзээ ч юм нэг өдөр уухаа больчих болов уу гэж. Үгүй ядахдаа тааруулаад уучихдаг болох болов уу гэж. Энэ амьдралыг эхлүүлсэн тэр гэгээлэг өдрүүд хэзээ нэгэн цагт эргэж ирэх болов уу гэж хүлээсээр цөхрөнгөө барлаа. Итгэл найдвар минь үхэж дууслаа. Одоо болъё доо”
Бүсгүй, асгарах нулимсаа арчин, арчин уйлна. Гэлээ гэхдээ чангахан уйлах эрх түүнд алга. Хий дэмий амаа ангалзуулан, мөрөө чичигнүүлэн бөнжигнөн сууна. Айлын эхнэрийн буурь зааж, энэхэн биенд заяасан амьдралаа өөртөө л хамаатай хэмээн бодохдоо эцэг эхдээ ч хэлдэггүй. Хий дэмий л энэлж шаналсан энэхэн үедээ аль тэртээд үлдэж хоцорсон охин зөнгөөрөө сэтгэлийнхээ гүнд “Ээжээ, ааваа! Хүний жаргал гэдэг чинь хаана байдаг юм бэ?” гэж гомдол цөхрөлийн нулимстайгаа хамт хахаж цацан залгилж суух. Аргагүй дээ, ээж аавын энхэр охин байсан цаг түүнд байсан л юм чинь.
“Би чамайг анх удаа уучихаад согтуу ирэхдээ энд тэнд гишгэлэн гуйвлахад чинь эгдүү хүрч, инээж угтсансан. Амьхандаа нөхрөө эр хүний дайнд хүрлээ гэж эндүүрч байсан нь тэр байх. Бараг хайрлаж байсан. Нялхаараа байж дээ. Ингээд хар усанд толгойгоо мэдүүлчих юм гэж тэр үед яахин мэдэх билээ. Одоо болъё доо хань минь”
- За, за. Намайг ингэж суулаа гээд хүн ямар мэдэх биш гэж амандаа шивнээд нулимсаа шудраад, усны цоргыг хаалаа. Уйлахаа больсон тул усны чимээ одоо хэрэггүй. Тэгтэл ямар нэгэн чимээ нөхрийн байгаа өрөөнд гарав. Яаран сандран ортол өөдөөс нь архины, бөөлжисний нясуун үнэр хамар цоргин хоолой хорсгоно. Тэр эгээтэй л огисонгүй. Нөхөр бөөлжжээ. Нөгөө угаасан даавуу, цэвэрлэсэн шалан дээгүүр тэр гэхийн тэмдэггүй шар ногоон бас эрээн. Бүсгүй сэхээрч ядан байтал нөхөр нь дахин хоолойгоо татаж эхлэв. Сандран гүйж угаасаа бэлэн байдаг түмпэнг авчран эрүүн доогуур нь шургуулж амжлаа. Нилээд том амсартай нимгэн ногоон түмпэнг зориуд худалдаж авсан юм. Харин түрүүн орных нь урд тавихаа мартчихаж. Нөхөр нь нэг их огих авч хамар амнаас нь нус, шүлс нь мэдэгдэхгүй нунжирч цэхэртсэн юм санжралдан унжихаас хэтэрсэнгүй. Бодвол түрүүн хамаг юмаа гаргаж “гийгүүлсэн” бололтой. Бүсгүй нэг гараараа духнаас нь түшиж, нөгөө гараараа дал нуруун дээр нь зөөлөн, зөөлөн дарав. Нөхөр нь ходоодныхоо гүнээс хий огиулан, хоолойгоо хоржигнуулан дуутай гэгч нь хэхэрнэ. Үнэр танар гэж ойртохын арга алга. Энэ амьдрал түүнд хэзээ ямагт түмпэн бэлэн байлгаж, түүндээ нөхрөө хэрхэн яаж бөөлжүүлэхийг хүртэл сургажээ. Мэдээж тэр цэвэрлэж чадна. Магадгүй маргааш нь бантан багсрахыг хүртэл сургаа биз.
“Даанч яав даа. Энэ миний хайрлан дурлаж, хамаг байдгаа зориулж байсан тэр залуу мөн гэж үү. Ийм балиар амьтан намайг эвийлэн тэвэрсэн гэхэд . . . За, за юу ч гэхэв дээ”
Бүсгүй өрөөнөөс бушуухан гарлаа. Гарахаас ч өөр яахав. Хэсэг байзнаад буцаж орон бөөлжсийг цэвэрлэж эхлэв.
“Ерөөсөө л явъя. Би амьдрах гэж, жаргах гэж, хайрлах гэж, дурлах гэж энэ орчлонд инээд байдгийг мэдрэх гэж чамтай амьдарсан. Түүнээс биш шаналах гэж, уйлах гэж, шөнийн хугаст бөөлжис арилгах гэж, өөрийгөө мартах гэж чамтай ханилаагүй. Хурдхан шиг энэ балиар юмыг арчсан болчихоод сэрэхээс чинь өмнө арилах минь”
Тэр шал арсан алчуурыг мушгихад хурууных нь завсраар шүлтэнд дутуу идэгдсэн мэт тосорхог бөөлжис бие арзагнуулан шүүрнэ. Бүсгүй яаравчилна. Хурдхан шиг цэвэрлэсэн болчихоод өөрийнхөө болон хоёр хүүхдийнхээ хэдэн хувцасыг бөндийлгөсөөр байтал нэг л мэдэхнээ үүр манхайтал цайлаа. Үүнийг сая анзаарсан бүсгүйн эрч өөрийн эрхгүй саарч жаахан суув. Бага хүү нь одоо цэцэрлэгтээ явах ёстой. Хүү нь цэцэрлэгтээ дуртай. Тэндээ олон найзтай. Өдөржингөө инээж хөхөрдөг. Тийм ээ, хүүгээ цэцэрлэгт өгсөн нь дээр. Яагаад гэвэл хүү минь тэндээ аз жаргалтай. Хүүгийн минь жаргалаас өөр надад юу хэрэгтэй билээ.
“За яахав. Хүүгээ цэцэрлэгт хүргэчихээд явъя. Одоо хүүдээ кашийг нь чанахгүй бол болохгүй. Хүү маань дуртай шүү дээ. Хоёр хацраа халтартуулаад л иддэг юм. Муухай амьтан шүү миний хүү”
Бүсгүй ус буцалгаж, каш чаначихаад, хүүгээ босголоо. Нойроо харамлах хүү нь эхээсээ салахгүй зууралдана. Арайхийж нүүрийг нь угаатал нойр нь сэргэлээ. Ангийнхаа хүүхдийн тухай, кашны тухай, зүүдний тухай, модны тухай, ээжийгээ өөртөө хайртай хэвээрээ байгаа тухай хүү нь цайгаа ууж байх даа, хувцасаа өмсөж байхдаа, ээжтэйгээ цэцэрлэгтээ явж байхдаа, ангийхаа хэн нэгэнтэй уулзатлаа тасралтгүй ярилаа. Харин яг ангидаа орохоосоо өмнө хүү нь
- Аав ирсэн үү? гэж бүр өөдөөс нь тогтож харж байгаад яг том хүн шиг асуулаа.
- Ирсээн хүү минь. Аав нь ирсэн. Хүү нь нэг хөөрхөн инээчихээд гүйгээд орчихов. Хүүгээ өгчихөөд бүсгүй сая нөгөө гомдлоо саналаа.
“Одоо ороод л явна. Би ингэж үйлээ үзэн үзэн байж чадахгүй . . .”
Нэг л бишээ. Түрүүчийнх шиг болохгүй л байна даа. Тийм хүчтэй гомдохгүй байгаа юм болов уу.
“Тэгсэн ч гэсэн явна даа. Хувцасаа боогоод тавьчихсан юм чинь. Муу ногоон толгой одоо ороход унтаж л байх биз”
Хаалга онгойлгох чимээнээр том хүү нь босож ирэв.
- Миний хүү унтахгүй яагаа вэ? Жаахан эрт байгаа юм биш үү?
- Ээж! Би танд хэлээ биз дээ. Өнөөдөр манай анги хичээл орохоос өмнө музей үзнэ гэж. Та харин өмд индүүдэж өгөөрэй.
- Өө! тийм л дээ. Ээж нь одоохон индүүдээд өгье. Явахаасаа өмнө миний хүү юу идэх юм? ээж нь өндөг талх шараад өгөх үү?
- Аанхаан, дуртай шүү.
“Өмд нь хаа байгаа билээ. Өө!тийм түрүүн боочихсон. Задлахаас”
Хүү нь шарсан талхыг амтархан иднэ. Тэгэхдээ мөн л ангийнхаа тухай, найзынхаа тухай, багшийнхаа тухай, хэн нэг охины тухай, хэзээ ч юм бэ өөрийг нь хараад инээсэн тухай зай завсаргүй ярина. Ярьж байгаагаасаа бага зэрэг ичмэглэх хүүгээ ээж нь өхөөрдөн өхөөрдөн харна.
“Миний хүү ядаж байхад аавыгаа яасан ч их дуурайсан юм дээ”
Тэр уртаа гэгч нь санаа алдана. Хүү нь нэг өндөгөө идсэнгүй.
- Миний хүү гүйцээгээд идчихгүй яагаав дээ
- Аавд өгчихөөрэй гээд бослоо.
- Үгүй чи аавыгаа ирснийг яаж мэдээв?
- Шөнө би сонссон юмаа гээд гараад явчихав. Бүсгүйн тархин дундуур татах шиг болов.
“Би яаж явах юм бэ? Хоёр хүүгээ яаж өнчрүүлэх юм бэ? Хүүхдүүд маань аавдаа ямар их хайртай юм бэ дээ. Аргагүй дээ аав нь юм чинь. Даанч энэ нэг юм нь ойлгохгүй л дээ. Одоо ингэсгээд сэрнэ. Орчлонд хамгийн адгийн шаар гэдгээ ухаарна. Уйчлалт гуйна. Дахиж уухгүй гэдгээ дахин, дахин амлана. Бөөлжиснийхөө түмпэнг өөрөө цэвэрлэнэ. Бөнжигнөж, миний энд тэнд гарч гүйнэ. Яаж ийж байгаад надаас урин дулаан үг горилно. Би чамайг мэдэхийн дээдээр мэдэж байнаа. Энэ бүгдийг бид тоть шиг давтсаар олон жил өнгөрч дээ”
Чив чимээгүй өрөөнд бүсгүй хэсэг суулаа. Түүнд шөнийн гомдол ч алга, нулимс ч алга. Тэр зүгээр л гөлийж орхиж. Тэгээд гэнэтхэн босоод хүүхдүүдийнхээ орыг хураав. Тэвэрч ундтаг бамбарууш нь газар уначихаж. Яагаад ч юм авч хэсэг үнэрлэснээ орон дээр нь буцааж тавилаа. Тэд эзнээ хүлээж дуулгавартай үлдэв. Түүнийг харж зогссон бүсгүй
- Тиймээ! миний хүүхдүүд орой, өнөөдөр тохиолдсон болгоноо нэгд нэгэнгүй шулганалдсаар гэртээ ирнэ. Эжийдээ ирнэ. Бас “аавдаа” ирнэ. Энэ амьдралд тэдний минь буруу гэж юу байхав гэж амандаа шивнээд нэг их урт санаа алдаж
- Би юу? гэж өөрийнхөө бодлоос өөрийгөө асуугаад
“Би яахав дээ . . . Хүн өөрийнхөө хувь заяаг өөрөө л сонгох юм даа. Би өөрөө сайн сайхан явах гэлээ гэж хоёр хүүгийнхээ хувь заяаг эргүүлээд яахав дээ”
Түүний нойргүй хоносон ядранги нүднээс нь гомдлын ч биш, цөхрөлийнх ч биш, баярынх бол бүр ч биш тийм нэг сул нулимс гарч хацрыг нь даган урслаа.
Одоо түүнийг хөндлөнгөөс нь харвал “Аав ээжийн энхрийхэн, охин үр шүү дээ, уг нь” гэж бодогдохоор байлаа.

2009.12.13

Бүрэн эхээрээ...

Эргэлт (Өгүүллэг)

Зай завсаргүй ханиалгасандаа Долдын цээж хөндүүрлэж, ар дагзаар нь хатгуулна. “Ханиаданд дарлуулна гэдэг нь энэ юм байхдаа. Би ч ханиад хүрдэггүй биш л дээ. Үе үехэн хүрээд л, эмнээд л явдаг байснаас ингэтлээ их халуурч бүлээрч бүр нэг өвчин маягтай болж байснаа үл санана. Бодвол залуу байсан юм байхаа даа. Эрийг нас, уулыг цас дарнаа гэж хэн хэлсэн юм бол доо. Энэ л үнэн болж таарах нь” гэсэн шүү юм бодон цонх руугаа гэлдэрч очлоо. Иймхэн юманд учиргүй шаналж хэвтээдээ Долд бас ч гэж санаа зовж буй бололтой юмаа.
Урд шөнө Богд хан уул, Цэцээ гүний оройгоор цас цавцайн унажээ. Зүүнээс мандсан өвлийн эхэн сарын нимгэн шар нарны зөөлөн илч зүгээр ч үгүй хяр хэцийн нимгэн сармай цасыг язайлган ил гаргасан нь дээлийн сэмэрсэн эмжээр гэлтэй. Аргагүй хүйтний ам наашилсан болохоор үүнээс цааш хайлуулж дөнгөхгүйгээ илтгэн гөлийн шарлана.
“Ай даа, намрын налгар өдрүүд хүссэн хүсээгүй цаашилж яваа нь энэ бие дээ” хэмээн бодож зогстол хаалганы хонх юу болов гэмээр огцомхон дуугарав. Бодол болон зогссондоо цочмор аядсан ч байж болох. “Үгүй өдийд хэн манайхаар ирдэг билээ” гэж цаг яагаа ч үгүйд гайхсаар хаалгаа тайлтал Долдын аав зогсож байв.
- Хүүе! Аав. Энэ өглөөгүүр яаж яваа юм бэ? За ор ор гэж Долд санаанд оромгүй юм гэнэт харсан мэт үргэлжлүүлтэл аав нь барьж явсан цагаан тортойгоо хаалганы хажууд тавьж, амьсгаадан байж хоёр гутлаа өөрөөсөө салган өшиглөөд том өрөө рүү орлоо. Нилээд том биетэйгээс гадна хөгшрөөд бие нь хүндэрсэн түүнд гутал хувцаснаасаа салах нь төвөгтэй байгаа бололтой. “Одоо яахав дээ орчин цагийн айл болгон л ингэдэгээс хойш. Түүнээс биш муу хөгшин эцгийгээ орж ирүүт нь гутал хувцастай нь ноцолдуулах ямар олиг байхав” гэж Долд бодож зогслоо. Аавдаа аяга цай барьсaны дараагаар эцэг нь сая нэг ам нээж
- За, миний хүүхдүүд сайн уу даа? Ханиад хүрлээ гэсэн гайгүй юү?
“Нээрээ, би чинь ойрд аавынхаар ороогүй юм байх чив”
- Гайүй дээ.
- Гайгүй ч гэж дээ наад царай зүс чинь . . .
“Намайг жаахан анхиатайхан байгаа ч дээ гэж байгаа бололтой”
- Аан, жаахан ханиад хүрээд
“Өдий дөч хүрчихээд ханиад томуу яриад гэртээ үлбийж суух ч гэж дээ”
Аав нь цайгаа оочилж сууснаа нэг юм санав бололтой аягатайгаа орхин босож цагаан торноосоо жижигхэн гялгар ууттай юм гаргаж Долдод өгөөд
- Энэ жаахан аарц. Буцалгаж уувал ханиадад сайн байдаг гэдэг
- Өө, яахнав дээ гэсэн хэдий ч авлаа.
“Би ингэхэд ганц цайны сүү бариад очлуу”
- Өнөө хоёр маань гайгүй биз? гэж түрүүнээс хойш үзэгдэхгүй байгаа Долдын хоёр хүүхдийг асуув.
“Манай хоёр хүүхэд гэж өвөөдөө ирээд үнсүүлчихгүй юм даа”
- Бага нь бас цор цор гээд л байгаа.
“Өрөөнөөсөө ч цухуйхгүй юм золигнууд. Одооны хүүхдүүдээ гэж . . .”
Долдын дараагийн ээлжийн ханиалга зогсолтгүйгээр үргэлжлэхэд тэрээр өөрийн эрхгүй буруу харж хэсэг бөгшүүлэв. Эцгийнхээ дэргэд сүржигнэж баашлахгүйг хичээсэн ч тархи нь ангалзан цээж хөндүүрлэнэ. Түүнийг эргэн харахад эцэг нь өрөвдсөн, хайрласан эсвэл бүр “Яана даа энэ одоо” гэсэн чамласан алин болох нь мэдэгдэхгүй харцаар харж суулаа. Долд ч юм дуугарсангүй.
“Энэ өвгөн болсон хүн зүв зүгээр байхад би гэж нэг амьтан ингэж ч арчаагаа алдаж суух ч гэж дээ. Өнөө цагийн бид ч дээ адуу малын битгий хэл хонь хурганы бэлчээр гүйцэхгүй бээрээд үхчих амьтад юм байхаа даа”
Аав нь халуун цайг чимээгүйхэн оочилж дуусаад юу ч юм хайж энгэр заам, халаас юугаа тэмтэрснээ гэнэтхэн юм санав бололтой
- За за, аав нь ингээд хөдлөхгүй бол горьгүй нь. Ингээд суугаад байвал өдрийг барна гэсэн үг гээд нилээд яаран босож хоёр маажиг гутлаа эв хавгүйхэн углаад гарлаа. Долд араас нь
- Би хэд хоногоос очноо гэж хэлж амжив.
“Юунд ингэтлээ яараа юм болоо”
Яагаад ч юм тэрээр цонх руугаа очив. Бодвол эцгийгээ хармаар санагдсан байх. Нөгөө яаран сандран гарсан аав нь тамхиа асаагаад, гүн гэгч нь уушиглан цэнхэр утааг амнаас гарах цагаан ууртай сүлэлдүүлэн тэнгэр өөд үлээсэн шиг орцны өмнө тайван нь аргагүй зогсоно. Өрөөсөн гутлынхаа цахилгааныг ч татаж төвдөөгүйг бодоход тамхиндаа л тэгтлээ их яарсан бололтой. Гэрт тамхиа татаж болохгүй. Энэ бол орчин цагийн бас нэг дүрэм. Эцэг нь хүүгийнхээ гэрт тамхи татаж болохгүй. Нэгэн бодлын хэцүү ч юм шиг.
“Муу аав маань насаараа л тамхи татсан хүн дээ”
Тайван уужуу суулгаад тамхийг нь ч татуулсангүйдээ Долд битүүхэн харамсан зогсоно.
Түүнд аав нь нэг л өвгөн харагдана. Аав гэхээр л хэзээ ч өтөлж хөгшрөхгүй мэт, хэзээ ч үгүй болохгүй мэт, үгүй нэг л уул аятай байж л байх юм шиг санагддагсан. Санагддаг гэхээсээ илүү энэ талаар ер нь хүн тэр болгон бодоод байдаг билүү. Үгүй шүү дээ.
Толгойтой үс нь був буурал болчихож. Буурал болжээ гэж харж л байсан болохоос ингэтлээ бүр цав цагаан болсныг нь анзаараагүй юм байна. Цагаан үс ийм өрөвдөм харагддагийг Долд урьд нь анзаарч байсангүй. Ер нь түүнд анзаарч байгаагүй юм их ажээ. Нуруу нь нилээн бөхийчихөж. Бүр мэдэгдэхүйц шүү. Бага байхад аав нь их л том том алхлан явдагсан. Харин одоо ойр ойрхон гишгэлэх болжээ. Өлмийгөө дугуйруулж ирээд дотогшоо гишгэдэг нь л яг хэвээрээ. Улам ч нэмэгдээ юү гэмээр. Долд бас яг ингэж аавыгаа дуурайсан явдалтай хүүхэд байж билээ. Үүнээсээ ичиж, мөн их хичээсний хүчинд тэгшхэн гишгэдэг болж байсан юмдаг. Засардаг л юм билээ.
Цагтаа гүн ногоон гадартай байсан “Дарханы” хэмээн нэрийддэг нэхий дотортой орос маягийн дээл нь одоо гандаад, нэхий дотрынх нь зүйдэл гадна өнгөндөө гувруутан цайрах нь улам бүр хуучныг санагдуулна.
“Энэ урдах Богд уул миний муу аав хоёр юутай ижилхэн харагдана вэ” гэж бодох зуур Долдын сэтгэлд нэгэн хөнгөн гуниг хүүгэчихэв.
“Аав маань хүүхдүүдээ эргэчихээд сэтгэл тэнүүн яваа нь энэ юм шүү дээ. Эцэг хүн гэдэг нэг их олон юм яриад байхгүй хэрнээ ямар их ухаарал дагуулдаг юм дээ. Ямар ч байсан ороод гарах төдийхөнд л миний өдий хүртэл бодож яваагүйг бодуулж, анзаарч яваагүйг анзааруулах юм”
Өрөөсөн гартаа цагаан тор санжуулан атгасан, өрсөөсөн гутлынхаа цахилгааныг татаагүй хэрнээ ажиг ч үгүй тамхиа татан алхалж яваа тэр өвгөнөөс Долд нүдээ салгаж чадахгүй л байлаа. Түүнд эцэг нь бүх л насаараа туулсан амьдралаа ухаарал болгон нуруугаа бөгтийлгөн байж араасаа чирч яваа мэт санагдана.
Өглөөний жаварлаг салхи өвгөний буурал санчигаар олон жил оролдож байсан тэр л янзаараа сэрвэгнүүлэвч өвгөн “энэ ингэж л байдаг юм” гэсэн аятай үл анзааран харин ч уушигнаасаа гарах тамхины хөх утааг хоёр шанаагаараа савсуулсаар байшингийн булан тойрлоо. Аавынхаа тойрсон тэр буланг Долд, аав нь буцаад гараад ирэх юм шиг, адаглаад тэндээс хэсэгхэн цэнхэр утаа пургих юм шиг нилээн удаан харж зогсохдоо
“Нэг л өдөр аав минь яг ингээд хэнэггүйхэн алхсаар амьдралын буланг тойрчих вий дээ” гэсэн бодол харвав.
Төд удалгүй нөгөө булангаас нэгэн годгоносон жаахан охин савтай сүү барьсаар гарч ирээд, хаашаа ч юм гүйж одлоо . . .

2009.11.20

Бүрэн эхээрээ...

Блогоор аялсан түүх – 14

За, энэ удаа нэгэн блогтой танилцсанаа бичихээр шийдэв ээ. Шинэхэн блог болов уу гэж бодогдохоор энэ блогны эзний бичсэнээр бол банжиг болон го го дээр блогтой байсан гэсэн. Харин би тэдгээр блогтой нь таарч байсангүй. Харин блогспот дээр байгаа энэ блогтой нь таарав. Түүний бичсэн “Эгч бидэн хоёр” хэмээх өгүүллэгт хүний сэтгэлийн нарийн нандин чанар эгэлийн эгэл жирийн харьцаанд ямар үл анзаарагдам байдлаар оршиж байдгийг мэдэрч болохоор бичжээ. Өдөр бүхэн хар бараанаар дүрслэгдэх болсон өнөө цагийн бидэнд маш их хэрэгтэй юм даа гэж санагдсан шүү. Хайр гэж юу байдаг юм бэ? гэдгийг эндээс мэдэрч болохоор. “Хайр” гэдэг энэ мөнхийн сэдэв хэзээ ч хуучирдаггүй, улиг болдоггүй шүү дээ. Яагаад гэвэл хүмүүн бидний сэтгэл хайран дээр л оршдогийг эндээс мэдэрч болно. Хэдийгээр тэр дүү эгчийгээ гомдоогоод байгаа юм шиг боловч тэр хүү эгчийхээ уйлахыг мэдрээд байгаа юм . . .
“Хачирхалтай түүх”- ийг бичсэн сонирхол татам хэв маягийг анзаарахгүй өнгөрч боломгүй. Уншигчаа ямар нэгэн байдлаар байнга бодолд автуулж, эрэл хайгуулд “хатааж” байгаа нь бас л нэг сонин хэлбэр бололтой.
“Бодохгүй бичвэл нэг иймэрхүү хариугүй юм болхым даа хөөрхий” гэж өөрөө сэтгэгдэлдээ үлдээсэн байна лээ. Гэхдээ санамсаргүй бичсэн юм амжилтанд хүрэхийг алийг тэр гэхэв дээ дүү минь. Хамгийн гол нь өөрийнхөө сэтгэлд байгааг л ямар нэгэн байдлаар буулгаж бусадтай хуваалцана гэдэг чинь үнэхээр чухал шүү. Хүн ямар ч байж болно. Гэхдээ хүн сэтгэлээр бүтээж, туурвиж, хайрлаж дурлаж, сэтгэлээр харьцаж, сэтгэлээр амьдарч байдаг юм шүү дээ.Өөрөөр хэлвэл хүн гэдэг сэтгэлийн амьтан юм л даа. Одоохондоо өөрийнхөө доторхыг бусадтай хуваалцаж байгаа юм шиг боловч яваандаа бусдыг сэтгэл, итгэлээр тэтгэгч, уриалагч магадгүй энэ цаг үеийн хүн болохыг үгүйсгэхгүй юм даа гэж энэ блогийн эзэнд хэлмээр санагдсан. Бас өөрийгөө гололгүйгээр улам ихийг бичиж бусдад толилуулж байгаарай гэж хүсмээр байна даа. Бусад хүмүүс юу гэж хэлэх нь яахав. Гагцхүү өөрийнхөө дотроо бургилаад байгаа бүхнээ гадагш нь цацаад байгаарай. . .



Бүрэн эхээрээ...

Тасалгааны цэцэг (Өгүүллэг)

Борооны дуслууд бөглүүхэн дуугаар цонх товших чимээнээр тамираа алдсандаа иш нь гулдайж том гэгчийн дэлбээгээ духайлган цонх түшсэн тасалгааны цэцэг сая нэг ухаан орох мэт сүүмийх авч өөрийн биеийг эгцэлж үл чадна. Ус ундаа нь холдсоноос тэр ядарч туйлдахын эцэст хүрчээ.
Хоорондоо өрсөлдөх мэт уралдан буух борооны бүлээн дуслууд цонхны шил даган намиран урсана. Нартай бороо болоод тэр үү наалинхай гэж жигтэйхэн. Цонхны харалдаах цэцгийн мандлын хэдэн цэцэгс намираа борооны зөөлхөн шиврээнд нэвширтэл норсон хэрнээ цаанаа нэг таатай. Тэдний үндэслэсэн хар хүрэн хөрс сүүлийн хэд хоногийн турш шатаах шахам шарсан наранд ангасан ангаа нь тайлагдаж, тэр ч байтугай тэрүүхэн тэндээ шалбааглах аятай. Бороон завсраар үес үесхэн сэгэлзэх сэвэлзүүр салхинд наашаа нэг, цаашаа нэг үелзэн найгацгааж биеийн чилээг үргээнэ. Олуулаа байх сайхаан.
Өнөөдөр л бүх юм эхэлж байгаа мэт тэдний аяг нь өчигдөрийг хүртэл шарсан их нарыг өчигдөртэй нь хамт мартсан бололтой. Байгалийн араншин гэж энэ юм даа. Үхсэн ч, сэхсэн ч байгальтайгаа л дуусах тэдгээр цэцэгс одоо өнгө өнгийн дэлбээгээ дэлгэн үзэх нүдийг баясгах нь үнэхээрийн жаргалтай.
Харин цонхны тавцан дээр өнөөх ганц тасалгааны цэцэг шавар вааранд шалчийж хорчийн өнгө зүсээ алдан хэрвээ дуутайсан бол гийнан гиншиж байна уу гэлтэй сулбайн унжина. Нэгэн цагт эзнийхээ арчилгаанд эрэмшин энэ муу ваарандаа багтаж ядатлаа, ээ дээ мөн ч сагсайтал ургасансан. Сайхан цаг байж дээ тэр үе. Салхивчаар сэвэлзэх өглөөний цэнгэг агаарт навчны үзүүрийг сэгэлзүүлсэн шиг ээ, цаг цагт услах тогтмол усалгаанд цадаж, цамаархаж, цаашилхаараа бүр цанхаалж. Цагиргалсан их үндсээрээ цадахаа мэдэхгүй ховдоглож, цагаан цагаан дэлбээгээр цээжээ дэлдэж, цалгиж явсан даа хөөрхий. Тэгж байхдаа тэртээд харагдах мандлын хэдэн цэцэгсийн бие биенээ түшин бээцийлдэн байхыг хараад тэнгэрээс хур царайчилсан тэдний хувь тавиланг хөөрхийлөн тохуурхаж, тогтмол цагаар тордуулсан өөрийнхөө заяанд омгорхож суусансан. Хэдийгээр бид бие биендээ нөлөөлөхгүй ч гэсэн хэрэггүй л байж дээ бусдыг шоолж суудаг маань. Тэдэнд тохиолдсон зовлон надад ирж болноо гэдгийг яагаад би ингэж угтаан тултал хатаж хорчийн байж ойлговоо. Ойлгох ч яахав нэг хэрэг. Оройтсон байвал яанав.
“Юм юмны хувь заяа гэдэг юутай гачлантай. Одоо яая гэхэв дээ зайлуул, очиж очиж мандлын цэцэг болдог та нар ха ха” гэж ирээд л үгүй ээ мөн их басамжилсансан. Өсөхөд жаргаасан жаргал үүрдийнх хэмээн эндүүрсэн би үйлийн үр гэдэг эргэж ирдэгийг тэр үед мэдээгүй. Хажууд минь савтай ус байлаа ч хатаж ангахын зовлонд нэрвэгдэж, хатуухан хорвоогийн зовлонд харин ч нэг лавхан унаж дээ би. Ороолдож хэрэлдсэн хэдэн үндэс маань одоо ч гэсэн учраа олохгүй хий дэмий л бие биенийгээ хэмлэцгээж байх шиг. Салаалж ургасан мөчирс минь салбайж унжаад, гашуудлын аяз енгэнүүлэн ганц нэгээрээ тасран унаж буй дэлбээгээ харах юм чинээ санаж явсангүй. Гадаа байгаа тэдгээр цэцэгс ганц юмаараа надаас илүү гэдгийг гайгүй сайн ойлгох шиг. Тэр нь тэмцэх чадвар юм байхаа даа. Орчлонгийн эрээн барааныг өөрсдөө л давж гардаг тэр л чанараараа тэд надаас давуу байж. Тэрийг нь мэдэхгүй би мөн ч их тэнэглэсэн дээ. Хэн нэгнээс дэм харж амьдарна гэдэг хэзээ нэгэн цагт дуусахын дохио бололтой.




Бүрэн эхээрээ...

Флаш (flush) (Өгүүллэг)

Зандаа ирсэн хоёр модныхоо буланг бараг өөрөөсөө нуух шахам сөхөж харлаа. Түүний эхний мод цэцгийн тав байв. Тааруухан л юм. Дараагийн модны буланг чадах чинээгээрээ удаан имэрлээ. Яагаад ингэдэгээ мэдэхгүй ч түүний зуршил гэмээр болж дээ. Бодвол бодлоо төвлөрүүлэх оролдлого байх. Тэнд “А” үсэг харагдав. Гэхдээ бүр цэцгийн юм гээч. Нэг их ч олигтой мод биш ч гэлээ учраа алдсан муу мод биш. Өнгө дагасан, тэгээд ч нэг нь модны том нь учраас орохгүй өнгөрөөчих гэхээр бас ч гэж хайран. Тэрээр орох уу, байх уу гэсэн эргэлзээгээ ямар нэгэн байдлаар нөгөө тоглогч нартаа мэдэгдэж болохгүй. Яагаад гэвэл ямар нэгэн хөдөлгөөн, харц, тэр ч бүү хэл хэрхэн яаж амьсгалж байгаа зэргээс нь түүнийг ямархуу модтойг анзаарчих хашир нөхдүүд хажуу талаас нь харж суугаа. Нэгийг нь сорви Пүүжээ гэх бөгөөд зүүн шанаан дээрхи гүн сорвийг харсан хэн хүн түүний хочийг зовлонгүй ойлгоно. Хахирдуу сөөнгө хоолойтой энэ эр покер хэмээх тоглоомыг саяхнаас тоглож байгаа нэгэн. Тэрээр энэ тоглож байгаа болон алдаж байгаа мөнгөө чухам хаанаас олдог нь үл мэдэгдэнэ. Гэхдээ эрүүгийн ертөнцөд түүнийг мэдэхгүй хүн бараг үгүй. Тэр их элбэг дэлбэг мөнгө чухам энэ талаасаа ч урсаж, ундарч байж мэдэх юм. За тэгээд түүний мөнгө хаанаасаа яаж гарч ирэх нь Зандаад юуны хамаа байхав. Хаа очиж мань эр хожсон ч, хожигдсон ч тоглоомын дараа нэг шил виски захиалж баяраа ч юмуу, гунигаа ч юмуу хуваалцдаг зантай.
Харин нөгөө нөхөр буюу эгц өөдөөс нь харж суугаа эрийг Зандаа мэдэхийн дээдээр мэднэ. Цоолчих шахан цоргих түүний хоёр ногоон нүдийг мартахын аргагүй. Хүүхэд юм бол муужгай гэж дуудмаар. Даана ч өдий насны эрчүүд яалаа гэж тэгж нялхамсахав. Гэхдээ л түүний нүднээс хүн байтугай бар дальдирмаар. Ногоон Нацаг хэмээх энэ хүн бол нэртэй өмгөөлөгч нарын нэг. Хэрэг задлахдаа гаршсан түүгээр өмгөөлүүлсэн сэжигтэн ял аваад байх нь мөн ч ховор доо. Тиймдээ ч тэр үү тэрээр нийгмийн дээд, доод давхаргын аль ч хэсэгт нөлөөтэй, хэрэгцээтэй хүн гэдгийг Зандаа андахгүй. Жирийн үед бол энэ хоёр нүд хонины нүд шиг номхон харагдах хэрнээ яг ингээд тоглоод ирэхээрээ даанч нэг жийрхмээр шүү. Зарим хүний ярьснаар бол шүүх хурлын үеэр буюу хэрэг өмгөөлж байх үедээ бас нэг иймэрхүү болчихоод хэр баргийн прокурор өөдөөс нь нэг их удаан хардаггүй гэсэн. Зандаагийн хувьд цагдаа шүүхээр яваад байдаггүй тул сайн мэдэхгүй. Харин покерт бол Зандаагийн ясны өрсөлдөгч. Хэдийгээр эвгүйцмээр харцтай ч түүнээс айж дальдираад байх шаардлагагүйг мэдэх ч нэг их харц тулгарах нь ховор. Чухам ямархуу мод ирээ бол гэсэн бодлын үүднээс хаа нэг харц мөргөлдөнө. Яг үнэндээ бол Зандаа өөрөө ч гэсэн тийм номхон дөлгөөн царайтай амьтан биш л дээ. Түүнийг Занхар Зандаа гэж хочлох болсон. Сүүлийн үед олдсон энэ хоч нь ерөнхийдөө түүний тоглоомдоо гаргадаг араншинг илэрхийлнэ. Зандаа хүн ажиж, тэр хүнийхээ модны баримжааг, өөрөөр хэлвэл ханд авахдаа үнэхээр аатай. (Лав өөрийгөө тэгж боддог) Тиймдээ ч тэр үү бооцоог огцом өсгөдөг. Блаф хийх буюу тааруухан модтой хэрнээ сайн модтой хүний дүр эсгэдэг. Ер нь л эрсдэлтэй алхам хийж бусдыг буулгаж авахдаа гаргуунд нэгэн. Хамгийн гол нь үргэлж блаф хийгээд байна уу гэвэл үгүй. Харин хийхдээ том бооцоон дээр голчлон тавих нь аймшигтай хэдий ч ер нь Зандаагийн талд эргэх нь олонтаа. Тоглолтын энэ арга болох өөртөө итгэлтэй энэ байдал түүнд Занхар хочийг нь авчирсан байж болох талтай. Тоглоомын ертөнцийнхөн Ногоон Нацаг, Занхар Зандаа хоёрыг тоглох гэнэ гэсэн сургаар бараг ирж сонирхон үздэг гэхэд хилсдэхгүй.
Энэ тойрогт Сорви Пүүжээгээс бооцоо эхлэх ёстой. Тэр таван ширхэг хорин мянгатын четон ширээний гол руу шидлээ.
Нэг л өдөр Ногооныг дагаж ирсэн Пүүжээ, Зандааг ирэх тоолонд сууж л байх болсон. Гэсэн хэдий ч ухаан жаахан тиймхэн үү, эсвэл бусдыг ажиж, анализ хийхдээ тааруу юу өдий болтол олигтой сурахгүй л байгаа юм. Эсвэл бүр авъяасгүй ч байж мэднэ. Гэхдээ мэдэхгүй хүний хажууд бол мэднэ л дээ. Шатраар бол нүүдлээс гадна пионер мадтайгаа л гэсэн үг. Зуун мянгаар гараагаа эхлэнэ гэдэг бол муугүй л эхлэл шүү дээ. Зандаа энэ бүгдийг тунгаан түүнийг харж сууснаа “Сая четоноо өөрөөсөө нилээд хол, бүр ширээний гол руу шидээд, хойшоо түшлэгээ налахыг бодоход сэтгэл ханамж өндөр байгаа бололтой. Тэгэхээр эхний хоёр мод нь хос байж таарах нь. Хос, хосдоо араваас дээш, аягүй бол хүн хостой байж ч мэднэ. Гэтэл миний мод цэцгийн тамга, тав гэж байдаг. Ашигтай талаас үзвэл надад хоёр хувилбар байна. Тамга эргэвэл хос тамгатай болох, эсвэл флаш буюу таван цэцэг болох. Энэ бол тийм ч амархан, мөрөөдөх төдийд эвэлдэг мод биш. Гэсэн ч бодох л хэрэгтэй. Хэрвээ эвлэхгүйгээ хүрвэл миний мод шиг хэрэггүй мод энэ дэлхийд байхгүй. Захын модонд л сөхөрнө гэсэн үг. Энэ муу өгөр Ногооны нүд рүү ийм үед л харж болохгүй юм шүү. Бооцоо тавих ээлж түүнд биш надад байгаа болохоор тэр надаас ханд авах боломжтой. Больчих гэхээр нэг л хачин. Урдаа овоолсон четоноо харахад ойролцоогоор арван найм орчим саяынх. Энэ хоёрын урд нийлээд бараг энэ орчим. Алдаж болохгүй ээ гэдгийг Зандаа чи бас санаж л байх хэрэгтэй дээ. Энэ чинь байрны мөнгөний тал шүү дээ. Ширээн дээрхи бүх четоныг авбал чи маргааш гэхэд байраа буцааж авчихаад эхнэрийгээ томилолтоос ирэхэд нь гэмгүй юм шиг сууж байнаа гэсэн үг. Тэгтэл бас нэр хичээнэ гэж нэг золиг намайг түлхээд байх юм даа. Өнөө оройны хувьд би одтой байгаа юу? гэвэл урд урдынхаас илүү байгаа. Мод ид гүйж байх үед завсар оруулна гэдэг аманд орсон шар тосыг хэлээрээ түлхэхтэй л адил. Өөрийгөө чагнавал орох л юм шиг болоод байна. Нэгэнт л удсан болохоор орохдоо томхон орох юм шүү. Цол дагаж бяр гэдэг шиг зориг дагаж мод ирэх л ёстой” гэж бодоод Зандаа бооцоог нэг дахин өсгөн, хоёр зуун мянгын четоныг бардам атлаа зугуухан тавилаа. Зандаагийн энэ жүжгийг харж суусан Ногоон Нацагийн нүдэнд үл мэдэг басамжлал тодрохыг Зандаа түүн рүү хараагүй хэр нь зөн совингоороо мэдэрч суулаа. Учир нь эхний бооцоон дээр Зандаа их бодож цаг авснаас Нацаг хар авсан байж болно. Нацаг нэг их цаг авалгүй хоёр зуун мянгыг шидлээ. Тэр өсгөсөнгүй. Орсон мөртлөө өсгөөгүйг бодоход салангид хэрнээ томхон модтой гэсэн үг. Нэг л лав түүз биз. Дагавар мод нь минийхээс том байх магадлал өндөр.
Пүүжээ ногоон хамбаар бүрсэн ширээний тавцанг дөрвөн хуруугаараа даралтат хөгжим тоглох мэт гүйлгэн товшиж байснаа Зандаа руу нэг харж эв хав муутайхан инээмсэглээд бооцоог гүйцээлээ. “Пүүжээ ингэж янз бүрийн хөдөлгөөн хийж хамаг байдгаа илчилж суудаг нь гэм биш зан. Тэр дунд зэргийн хостойгоос зайлахгүй. Том хостой бол тэр том л эхлэнэ” гэж Зандаа бодож суулаа. Бүх бооцоо жигдэрсэн тул флап буюу газрын таван модны эхний гурав нь тавигдахад цэцгийн арав, дөрвөлжингийн тамга, цэцгийн хатан гурав ээлж дараалан эргэлээ. Зандаагийн хувьд нэг бодлын мод нь гүйж байх шиг нөгөө бодлын бас л эгзэгтэй мөч байв. Цаана нь эргэх хоёр модны нэг л цэцэг байхад флаш буюу таван цэцэгтэй болно. Бас хоёр тамгатай. Өөрийнхөө бүх л чадварыг гарган бусдын модыг уншсан гэж өөртөө итгэж байгаа. Флаш болвол одоо бараг томдоо орохоор дөрвөн цэцэгтэй тул энэ өргийн хувьд нааштай байж мэднэ. Сайн тоглоомчин хэзээ ч “ганцхан хэрэгтэй мод ирчих л юм бол” гэж тоглоомондоо ханддаггүй. Ирсэн модон дээрээ л элдвийн дүр үзүүлж тоглодогийг Зандаа мэдэхгүй биш мэднэ. Гэсэн хэдий ч нэг л сонин мэдрэмж төрөөд байлаа. Нэгэнт ашигтай мод ирсэн болохоор түрүүнийх шиг том модтой хүн шиг аашилж болохгүй одоо тааруухан модтой хүний дүр эсгэж нөгөө хоёроороо том бооцоо тавиулах ёстой. Ёстой ч юу байхав дээ ерөөсөө цэцэг эргэхгүй бол хоёр тамганаас өөр юмгүй Зандаа сүйрч ч мэдэх газар. Тэгсэн хэдий ч өнөөдөр Зандаад мод гүйх нь үнэхээр бахдам байгаа тул нэг цэцэг эргэчих юм шиг санагдаад болдоггүй. Яагаад ч юм тэр өөртөө итгэлтэй байв. Энэ итгэл бас их аюултай. Флаш гэдэг маань яг цагтаа тулахаар тийм сайн хослол биш шүү дээ. Зандаагийн бооцоо тавих ээлж тул бүгд түүнийг харж байгаа. Зандаа бооцоог өсгөсөнгүй зүгээр л чек хийх буюу ширээг товшлоо. Түүнийг харсан хэн хүнд хүссэн мод нь эргээгүй азгүйтэж эхэлж буй хүний дүр харагдана. Ногоон Нацаг өөрийнхөө ээлжинд мөн чек хийлээ. “За тэр! Энэ Ногоонд бас ижил мод эргэж дээ. Түүнд түүз эсвэл ноён байгаа юм байхаа даа” гэсэн бодол нь үнэн юм шиг санагдлаа. Сорви Пүүжээ хэдэн четоноо гартаа эргүүлж, өсгөх байхаа олж ядан байснаа мөн чек гэж ширээгээ тогшлоо. “Хос арав биш боолтой байсан юм болов уу? Лав тамгагүй юм байна. Хос хатан арай биш шиг. Хэрвээ гурван хатантай болсон бол өдийд өсгөөд галзуурч баймаар, гэхдээ овоо наадах цаадахыг боддог болж байгаа юм байх даа” гэж бодож суутал дөрөв дэхь мод эргэлээ.
Тэнд гилийн тамга байв. “Гурван тамга” Энэ бол хожлын мод бас азын мод байж болно. Үгүй ч байж мэднэ. Гэхдээ Зандаа энэ модыг хүлээгээгүй. Харин одоо нэг тав эргэвэл Зандаа фүүл хаус хийж бас болохоор болж ирэв. Энэ нь Зандаагийн хүсч байснаас сайн мод болно гэсэн үг. “Өнөөдөр мод гүйгээд байгаа нь үнэн шүү” гэсэн бодол түүний тархинд цагаан зурвас татуулан чавхадна. Гэсэн хэдий ч Занхар Зандаа бооцоог өсгөсөнгүй. Тэрээр
- “Чек” гэж хэлээд ширээ тогшихдоо гараа үл ялиг чичиргэв. Тэгээд ширээн дээрхи хасаагаа айсан нүдээр харж, баримжаалж байгаа дүр эсгэв. Зандааг хэн ч харсан “Олсон хэдийгээ алдчих вий дээ” гэж болгоомжилсон хүний царайг харж болохоор байв. Гэвч Ногоон Нацаг гэдэг чонын хоол ажээ. Тэр бооцоог өсгөсөнгүй. Пүүжээ ч түүнийг дагав.
Ревер буюу тав дахь мод эргэлээ. Тэнд цэцгийн ес байлаа. Тав биш ес аж. Гэхдээ л энэ бол аз. Зандаад таван цэцэг хэрэгтэй. Гэтэл одоо түүнд зургаан цэцэг байна шүү дээ. Гэхдээ долоон цэцэг байгаад ч нэмэргүйгээ хүрвэл нэмэргүй. Гэвч түүнд бас гурван тамга бий. Тэр хожсон байх магадлал байгаа тул босон харайж хашгирмаар байгаа.
Байргүй байхын зовлонг Зандаа хүүхэд байхаасаа мэднэ. Түүний аав нэгэн үйлдвэрийн сантехникч. Зандааг байтугай түүний эгч нарыг ч төрөөгүй байхад аав нь байрны өргөдөл өгсөн гэдэг. Чухам үүнийхээ эцсийг харчих гээд л энэ үйлдвэрийн хамаг муу муухай, өтгөн шингэнтэй нь зууралдаж явдаг хөгшин байв. Зандааг төгсөхийн урд жил аав нь үйлдвэрийн осолд орж тахир дутуу болов. Энэ хэл амыг чимээгүйхэн дарах гэхдээ аавд нь үйлдвэрээс ганц өрөө байр өгсөн түүхтэй. Хэдийгээр байртай болсон нь аз мэт боловч аав
нь тахир дутуу болсон нь эз гэлтэй. Ингэж л Зандаа байрны үнэ цэнийг ойлгосон. Тийм ч учраас анх эхнэртэйгээ ханилаад юуны түрүүнд байртай болохын хүслэнд хөтлөгдөж, байдгаараа мачийж зүтгэсний хүчинд арай чүү гэж гурван өрөө байртай болсон. Авсан даруйдаа эхнэртээ хөл нь газар хүрэхгүй амьтан гүйж ирсэн бөгөөд тэгтлээ их баярлаж байснаа тэр хэзээ ч мартдаггүй. Энэ үеэ эргэн санахад одоо ч, ер нь хэзээ ч гэсэн сайхан байдаг. Энэ байранд гал голомтоо бадрааж, энэ байранд охиноо, хүүгээ, бас дахиад нэг хүүгээ угтсан. Эхнэрийнх нь хайр гэрэлтсэн жаргалтай харц, хүүхдүүдийнх нь инээд шуугиан, ер нь тэр гэхийн тэмдэггүй сайн сайхан цөм энэ байранд бий. Гэхдээ . . . гэхдээ зөвхөн Эрүү Чукаг ирсэн тэр өдөр хүртэл шүү дээ. Тэр гайт өдөр Чука хэмээх ажлынхаа нөхрийг дагаж яваагүй бол юу боллоо гэж энэ хар тамхи мэт ховсдон татах тоглоомонд ингэтлээ автах билээ дээ. Аливаа юмыг түргэн тусгаж авах түүний ер бусын чадвар нь Зандааг энэ занганд оруулсан гэхэд болно. Хэр баргийн хүн нэг хараад ойшоодоггүй энэ тоглоомыг Зандаа тэр орой дэндүү сайн ойлгосон юм байдаг. Түүнээс хойш Зандаад хор шар нь хөдөлсөн царай, хорсож харамссан нүд, хамаг байдгаа алдсан тоглоомчдын учир битүүлэг гиншээнийг чагнаж суух нь жаргал мэт болсон. Ар гэр, амьдрал ахуйгаа ерөнхийдөө хаясан гэх үү дээ. Харин одоо бол тэр хэд хоногийн өмнө байраа барьцаанд тавьчихсан суугаа. Өөрийг нь өөрөөр нь хоосруулж мэдэх энэ тоглоом ер нь ямар гээчийн ад чөтгөр юм бүү мэд гэмээр авч бас үүний цаана маш их математикийн болон магадлалын ухаан, хүний сэтгэл зүрх, шунал тачаалын эмзэг оньс хэзээ ч юм мултарч мэдэхээр сүүмэлзэж байдгаараа эзтэй. Аль азтай одтой аавын хөвгүүд үүгээр амьдралаа залгуулж явааг тэр гэхэв. Эр хүн олзонд, эрвээхэй зуланд гэсэн үг хүртэл байдаг.
“Дахиж л байраараа дэнчин тавьж тоглохгүй юм шүү” гэж Зандаа шүд зуун бодож байлаа. Энэ бодолдоо хүрэхийн тулд тэр эхлээд хожих хэрэгтэй байв. Хором мөч өнгөрч, бодол хөврөх тусам тэр хожлоо гэдэгтээ итгэлтэй болж байлаа. Үүний тулд л Зандаа гурав хоног улаан нүдлэн суугаа. Суусны хэрэг ч гарч байна даа. Чухам хаанаасаа гардаг тэсвэр тэвчээр юм бүү мэд. Гэвч биеэ барих хэрэгтэй Зандаа минь. Нэгэнт хожил ирсэн гэж үзэж байгаа болохоор одоо бооцоогоо л өсгөх хэрэгтэй. Чухам яаж вэ? Хэт их тавиад нөгөө хоёроо үргээчихэж болохгүй. Хэрвээ өсгөж чадаад ширээн дээрхи бүх мөнгийг авчихвал банкинд тавьсан байраа буцааж аваад бас ч гэж цаана нь нилээн юм үлдэхээр харагдаж байв. Түүнээс гадна Ногоон Нацагийг нугасаар нь дарах хэрэгтэй.
Нацаг бооцоог дөнгөж сая хүртэл нэмлээ. “Энэ нөхөрт тамга байгаагаас зайлахгүй. Түрүүн эргэсэн тамгыг хараад намайг л түншиж байгаа хэрэг. Өөрөөр хэлвэл надаар өсгүүлчих гэсэн санаа” гэж Зандаа бүрэн итгэлээ. Сорви Пүүжээ өөрт байсан гурван саяыгаа ширээний гол руу түлхээд “За би бүгдийг нь хийлээ. Одоо над руу харалтгүй шүү” гэх шиг босч тамхи асаах зуураа сорвитой талын нүдээрээ ширээ рүү хяламсхийсээр байв. “Түрүүний ээлжинд л ингэж хийх ёстой хүн чинь одоо өсгөж байх юм” гэж Зандаа бодсоноо “Гурван хатантайгаа нууж л байгаа юм байх даа. Энэ Пүүжээ яах вэ. Гол нь Ногооныг” хэмээн санаад Нацаг руу сэм хартал нөгөө сүрхий ногоон нүд нь дальсхийгээд доошоо харах шиг санагдав. “Еэ чааваас даа! энэ хүний харц ингэж нэг нугардаг юм байжээ” гэж бодохоор хаа нэгтэйгээс жаргалын дуун цангинах шиг. Одоо хамгийн сүүлийн бооцоо тавилт учир Зандаа жаахан шахахаар шийдэж Ногоон Нацагт
- За хө Нацагаа эр улс байна. Тоглосон шиг тоглож, тавьсан шиг тавьчих уу даа айн! миний урд бараг арван найман сая байна. Би үүнийг түлхлээ гэхэд Нацагийн ногоон нүд ухархайгаараа улайж улцайн усаар дүүрч, хамрын үзүүр нь чийгтэж ирлээ. Зандаа, “Еэ хөөрхий амь нь гарах нь шив дээ. Монголын толгой тоглогч ингэж байхад надтай ер нь тоглох хүн цаашдаа олдох болов уу. За за тэр ч яамай. Харин энэ буудал шиг юмнаас энэ их мөнгөтэй яаж шүү нэг гардаг юм билээ байз. Сорви Пүүжээ гэдэг бол эрүүгийн элемент. Гараад гурав алхалгүй надад муу юм тохиолдвол Ногоон Нацаг л лав нэг их гашуудаад байхгүй нь мэдээж” хэмээн бодоод Ногооныг ширтэж суув. Зандаа түүнээс зүрхшээсэнгүй. Тэгэх ч шаардлага алга. Нацаг халааснаасаа алчуур гаргаж одоо бүр илт бурзайх болсон хөлсөө арчингаа
- Зандаа хөгшөөн! Тэгэх хэрэг байгаа юм уу даа? Бид чинь гурав хоног нойр хоолгүй нүдлээ шүү дээ. Чи зүгээр ширээн дээрхээ аваад өнөө оройдоо завсарлавал яасан юм? Айн? Юм нэгээр дуусах биш. Дахиад . . . гээд дараагийнхаа үгийг хэлж амжаагүй байхад Зандаа
- Хээ цэс! За яршиг дөө Нацаг минь чамайг би овоо гар л гэж бодож явсан болохоос биш иймхэн юман дээр гэзэг ороох тоглоомчин гэж санасангүй дээ. Яахав чинийхээр боллоо гэхэд надад татгалзах юм алга ч чамайг новширлоо гэж хүн дуулвал дахиад чамтай тоглох хүн ер нь олдох уу гэж ирээд л өрөвдөх дүр эсгэн басамжлав. Ногоон Нацаг аргагүйн эрхэнд цүнх рүүгээ гараа явуулах гэснээ хөлсөө арчиж
- За Зандаа чи өөрөө л шийдсэн шүү. Уг нь минийхээр болсон бол . . . гэж гиншлээ. Зандаа
- Тохирсон уу? гэж чанга дуугаар асуув. Нацаг толгой дохив.
- Тэгвэл мөнгөө гаргачихдаа. Удаад яахав. Зовлонгийн түргэн жаргалын удаан гэдэг дээ гэж шавдуулав. Нацаг үргэлж авч явдаг жижигхэн дөрвөлжин хар цүнхнээсээ мөнгө гаргаж Зандаагийн хэмжээнд тавихад цаана нь бас хоёр боодол хорин мянгатын дэвсгэрт үлдэж байгаа харагдана. Ширээн дээрээс бэлэн мөнгөний нэгширмэл хуучин үнэр хамар цоргиж байв.
Зандаа хоёр модоо дээр гэгч нь далайж эцсийн удаа Нацагаас
- Бэлэн үү? хэмээн чанга гэгч нь лавлан асуух нь эгээ л ялалтын уухайг дуудах мэт. Гэтэл Нацаг түрүүчийнхээс арай өөр өнгөөр
- Бэлээн бэлэн гэх агшинд Зандаа сэрхийн анзаарсан ч гарынхаа хөдөлгөөнийг захирч чадсангүй модоо буулгахдаа нүднийх нь буланд хоёр ногоон юм гялсхийх шиг санагдаад түүн рүү харав. Түүний хоёр нүд ад зэтгэрийн ногоон өнгөөр гялтганаж байв. Зандаад флаш буюу таван цэцэг байгаа нь хэнд ч тодорхой. Нацаг яагаад ч юм модоо эргүүлэхийг яарсангүй. Пүүжээ модоо дэлгэтэл түүнд хоёр хатан байв. Зандаагийн төсөөлснөөр бол түүнд ийм л мод байх ёстой. Түүнд өөр мод байж болзошгүй авч Зандаа түүнийг зөв уншиж. Ер нь Пүүжээ бага боловч өөрчлөгдөж л байгаа юм байна.
Харин Ногоонд юу байж таарах вэ? Ногооны царайд түрүүний хөлс нь бурзайсан азгүй амьтаны төрхөөс ширхэг эс ч үлдсэнгүй. Тэрээр зугуухан гараа явуулж модоо эргүүлэх зуураа өрөмдөх шахсан хоёр нов ногоон нүдээр Зандааг цоо ширтэж байлаа. Тэр түүний царайны хувирлыг хором бүрээр харж кайф авч байсан байх. Нацагийн өмнө дээшээ харсан цэцгийн ноёны доороос цэцгийн боолын булан элдэвлэх аятай цухуйж байх нь тэр. Ногоон Нацагт стрейт флаш буюу дараалсан таван цэцэг эвлэжээ.
Зандаагийн тархи маналзан ам нь хий дэмий хэдэнтээ ангалзав. Хоёр өвдөг нь чичрэн нугларч өөрийн эрхгүй хойшоогоо сандал дээр лагхийн суулаа. Харахад л суух болохоос үнэндээ тэр унасан байв. Нүднийх нь аягаар дүүрч ирсэн нулимсан дунд мөнгөө боодол боодлоор нь цүнхэндээ эвийг нь тааруулан хийж буй Ногооны дүр булингартан харагдана. Хүмүүсийн дуу чимээ ч тэртээ алсад юм шиг бөглүүхэн сонсогдож байлаа. Тэр бүр мөсөн сүйрчээ.
Нэг сэхээ ортол Зандаагийн мөрийг билляардын газрын үйлчлэгч охин сэгсэрч байв. Тэрээр дүйнгэдүүхэн харцаар охиныг тогтож хартал
- Одоо өглөө болох гэж байна ахаа. Та зүгээр үү? гэж байв. Зандаагийн өмнө ширээн дээр үлбэгэр шар резинээр боосон нэг боодол таван мянгатын дэвсгэрт хөндөлдөн хэвтэнэ.
- Энэ юу вэ? гэж асуучихаад мэдээжийн юм асууснаа анзаарах зуур үйлчлэгч охин
- Нөгөө ах нар орхиод гарсан юмаа. Танд өгч байгаа юм гэсэн гэлээ. Хэдийгээр доромжлол мэт санагдавч Зандаа авахгүй байж чадсангүй салганан байж халаасандаа хийлээ. Зандаа өрөөний хаалгаар түшин байж гараад гурав хоногийн өмнө ирж байсан бүдэгхэн гэрэлтэй, улаан хивстэй хонгилоор гутлаа чирсээр гарлаа.
Хот эл хульхан. Тэнгэрийн хаяанаас үүрийн гэгээ цэвхэлзэж, тэртээд зэвхий цагаан саран Зандааг үл анзаарах мэт мэлтийнэ. Зандаа шиг юмнуудыг зөндөөг л хараа байлгүй дээ энэ сар. Хотын юм бүхэн сүүдэр татсан бараан дүрд хувилжээ. Арын нарийн гудамжаар хаа нэг машин гэрлээ ёлтолзуулан өнгөрч байв. Зандаа тэнтэр тунтар алхсаар буудлын урд талын цэцэрлэгийн бургасан дунд орж суулаа. Намар үүрийн жиндүүхэн салхи түүний энгэр заамаар сүвчин үлээнэ. Зандаа түүнийг мэдэрч байгаа юм даанч алга. Хаанаас ч юм гарч ирсэн золбин шар жингэр түүний урдуур гүйв. Зандаа цээжнийхээ гүнээс богшин богшин уйллаа. Түүний енгэнэх чимээнээр нохой Зандаа руу эргэж харахад хоёр нүд нь ёозгүй өнгөөр гялтганана. Нохой хамраараа нэг тургиснаа цаашаагаа сүүлээ шарвагануулан шогшив. Хүйтэн савар нь цардал зам дээгүүр сарлах нь тодхон сонсогдоно. Тэр чухам яг хаана алдаа хийснээ санах юм алга. Гэхдээ тархинд нь цагаан зурвас татсан тэр мөчөөс хойш нөгөө хоёрын тухай бодсон эсэхээ санахгүй байлаа. Уг нь бол цаг ямагт өрсөлдөгчөө бодож байх ёстой. Бүр цаг ямагт шүү. . .
Бургасан доор жаал суусан Зандаа үүр цайхын хамтаар өндийж биеийн чилээг гаргаад аавынх руугаа явлаа. Тэр нэгийг бодсон бололтой. Харин аавдаа юу хэлж итгүүлэх вэ? байз . . .


Бүрэн эхээрээ...